Kệ trưng bày cho showroom và cửa hàng nhỏ nên được thiết kế quanh món hàng thật: món hàng nặng bao nhiêu, đặt ở đâu trong cửa hàng, cỡ bao nhiêu, cần ánh sáng thế nào, và bao lâu thì đổi cách bày. Ba nguyên tắc hay dùng là tính tải và nhịp đợt theo hàng nặng nhất sẽ bày, cho đợt chỉnh được cao độ và kệ chia module để đổi bố cục khi đổi mùa hàng, và tính đèn chiếu, dây điện cho kệ ngay từ bản vẽ.
Bài này dành cho chủ cửa hàng thời trang, mỹ phẩm, đồ gốm, sách, đồ gia dụng, cửa hàng đặc sản, showroom nhỏ của xưởng sản xuất… ở TP.HCM. Bài chỉ bàn phần đồ gỗ trưng bày; mặt tiền, biển hiệu, giấy phép kinh doanh và phòng cháy chữa cháy là chuyện của các bên chuyên môn khác. Phần lớn ý trong bài cũng dùng được cho góc trưng bày trong văn phòng hay sảnh tiếp khách của một xưởng nhỏ, nơi hàng mẫu cần được bày gọn và dễ thay.
Bắt đầu từ món hàng, không bắt đầu từ ảnh mẫu
Rất nhiều chủ cửa hàng đến với bên làm đồ gỗ bằng một tấm ảnh cửa hàng đẹp lấy trên mạng. Ảnh giúp nói được phong cách, nhưng cửa hàng trong ảnh có thể bày nến thơm nhẹ tênh, còn cửa hàng của mình bày chảo gang, bộ chén đĩa sứ hay chai lọ thuỷ tinh nặng trịch. Cùng một kiểu kệ mảnh, một bên dùng mười năm không sao, một bên vài tháng đã võng đợt.
Vì vậy bước đầu tiên là liệt kê hàng hoá: những nhóm hàng nào, món nặng nhất nặng chừng nào, món to nhất cỡ nào, hàng gập hay hàng treo, hàng cần nhìn mặt trước hay cần cầm lên xem. Thêm một ước lượng số món mỗi đợt kệ thường chứa khi hàng đầy. Thông tin này quyết định độ dày đợt, nhịp giữa hai vách, kiểu liên kết và độ sâu kệ.
Độ sâu kệ cũng nên theo hàng. Kệ quá sâu khiến hàng phía trong bị khuất, khách phải với tay, nhân viên khó sắp lại; kệ quá nông thì hàng thò ra mép, dễ rơi. Với hàng gập như quần áo, kệ cần đủ sâu cho một chồng áo gấp; với chai lọ, kệ nông vừa đủ một hai hàng thường dễ nhìn hơn.
Tải trọng, nhịp đợt và cố định kệ
Đợt kệ võng là lỗi hay gặp nhất ở kệ trưng bày bằng ván. Nguyên lý đơn giản: cùng một tấm ván, nhịp càng dài thì võng càng nhiều. Cách xử lý là rút ngắn nhịp bằng vách đứng, tăng độ dày đợt, thêm nẹp gia cố ở mép trước hay mép sau, hoặc dùng ke đỡ bằng kim loại giấu dưới đợt. Bên làm kệ nên được biết hàng nặng nhất để chọn cách phù hợp, thay vì làm theo cảm giác.
Kệ cao chạy sát tường nên bắt vào tường đặc. Cửa hàng có khách ra vào, có trẻ nhỏ đi theo bố mẹ, có người kéo một món ở đợt cao; một kệ cao không cố định chất đầy hàng phía trên là nguy cơ lật. Kệ đảo đứng giữa cửa hàng thì cần chân đế rộng, trọng tâm thấp, đợt dưới bày hàng nặng, đợt trên bày hàng nhẹ.
Kệ treo tường cần biết tường là gì. Tường gạch đặc, tường bê tông, vách thạch cao mỗi loại một cách bắt vít và một giới hạn tải khác nhau. Treo kệ chứa hàng nặng lên vách thạch cao mà không có khung gia cố phía trong là chuyện không nên làm.
Đợt chỉnh được và kệ module cho cửa hàng hay đổi hàng
Cửa hàng thay đổi hàng theo mùa, theo dịp lễ, theo đợt nhập. Mùa này bày áo mỏng gấp chồng thấp, mùa sau bày áo khoác cần đợt cao hơn; dịp tết cần chỗ cho hộp quà to; có tháng cần mở rộng một nhóm hàng mới. Kệ cố định từng đợt bằng vít chết làm cho mỗi lần thay đổi phải gọi thợ.
Giải pháp thông dụng là đợt chỉnh được cao độ: vách kệ khoan sẵn dãy lỗ đều hoặc gắn thanh ray đứng, đợt đặt lên chốt đỡ và rút ra cắm lại ở cao độ khác. Nhân viên cửa hàng tự đổi được trong vài phút. Cần lưu ý chốt đỡ phải đủ chắc cho hàng nặng, và đợt có cách khoá để không bị bật lên khi khách rút hàng.
Ở mức lớn hơn, kệ chia thành các module có kích thước đồng đều, đứng độc lập, có thể ghép thành dãy dài, xoay thành chữ L hay đứng riêng làm kệ đảo. Khi cần đổi bố cục cả cửa hàng, module được dời đi mà không phải phá. Module cũng giúp chuyển cửa hàng sang mặt bằng khác dễ hơn, chuyện không hiếm với cửa hàng thuê mặt bằng.
Đèn chiếu cho kệ: tính trước, đừng nối sau
Ánh sáng làm hàng trên kệ đẹp hơn rất nhiều, nhưng đèn gắn vào kệ gỗ cần tính từ khi thiết kế. Đèn hắt dưới đợt, đèn thanh dọc vách, đèn rọi từ trần xuống mỗi loại cần một cách đi dây và chỗ đặt bộ đổi nguồn khác nhau. Nếu kệ đã làm xong mới tính đèn, dây sẽ phải đi nổi, bộ nguồn phải nhét tạm, vừa xấu vừa không an toàn.
Với đèn LED trong kệ, nên chừa rãnh âm cho thanh đèn, đường luồn dây trong vách, và một khoang thông thoáng dễ mở để đặt bộ đổi nguồn. Bộ nguồn sinh nhiệt, không nên nhốt kín trong hộc tủ chất đầy hàng. Màu ánh sáng và độ sáng nên chọn theo hàng: hàng gỗ, đồ da hợp ánh sáng ấm; mỹ phẩm, trang sức nhiều nơi chọn ánh sáng trung tính để màu sản phẩm đúng hơn.
Phần đi dây và đấu nối là việc của thợ điện. Thợ mộc chừa rãnh, chừa lỗ, chừa khoang theo bản vẽ chung. Nên có cửa thăm ở những chỗ dây đi qua để thay đèn, thay nguồn sau này không phải tháo kệ.
Quầy thu ngân, chân kệ và những chỗ chịu va
Quầy thu ngân. Mặt quầy chịu trầy vì liên tục có hàng, túi, chìa khoá đặt lên; phía trong có ngăn kéo, khoang cho máy in hoá đơn, máy quẹt thẻ, dây điện, dây mạng và chỗ để túi đựng hàng. Cao độ mặt quầy nên vừa cho khách đứng và người bán đứng hoặc ngồi ghế cao.
Chân kệ và phần sát sàn. Cửa hàng lau sàn mỗi ngày, có khi bằng cây lau ướt; mũi giày và xe đẩy va vào chân kệ thường xuyên. Phần chân nên lùi vào, ốp vật liệu chịu va, cạnh dưới dán kín, nâng khỏi sàn bằng chân chỉnh được.
Cạnh đợt phía khách. Cạnh trước của đợt là chỗ tay khách chạm vào nhiều nhất, nên bo nhẹ và dán cạnh bằng máy cho chắc. Cạnh sắc vừa khó chịu khi chạm vừa dễ làm rách bao bì hàng.
Kệ gần cửa ra vào. Chịu nắng chiều và mưa tạt nếu cửa mở ra đường; chọn bề mặt ít phai màu và lùi kệ khỏi vùng nước mưa.
Showroom của xưởng và cửa hàng đặc sản: trưng bày để khách chạm vào
Showroom của một xưởng sản xuất nhỏ, như xưởng gốm, xưởng đồ da hay xưởng đồ gỗ, có một yêu cầu khác cửa hàng bán lẻ: khách không chỉ nhìn, họ muốn chạm vào chất liệu, mở thử, ngồi thử. Kệ trưng bày ở đây nên để hàng ở tầm tay, có mặt phẳng để khách đặt món hàng xuống xem kỹ, và có chỗ để mẫu vật liệu cho khách so.
Cửa hàng đặc sản, đồ quà thì khác nữa: hàng đóng gói nhiều kích thước, hay đổi theo mùa vụ, có món cần tránh nắng. Kệ đợt chỉnh được, một khu kệ thấp phía trước cho hàng chủ lực, và tủ có cánh cho hàng cần bảo quản là bố cục hay gặp.
Nếu anh chị đang chuẩn bị mở hay làm lại một cửa hàng, có thể gửi mặt bằng, ảnh hàng hoá và mẫu phong cách thích cho Xưởng Mộc Sài Gòn qua Zalo hoặc form báo giá trên trang chủ, kèm món hàng nặng nhất sẽ bày; xưởng sẽ đề xuất nhịp kệ, kiểu module và chỗ chừa đèn trước khi lên bản vẽ.
Bố cục kệ theo đường đi của khách
Kệ đẹp mà đặt sai chỗ thì hàng vẫn khó bán. Cửa hàng nhỏ thường có một đường đi chính từ cửa vào, vòng qua các kệ rồi về quầy thu ngân. Kệ dọc hai bên đường đi nên vừa tầm mắt và tầm tay, kệ đảo giữa cửa hàng không được che mất tầm nhìn tới khu phía trong, và lối đi giữa các kệ phải đủ rộng cho một người đứng xem mà người khác vẫn đi qua được.
Tầm cao là chuyện quan trọng. Hàng chủ lực đặt ở khoảng từ ngang hông tới ngang mắt, nơi khách dễ nhìn và dễ cầm nhất. Đợt sát sàn và đợt trên cao hợp với hàng dự trữ, hàng cồng kềnh hoặc hàng trang trí. Nếu kệ quá cao, nên có thang nhỏ cho nhân viên và đừng để khách tự với lên.
Khi vẽ bố cục, nên đặt các kệ lên mặt bằng thật với kích thước thật, đánh dấu cửa, cột, ổ cắm, cửa sổ. Một bố cục đẹp trên giấy có thể vướng cột hoặc che ổ cắm khi ra thực tế. Kệ module giúp thử nghiệm: đặt thử một kiểu, bán vài tuần, thấy khu nào khách ít ghé thì đổi.
Kho phía sau và quầy đóng gói: phần khách không thấy
Cửa hàng nhỏ thường có một khoảng kho phía sau hoặc trên gác, nơi chứa hàng dự trữ, thùng giấy, túi đựng hàng. Đây là chỗ đồ gỗ nên thật đơn giản và chịu tải tốt: kệ mở nhiều tầng, đợt dày, nhịp ngắn, không cần bề mặt đẹp nhưng cần dễ lau bụi. Kệ kho cao nên bắt vào tường hoặc liên kết với nhau thành khối vững.
Nếu cửa hàng bán cả trực tuyến, một quầy đóng gói là món rất đáng làm: mặt bàn rộng chịu trầy để gói hàng, ngăn kéo cho băng keo, kéo, giấy gói, khoang dưới cho thùng giấy đã gấp, một đợt trên cho các cỡ hộp hay dùng. Quầy đóng gói đặt gần cửa sau hoặc gần chỗ người giao hàng đến lấy giúp việc giao nhận gọn hơn.
Kho và quầy đóng gói ít khi được nghĩ tới khi thiết kế cửa hàng, nhưng lại là nơi nhân viên làm việc nhiều giờ nhất. Làm đúng phần này giúp khu bán hàng phía trước luôn gọn, vì hàng dư không bị dồn ra kệ trưng bày.
Một lưu ý về an toàn: kho thường chật, thùng hàng xếp cao, ánh sáng kém. Nên có đủ đèn cho khu kho, để trống lối đi tới cửa thoát, không xếp hàng nặng ở đợt cao nhất, và đừng dùng mặt tủ, mặt kệ làm bậc trèo lên lấy hàng. Một chiếc thang gấp chắc chắn đặt sẵn trong kho rẻ hơn nhiều so với một lần ngã.
Câu hỏi thường gặp
Kệ trưng bày bằng gỗ công nghiệp có chịu được hàng nặng không?
Được, nếu nhịp đợt, độ dày đợt và cách đỡ đợt tính theo đúng tải hàng. Lỗi hay gặp là làm kệ mảnh theo ảnh mẫu rồi bày hàng nặng, dẫn đến võng đợt. Nên báo bên làm món hàng nặng nhất sẽ bày ngay từ đầu.
Có nên làm đợt kệ chỉnh được cao độ không?
Với cửa hàng hay đổi hàng theo mùa thì rất nên. Đợt đặt trên chốt đỡ, rút ra cắm lại ở cao độ khác, nhân viên tự đổi được trong vài phút. Chỉ cần chốt đỡ đủ chắc và đợt có cách khoá để không bật lên khi khách rút hàng.
Đèn LED gắn trong kệ gỗ cần lưu ý gì?
Tính trước rãnh âm cho thanh đèn, đường luồn dây trong vách và khoang thoáng, dễ mở cho bộ đổi nguồn. Bộ nguồn sinh nhiệt nên không nhốt kín trong hộc chất đầy hàng. Đi dây và đấu nối là việc của thợ điện có chuyên môn.
Kệ cao trong cửa hàng có bắt buộc phải bắt vào tường không?
Nên bắt chặt vào tường đặc, vì cửa hàng có khách, có trẻ nhỏ, có người kéo hàng ở đợt cao. Kệ đảo đứng giữa cửa hàng thì cần chân đế rộng, trọng tâm thấp, bày hàng nặng ở đợt dưới.
Kệ module có lợi gì cho cửa hàng thuê mặt bằng?
Kệ chia module kích thước đồng đều, đứng độc lập, đổi bố cục được mà không phải phá, và khi chuyển sang mặt bằng khác có thể mang theo và ghép lại theo mặt bằng mới. Đây là lợi thế lớn với cửa hàng thuê mặt bằng ngắn hạn.
Quầy thu ngân nên có những khoang gì?
Thường cần ngăn kéo, khoang cho máy in hoá đơn và máy quẹt thẻ, đường luồn dây điện và dây mạng, chỗ để túi đựng hàng và một khoang cất đồ cá nhân. Mặt quầy chọn bề mặt chịu trầy, chiều cao vừa cho khách và người bán.