Làm đồ gỗ cho nhà phố nhiều tầng khác căn hộ ở ba điểm: mỗi tầng một điều kiện riêng (tầng trệt dễ ẩm và chịu nước mưa tạt, tầng thượng nóng), đường đưa đồ lên cao thường hẹp hơn nhiều so với kích thước tủ, và việc lắp có thể chia theo tầng chứ không cần dồn một ngày. Vì vậy nhà phố nên chia hạng mục theo tầng, chọn vật liệu theo điều kiện từng tầng, và ngay từ khâu thiết kế đã tính tủ được chia thành những khối đủ nhỏ để mang qua cầu thang, cửa sổ hoặc ban công.
Nhà phố ở TP.HCM rất đa dạng: nhà ống mặt tiền hẹp chạy sâu, nhà trong hẻm nhỏ xe tải không vào được, nhà có thang máy gia đình, nhà ba bốn tầng chỉ có một cầu thang xoắn. Bài này đi qua từng tầng theo thứ tự phổ biến, rồi bàn riêng chuyện vận chuyển và lịch lắp. Phần kết cấu, chống thấm, xin phép sửa nhà nằm ngoài phạm vi bài, anh chị nên hỏi kỹ sư và cơ quan có thẩm quyền ở địa phương.
Tầng trệt: lối vào, phòng khách, bếp và chuyện ẩm
Tầng trệt nhà phố thường gánh nhiều việc nhất: lối vào để xe, tủ giày, phòng khách, có khi cả bếp và phòng ăn ở phía sau. Đây cũng là tầng chịu ẩm nhiều nhất. Nền sát mặt đất, nước mưa tạt qua cửa, hẻm ngập khi mưa lớn, chân tường hút ẩm, và nhiều nhà lau sàn bằng nước mỗi ngày. Đồ gỗ đặt sát sàn ở tầng này cần được tính kỹ phần chân.
Với tủ giày, tủ bếp dưới, kệ tivi đặt sàn ở tầng trệt, nhiều nơi chọn ván chống ẩm cho phần thùng và phần chân, nâng tủ lên bằng chân nhựa hoặc chân kim loại chỉnh được, rồi che bằng tấm nẹp chân có thể tháo. Khoảng hở dưới đáy tủ vừa giúp thoáng, vừa tránh nước lau sàn ngấm thẳng vào mép ván. Mép dưới của ván cũng phải được dán cạnh kín, không để lộ lõi.
Tủ giày ở lối vào nhà phố hay bị quên chuyện thoáng khí. Giày dép đi ngoài đường về mang theo ẩm và mùi; một tủ kín bưng đặt sát cửa sẽ nhanh chóng bốc mùi và ẩm mốc. Khe thoáng ở cánh hoặc ở hậu tủ, đợt kệ dạng thanh thay vì tấm liền, là những chi tiết nhỏ nhưng quyết định tủ giày có dùng được lâu không.
Tầng giữa: phòng ngủ, phòng làm việc, phòng thờ cúng của gia đình
Các tầng giữa thường là phòng ngủ, phòng làm việc, phòng sinh hoạt chung, ở nhiều nhà có thêm phòng thờ cúng tổ tiên. Đây là tầng ổn định nhất về điều kiện: không ẩm như tầng trệt, không nóng như tầng thượng. Phần lớn ván công nghiệp thông dụng dùng tốt ở đây.
Điều cần tính ở tầng giữa là kích thước phòng thực tế sau khi trừ cầu thang. Nhà ống mặt tiền hẹp thường có cầu thang chiếm một phần chiều ngang hoặc chạy giữa nhà, chia tầng thành phòng trước và phòng sau. Tủ áo kịch trần trong phòng ngủ hẹp ngang nên cân nhắc cửa lùa hoặc cánh hẹp; giường liền tủ đầu giường giúp tiết kiệm diện tích; bàn làm việc treo tường hoặc gắn vào tủ áo giúp giữ lối đi.
Bàn thờ hay kệ thờ cúng của gia đình là món đồ gỗ đặc thù ở nhiều nhà phố. Bài này không bàn chuyện hướng đặt hay kiêng kỵ, chỉ lưu ý phần kỹ thuật: nếu có đèn, hương, nến thì vật liệu phía trên và xung quanh nên chịu nhiệt tốt, có khoảng cách an toàn với nguồn lửa, dây điện cho đèn đi gọn và có công tắc dễ tắt.
Tầng thượng và phòng áp mái: nóng, nắng và co ngót
Tầng trên cùng của nhà phố, nhất là phòng sát mái tôn hoặc sân thượng, nóng hơn hẳn các tầng dưới vào mùa khô. Nắng chiều chiếu qua cửa kính làm bề mặt gỗ phai màu không đều; nhiệt độ lên xuống nhiều giữa trưa và đêm, cộng thêm máy lạnh bật tắt, làm vật liệu co giãn liên tục.
Ở đây, gỗ tự nhiên nguyên tấm cho những mảng lớn như mặt bàn rộng, cánh tủ cao dễ cong vênh hơn nếu gỗ chưa được sấy và xử lý kỹ. Ván công nghiệp ổn định kích thước hơn, nhưng bề mặt cũng cần được che bớt nắng trực tiếp. Rèm, phim cách nhiệt cho cửa kính và việc không đặt tủ sát mảng tường hứng nắng chiều giúp đồ gỗ bền hơn rất nhiều.
Nhiều nhà phố dùng tầng thượng làm phòng giặt phơi, kho chứa đồ hoặc phòng thờ. Tủ đặt ở khu giặt phơi chịu cả hơi nước lẫn nắng, nên vật liệu và bề mặt phải chọn cho môi trường ẩm; tủ kho thì ưu tiên kệ mở, chịu tải tốt, dễ vệ sinh hơn là cánh đẹp.
Đường đưa đồ lên cao: tính từ lúc thiết kế
Đây là chỗ nhà phố khác căn hộ nhiều nhất. Căn hộ có thang máy chở hàng với kích thước biết trước; nhà phố thì mỗi nhà một kiểu cầu thang. Nên đo đường đi của đồ ngay từ buổi khảo sát:
- Bề ngang và chiều cao cầu thang ở chỗ hẹp nhất: thường là chỗ chiếu nghỉ, chỗ cầu thang quay đầu hoặc chỗ dầm thấp.
- Cầu thang xoắn hay cầu thang có tay vịn cố định: mảng tủ dài và cứng gần như không thể xoay qua được.
- Cửa ban công, cửa sổ mặt tiền có mở rộng được không: nhiều nhà đưa đồ lớn lên bằng dây kéo qua ban công, cần biết trước kích thước ô cửa và có chỗ cố định ròng rọc an toàn không.
- Hẻm có cho xe tải vào không, đậu xe ở đâu: hẻm nhỏ thì phải trung chuyển bằng xe ba gác hoặc khiêng tay một đoạn, ảnh hưởng lịch và công.
- Thang máy gia đình (nếu có): kích thước cabin và tải trọng; không nên chở ván dài dựng nghiêng làm trầy vách cabin.
Từ những số đo này, xưởng chia tủ thành các khối, ví dụ tủ áo kịch trần thành phần thân dưới và phần hộc trên, tủ bếp dài thành từng thùng riêng, rồi ráp lại tại chỗ. Tủ đóng theo kiểu thùng rời liên kết bằng cam, chốt và vít rất hợp với nhà phố vì dễ mang qua đường hẹp. Đưa đồ lên bằng dây kéo qua ban công là việc trên cao, cần người có kinh nghiệm, dây và ròng rọc chắc chắn, và không ai đứng phía dưới khi đang kéo.
Gợi ý chọn vật liệu theo từng tầng
Bảng dưới là định hướng chung để trao đổi với bên làm đồ gỗ, không thay cho khảo sát tại chỗ. Mỗi nhà có điều kiện ẩm, nắng khác nhau tuỳ hướng, tuỳ hẻm, tuỳ cách sinh hoạt.
| Vị trí | Điều kiện thường gặp | Hướng xử lý đồ gỗ |
|---|---|---|
| Tầng trệt, lối vào | Ẩm nền, nước mưa tạt, lau sàn nhiều | Ván chống ẩm cho thùng, chân nâng, dán kín cạnh dưới |
| Bếp tầng trệt hoặc tầng một | Hơi nước, dầu mỡ, khu chậu rửa | Thùng chống ẩm, bề mặt dễ lau, xử lý khoang chậu kỹ |
| Phòng ngủ tầng giữa | Ổn định, có máy lạnh | Ván thông dụng, ưu tiên vật liệu phát thải thấp |
| Phòng sát mái, tầng thượng | Nóng, nắng chiếu, nhiệt lên xuống | Ván ổn định kích thước, che nắng trực tiếp |
| Khu giặt phơi | Hơi nước và nắng cùng lúc | Vật liệu chịu ẩm, kệ mở, thoáng khí |
Gầm cầu thang, gác lửng và những khoảng lẻ chỉ nhà phố mới có
Nhà phố nào cũng có những khoảng lẻ mà căn hộ không có: gầm cầu thang, chiếu nghỉ rộng, gác lửng thấp trần, hộp kỹ thuật chạy dọc nhà, mảng tường hẹp giữa hai cửa sổ. Đây là chỗ đồ gỗ đóng theo yêu cầu phát huy rõ nhất, vì đồ mua sẵn gần như không vừa được những khoảng này.
Gầm cầu thang thường được tận dụng làm tủ giày, tủ chứa đồ, kệ sách thấp hoặc khoang để máy hút bụi, bình nước. Mặt cắt gầm cầu thang là hình tam giác, nên tủ phải chia thành các khoang có chiều cao giảm dần theo bậc. Khoang thấp nhất phía trong thường khó với tới; nhiều nhà làm dạng ngăn kéo sâu có bánh xe kéo ra thay vì cánh mở, để lấy được đồ ở tận cùng. Nếu gầm cầu thang sát nhà vệ sinh hoặc khu giặt, nên hỏi kỹ chuyện ẩm của mảng tường đó trước khi chọn ván.
Gác lửng có trần thấp, đứng thẳng không thoải mái, nên đồ gỗ ở đây hợp với dạng thấp: giường bục, tủ thấp chạy dọc tường, kệ ngồi. Đưa đồ lên gác lửng thường phải qua cầu thang rất dốc hoặc thang leo, nên càng cần chia khối nhỏ. Lan can gác lửng nếu bằng gỗ thì phần chịu lực và chiều cao an toàn là việc của người thiết kế kết cấu, bên làm đồ gỗ chỉ nên làm phần ốp hoàn thiện theo phương án đã được duyệt.
Hộp kỹ thuật chạy dọc nhà, nơi có đường ống thoát nước, dây điện, đôi khi cả ống thông hơi, có thể được ốp gỗ cho gọn mắt, nhưng nhất định phải chừa cửa thăm để khi cần sửa ống không phải phá cả mảng ốp. Đây là chi tiết rất hay bị quên khi chủ nhà chỉ nhìn ảnh 3D đẹp. Nếu anh chị gửi ảnh những khoảng lẻ này cho Xưởng Mộc Sài Gòn qua Zalo hay form báo giá, xưởng sẽ gợi ý cách chia khoang và chỗ chừa cửa thăm trước khi lên bản vẽ.
Một lưu ý nữa cho khoảng lẻ: ô cửa sổ hẹp ở mặt tiền hay mảng tường giữa hai phòng thường có nắng chiếu một phần trong ngày. Đồ gỗ đặt ở đó nên chọn bề mặt ít bắt nắng phai màu, và đừng chắn mất lối thông gió vốn đã ít của nhà ống.
Lịch lắp theo tầng và sống chung với thi công
Nhà phố có lợi thế là có thể lắp theo tầng. Nhiều gia đình vừa ở vừa làm: lắp xong tầng trên thì dọn lên ở, tầng dưới làm tiếp. Lịch hợp lý thường đi từ trên xuống, để bụi và rác của tầng đang làm không rơi xuống tầng đã hoàn thiện, và để lối đi cầu thang không phải băng qua khu vừa lau dọn.
Nếu đồ được mang qua cầu thang, nên lót bảo vệ mặt bậc và tay vịn trước ngày lắp, nhất là cầu thang ốp đá hay ốp gỗ. Một góc tủ va vào mặt bậc đá có thể để lại vết mẻ khó sửa. Lối đi cũng nên dọn trống trước, đồ đạc dễ vỡ ở chiếu nghỉ nên cất đi.
Cuối cùng, ở nhà phố, việc nghiệm thu nên làm theo từng tầng ngay sau khi lắp xong tầng đó, thay vì đợi lắp xong cả nhà. Phát hiện cánh lệch hay ray kẹt khi thợ còn ở đó thì chỉnh ngay trong ngày; để vài tuần sau mới báo thì phải hẹn lại lịch.
Câu hỏi thường gặp
Cầu thang nhà hẹp thì tủ áo kịch trần có đưa lên được không?
Thường được, vì tủ kịch trần hiện nay hay làm dạng thùng rời: thân dưới, hộc trên, cánh và vách lắp ráp tại chỗ bằng cam, chốt, vít. Điều cần là đo cầu thang ở chỗ hẹp nhất ngay từ buổi khảo sát để xưởng chia khối cho vừa.
Tầng trệt nhà phố có nên dùng ván chống ẩm cho mọi món không?
Không bắt buộc cho mọi món, nhưng nên ưu tiên cho những món sát sàn hoặc gần nước như tủ giày, tủ bếp dưới, kệ đặt sàn. Kèm theo đó là chân tủ nâng khỏi sàn và cạnh dưới được dán kín, vì chống ẩm phụ thuộc cả cách gia công.
Đưa đồ gỗ lên tầng bằng dây kéo qua ban công có an toàn không?
Đây là việc trên cao nên cần người có kinh nghiệm, dây và ròng rọc chắc, điểm neo chịu lực, khu vực bên dưới được giữ trống. Chủ nhà nên hỏi trước bên làm sẽ đưa đồ lên bằng cách nào và ai chịu trách nhiệm nếu có va chạm.
Phòng sát mái nóng có làm tủ gỗ tự nhiên được không?
Làm được nếu gỗ đã sấy và xử lý tốt, nhưng mảng lớn như cánh cao, mặt bàn rộng dễ cong vênh hơn trong điều kiện nóng lạnh thất thường. Nhiều nhà chọn khung gỗ tự nhiên kết hợp ván ổn định kích thước, và che bớt nắng trực tiếp.
Nên lắp từ tầng trên xuống hay tầng dưới lên?
Lịch hay dùng là từ trên xuống, để bụi và rác không rơi vào tầng đã hoàn thiện và lối cầu thang không phải băng qua chỗ vừa dọn. Tuy vậy nếu gia đình cần dùng bếp tầng trệt trước thì có thể ưu tiên, miễn bảo vệ kỹ.
Có cần nghiệm thu từng tầng không?
Nên nghiệm thu từng tầng ngay sau khi lắp xong tầng đó, khi thợ còn ở công trình. Mở thử cánh, kéo thử ngăn, nhìn khe hở và chỉ cạnh. Lỗi nhỏ phát hiện ngay thì chỉnh trong ngày, đỡ phải hẹn lại.