Khi ngân sách có hạn, nên làm tốt ngay những món khó thay về sau (đồ gỗ âm tường, tủ bếp, tủ áo kịch trần), những món dùng nhiều lần mỗi ngày (ray, bản lề, mặt bếp) và những chỗ chịu ẩm nước (khoang chậu, tủ lavabo, chân tủ tầng trệt). Những món rời dễ thay như bàn ghế, kệ trang trí, đồ trong phòng chưa dùng tới, hay phần chi tiết trang trí có thể làm vừa phải trước rồi nâng cấp sau. Nguyên tắc chung: tiết kiệm ở chỗ dễ đổi, đừng tiết kiệm ở chỗ khó sửa.
Bài này không nêu con số chi phí, vì giá thay đổi theo vật liệu, kích thước, thời điểm và nơi làm. Bài bàn cách nghĩ khi chia tiền: món nào là nền móng của căn nhà, món nào là lớp áo có thể thay. Hai báo giá chỉ so được khi bóc tách từng dòng; cách đọc báo giá có ở danh mục báo giá – hợp đồng của trang.
Câu hỏi đúng: món này nếu làm lại thì tốn công đến đâu
Nhiều người chia ngân sách theo cảm giác: phòng khách là nơi khách nhìn nên dồn tiền vào kệ tivi, vách ốp; phòng ngủ ít ai vào nên làm tạm. Cách nghĩ này dễ dẫn tới một căn nhà đẹp khi mới dọn vào, nhưng vài năm sau tủ bếp phồng, ray tủ áo kẹt, phải phá ra làm lại trong khi kệ trang trí vẫn còn nguyên.
Câu hỏi giúp chia tiền hợp lý hơn là: nếu món này hỏng hoặc không vừa ý sau vài năm, làm lại tốn công đến đâu? Một chiếc ghế không vừa ý thì đổi trong một buổi chiều. Một tủ bếp âm tường có mặt đá, có ống nước, có thiết bị âm tủ thì làm lại là cả một đợt thi công: tháo mặt đá, tháo thiết bị, ngắt nước, dọn bếp, có khi sơn lại tường.
Theo câu hỏi đó, đồ gỗ gắn chặt vào nhà, gắn với điện nước và thiết bị, nên được ưu tiên làm đúng ngay lần đầu. Những gì đứng rời, cắm điện là dùng, dời đi được, thì có thể bắt đầu vừa phải.
Câu hỏi này cũng giúp nhìn lại những món tưởng là trang trí nhưng thật ra gắn chặt vào nhà, như vách ốp tường có đi dây điện phía sau, hay lam gỗ bắt lên trần. Những món này dù không dùng hằng ngày vẫn khó thay, nên nếu làm thì làm một lần cho đúng, còn nếu chưa đủ ngân sách thì để hẳn sang đợt sau, chỉ chừa sẵn đường dây.
Nhóm làm tốt ngay và nhóm có thể để sau
Bảng dưới là cách chia tham khảo, mỗi nhà điều chỉnh theo cách sống của mình:
| Nhóm | Ví dụ | Lý do |
|---|---|---|
| Làm tốt ngay | Tủ bếp, tủ lavabo, khoang chậu rửa | Gắn với nước và thiết bị, làm lại rất tốn công |
| Làm tốt ngay | Tủ áo âm tường, tủ kịch trần | Gắn vào tường và trần, thay là phải tháo cả khối |
| Làm tốt ngay | Bản lề, ray, tay nâng | Dùng nhiều lần mỗi ngày, hỏng là khó chịu ngay |
| Làm tốt ngay | Chân tủ, cạnh dưới ở chỗ ẩm | Hỏng âm thầm, phát hiện thì ván đã phồng |
| Có thể để sau | Kệ trang trí, tủ rượu, lam gỗ | Không ảnh hưởng sinh hoạt, làm thêm không phá gì |
| Có thể để sau | Đồ rời: bàn ghế, giường rời, kệ đứng | Mua hoặc đóng thêm lúc nào cũng được |
| Có thể để sau | Phòng chưa dùng: phòng khách, phòng làm việc | Chờ nhu cầu rõ hơn rồi làm đúng hơn |
Vì sao phụ kiện là chỗ không nên cắt
Phụ kiện như bản lề, ray ngăn kéo, tay nâng cánh tủ, giá xoong nồi chiếm một phần không nhỏ trong chi phí tủ, nên khi cần bớt tiền, đây thường là chỗ đầu tiên người ta nghĩ đến. Nhưng phụ kiện là thứ chuyển động, chịu lực mỗi ngày, mỗi lần mở đóng. Một bản lề kém có thể làm cánh xệ sau vài tháng; một ray kém làm ngăn kéo kẹt, rơ, phát tiếng kêu.
Cái khó của phụ kiện kém là nó hỏng từ từ và hỏng lặp lại. Thay một bản lề không tốn nhiều, nhưng khi bản lề lỏng nhiều lần, lỗ vít trên cánh ván bị toác rộng, lúc đó thay bản lề tốt cũng khó giữ chắc. Ngăn kéo tủ bếp chứa xoong nồi nặng mà ray yếu thì võng dần, kéo lệch, đáy ngăn bung.
Nếu buộc phải bớt, có thể bớt số lượng phụ kiện tiện ích (ví dụ chưa lắp giá góc liên hoàn, chưa lắp đèn trong tủ), nhưng giữ chất lượng của bản lề và ray cho những cánh và ngăn đã làm. Phụ kiện tiện ích thường lắp bổ sung được về sau, miễn khoang tủ đã được chừa đúng kích thước.
Tiết kiệm đúng chỗ: những cách giảm chi phí không làm yếu đồ
Có nhiều cách giảm chi phí mà không đụng tới độ bền. Cách đầu tiên là giảm độ phức tạp: ít cánh hơn bằng cách dùng cánh rộng vừa phải, bớt ngăn kéo ở chỗ không cần, bớt phào chỉ, bớt chi tiết uốn cong. Mỗi cánh, mỗi ngăn kéo đều kéo theo phụ kiện và công lắp.
Cách thứ hai là chọn bề mặt theo vị trí. Mặt cánh tủ bếp dưới, chỗ hay lau chùi, cần bề mặt chịu trầy và chịu ẩm; còn mặt trong tủ, vách khuất, hậu tủ thì dùng bề mặt đơn giản hơn là đủ. Bề mặt đắt tiền nên dành cho những mảng nhìn thấy nhiều và chạm vào nhiều.
Cách thứ ba là kệ mở thay cho tủ kín ở một vài vị trí: kệ sách, kệ gia vị, kệ trên bàn làm việc. Kệ mở bớt cánh, bớt bản lề, lại thoáng mắt hơn, chỉ cần chịu khó lau bụi. Cách thứ tư là giữ kích thước theo khổ ván để giảm hao hụt khi cắt; bên làm có kinh nghiệm sẽ gợi ý những chỉnh sửa nhỏ về kích thước giúp tận dụng ván tốt hơn.
Làm theo đợt mà vẫn đồng bộ
Nếu chia việc thành nhiều đợt, nỗi lo lớn nhất là đợt sau không khớp đợt trước: màu ván khác, kiểu tay nắm đã ngừng bán, chiều cao không ăn nhau. Có mấy cách để giữ đồng bộ dù làm cách nhau vài năm.
Thứ nhất, lên bản vẽ tổng cho cả nhà ngay từ đầu, kể cả những món chưa làm. Bản vẽ giúp chốt trước chiều cao chuẩn, kiểu cánh, kiểu tay nắm, màu chủ đạo, và vị trí ổ cắm cho cả những món làm sau. Thứ hai, ghi lại mã màu ván, loại bề mặt, mã tay nắm và loại phụ kiện đã dùng. Thứ ba, chọn màu và kiểu tay nắm phổ biến, ít có nguy cơ ngừng sản xuất, thay vì loại quá đặc biệt.
Điện cho món làm sau phải chừa ngay từ đợt đầu. Kệ tivi làm sau một năm vẫn được, nhưng nếu không chừa đường dây và ổ cắm sau kệ thì đợt sau sẽ phải đi dây nổi hoặc đục tường đã sơn.
Những khoản hay bị quên khi chia ngân sách
Ngân sách đồ gỗ hay bị vỡ không phải vì tủ đắt hơn dự kiến, mà vì những khoản nằm ngoài tủ. Mặt đá bếp, kính ốp tường bếp, gương, đèn trong tủ, phụ kiện bếp như giá xoong nồi, thùng rác âm tủ, tay nâng; công tháo dỡ đồ cũ, vận chuyển lên tầng, phí thang máy hay bảo vệ sàn theo quy định toà nhà; sơn dặm sau khi lắp. Mỗi khoản không lớn, nhưng cộng lại thì đáng kể.
Nên lập một bảng riêng các khoản này ngay từ đầu, hỏi bên làm khoản nào đã nằm trong báo giá, khoản nào chưa, và khoản nào chủ nhà tự lo. Khi ngân sách có hạn, biết trước các khoản này giúp quyết định hợp lý hơn, ví dụ chọn mặt đá đơn giản hơn chứ không phải cắt bớt chất lượng ray.
Cũng nên chừa một phần dự phòng cho phát sinh, vì gần như công trình nào cũng có vài điều chỉnh khi ra thực tế: tường lệch hơn dự kiến, ổ cắm phải dời, thêm một tấm nẹp. Dự phòng không phải để tiêu, mà để không phải cắt bớt những món quan trọng khi có chuyện nhỏ.
Chọn vật liệu theo vị trí, không theo phòng
Một cách chia tiền khác là nhìn theo vị trí của từng tấm ván thay vì theo từng phòng. Trong cùng một tủ bếp, tấm đáy khoang chậu rửa chịu ẩm nhiều nhất, mặt cánh tủ dưới chịu va và lau chùi, còn vách bên trong tủ trên thì gần như chỉ đứng yên. Trong cùng một tủ áo, cánh tủ được mở đóng hằng ngày, đợt treo chịu tải quần áo, còn hậu tủ chỉ cần kín bụi.
Nhìn như vậy, nhiều nhà nhận ra không cần dùng một loại ván đắt nhất cho cả tủ. Thùng tủ ở chỗ ẩm dùng ván chống ẩm, cánh ở chỗ hay chạm dùng bề mặt bền hơn, phần khuất dùng loại thông dụng. Cách chia này cần bên làm có bóc tách vật liệu rõ ràng theo từng phần, và chủ nhà nên hỏi lại để chắc mỗi phần dùng đúng loại đã thống nhất.
Cũng nên tránh chiều ngược lại: dùng vật liệu sang cho chỗ khuất vì tưởng thế là bền, trong khi chỗ chịu nước lại dùng ván thường. Độ bền của cả món đồ thường được quyết định bởi tấm yếu nhất ở chỗ khó nhất, chứ không bởi tấm đẹp nhất.
Một ví dụ cách nghĩ cho căn hộ mới nhận
Giả sử một gia đình trẻ nhận căn hộ hai phòng ngủ, ngân sách không dư dả. Đợt đầu họ làm tủ bếp đầy đủ với thùng chống ẩm, bản lề và ray tốt, mặt đá vừa phải; tủ áo âm tường cho phòng ngủ chính; giường và tủ giày. Phòng ngủ thứ hai, dự định cho con sau này, tạm dùng làm kho với kệ mở đơn giản. Phòng khách chỉ có một kệ tivi thấp, nhưng điện và dây mạng cho vách ốp đã được chừa sẵn.
Vài năm sau, khi con lớn, họ làm phòng cho con với tủ thấp, bàn học, giường theo chiều cao thật của bé, cùng màu ván với tủ áo phòng chính nhờ đã giữ mã màu. Khi dư dả hơn, họ làm vách ốp và tủ trang trí phòng khách, đường dây đã chờ sẵn nên không phải đục. Cách làm theo đợt như vậy dồn tiền vào đúng chỗ khó sửa, mà vẫn để ngỏ đường nâng cấp.
Nếu anh chị muốn có một bản vẽ tổng để làm theo đợt, có thể gửi mặt bằng và danh sách mong muốn cho Xưởng Mộc Sài Gòn qua Zalo hoặc form báo giá trên trang chủ, ghi rõ món nào cần ngay, món nào để sau; xưởng sẽ tách báo giá theo đợt và ghi lại mã vật liệu cho các đợt sau.
Câu hỏi thường gặp
Nếu ngân sách ít, nên ưu tiên tủ bếp hay tủ áo?
Với phần lớn gia đình, tủ bếp nên được ưu tiên làm tốt vì gắn với nước, thiết bị và dùng nhiều lần mỗi ngày. Tủ áo âm tường cũng khó thay nên không nên làm tạm. Những món rời và trang trí thì có thể để sau.
Có nên chọn phụ kiện rẻ để bớt chi phí không?
Không nên bớt ở chất lượng bản lề và ray, vì đây là phần chuyển động, chịu lực mỗi ngày. Nếu cần bớt, hãy bớt số lượng phụ kiện tiện ích có thể lắp thêm sau, như giá góc hay đèn trong tủ, miễn khoang tủ đã chừa đúng kích thước.
Làm nội thất theo nhiều đợt có bị lệch màu không?
Có thể lệch nếu không chuẩn bị. Nên có bản vẽ tổng cả nhà từ đầu, ghi lại mã màu ván, loại bề mặt, mã tay nắm, và chọn màu, phụ kiện phổ biến. Khi làm đợt sau, đưa thông tin này và nhờ so với mẫu thật trước khi sản xuất.
Kệ mở có thực sự giúp tiết kiệm không?
Kệ mở bớt được cánh, bản lề, tay nắm và công lắp, nên ở một số vị trí như kệ sách, kệ gia vị, kệ trên bàn làm việc, đây là cách giảm chi phí hợp lý. Đổi lại phải lau bụi thường xuyên hơn và đồ để trên kệ cần gọn.
Những khoản nào hay bị quên trong ngân sách nội thất?
Hay bị quên là mặt đá, kính ốp, gương, đèn trong tủ, phụ kiện bếp, tháo dỡ đồ cũ, vận chuyển lên tầng, chi phí theo quy định toà nhà và sơn dặm sau lắp. Nên hỏi rõ khoản nào đã có trong báo giá, khoản nào chưa.
Có nên để dành tiền dự phòng khi làm nội thất không?
Nên. Gần như công trình nào cũng có vài điều chỉnh khi ra thực tế như tường lệch, ổ cắm phải dời, thêm nẹp che khe. Một khoản dự phòng giúp xử lý những việc này mà không phải cắt bớt chất lượng ở những món quan trọng.