Tủ bếp Acrylic, Laminate hay Melamine đều lau được bằng khăn mềm (tốt nhất là khăn sợi nhỏ), nước ấm với vài giọt nước rửa chén, rồi lau lại bằng khăn sạch vắt khô và lau khô hẳn. Điều cần tránh chung cho cả ba là bùi nhùi, mặt ráp của miếng rửa chén, bột tẩy có hạt, dung môi mạnh và để nước đọng ở cạnh ván. Acrylic bóng gương dễ thấy vết xước nhất nên cần nhẹ tay nhất; Laminate chịu trầy tốt hơn; Melamine bền với lau chùi thường ngày nhưng không chịu được nước đọng ở cạnh.
Bài này đi qua đặc điểm từng bề mặt khi vệ sinh, thói quen lau hằng ngày, cách xử lý dầu mỡ bám lâu, những vết bẩn hay gặp trong bếp Việt (dầu chiên, nước mắm, nghệ, khói), chăm sóc chỉ cạnh và phần bên trong tủ. Với những sản phẩm tẩy rửa cụ thể, luôn đọc hướng dẫn trên bao bì và thử ở chỗ khuất trước.
Với bếp Việt nấu nhiều món chiên xào, kho, nướng, lớp dầu bay hơi bám lên cánh tủ gần bếp nhanh hơn nhiều so với bếp chỉ hâm nóng đồ ăn. Vì vậy, điều giữ tủ đẹp lâu không phải là chất tẩy mạnh mà là nhịp lau đều: lau khi vết bẩn còn mới thì chỉ cần nước ấm và khăn mềm, còn để lâu thành lớp dầu dày mới phải dùng đến những cách tốn công và dễ làm hỏng bề mặt.
Ba bề mặt và cách lau
Cách lau cơ bản giống nhau, nhưng mức độ nhạy cảm khác nhau:
| Bề mặt | Đặc điểm khi vệ sinh | Lưu ý riêng |
|---|---|---|
| Acrylic bóng gương | Bóng, dễ thấy vết vân tay và xước tóc dưới ánh sáng | Chỉ dùng khăn mềm sạch; lau theo một chiều; không lau khi khăn còn dính cát bụi; tránh cồn và dung môi mạnh; giữ lớp màng bảo vệ đến khi lắp xong hẳn |
| Laminate | Lớp phủ khá cứng, chịu trầy và nhiệt tương đối tốt, có loại mờ, loại sần vân | Loại bề mặt sần vân có thể giữ bẩn trong rãnh, dùng bàn chải lông mềm chải nhẹ theo vân |
| Melamine | Lớp phủ mỏng hơn Laminate, lau chùi thường ngày tốt | Rất kỵ nước đọng ở cạnh và góc; tránh va đập mạnh làm mẻ cạnh lộ lõi |
| Sơn (nếu có) | Tuỳ loại sơn và độ bóng | Hỏi bên làm loại sơn để chọn cách lau; tránh chất tẩy mạnh |
Nếu không chắc tủ nhà mình là bề mặt gì, xem hợp đồng hoặc bảng vật liệu lúc làm. Không có thì cứ đối xử như bề mặt nhạy cảm nhất, tức như Acrylic.
Nhiều bộ tủ dùng hai bề mặt cùng lúc, chẳng hạn cánh ngoài Acrylic nhưng thùng tủ và mặt trong Melamine. Khi đó, cách lau theo bề mặt của từng phần: nhẹ tay nhất ở cánh bóng, còn phần bên trong chú ý giữ khô cạnh ván. Nếu một số cánh có viền nhôm hoặc khung nhôm kính, lau khung bằng khăn ẩm và lau khô, tránh chất tẩy mạnh làm xỉn bề mặt nhôm.
Lau hằng ngày và hằng tuần
Thói quen nhỏ giữ tủ sạch lâu hơn những lần tổng vệ sinh nặng tay:
- Sau khi nấu, lau mặt cánh quanh khu bếp nấu và khu chậu bằng khăn ẩm vắt kỹ, rồi lau khô. Vết dầu còn mới lau rất dễ.
- Mỗi tuần, pha một chậu nước ấm với vài giọt nước rửa chén. Nhúng khăn sợi nhỏ, vắt thật khô, lau từ trên xuống dưới, từng cánh một.
- Lau lại bằng khăn sạch thấm nước sạch vắt khô để không đọng lớp xà phòng, nhất là trên Acrylic bóng, rồi lau khô bằng khăn khô.
- Lau tay nắm, mép trên của cánh tủ dưới, chỗ hay bám tay và dầu.
- Mở cánh lau mép cạnh và quanh bản lề bằng khăn khô, không để nước chảy vào.
Giặt riêng khăn lau tủ, không dùng chung khăn lau bàn bếp có thể dính cát, vụn cứng. Một hạt cát trên khăn cũng đủ làm xước mặt Acrylic.
Nên có ít nhất hai khăn riêng cho tủ: một khăn ẩm để lau, một khăn khô để lau lại. Khăn sợi nhỏ giặt xong phơi khô, không dùng nước xả vải nhiều vì làm khăn kém thấm và để lại vệt trên bề mặt bóng.
Dầu mỡ bám lâu và những vết bẩn khó
Lớp dầu dính lâu ngày. Đắp khăn ấm có nước rửa chén pha loãng lên chỗ dầu vài phút cho dầu mềm, rồi lau nhẹ. Lặp lại nhiều lần thay vì chà mạnh một lần. Với bề mặt sần, dùng bàn chải lông mềm.
Vết nghệ, nước mắm, nước sốt. Lau ngay khi bị dính. Vết đã khô thì đắp khăn ẩm cho mềm rồi lau. Vết màu như nghệ nếu để lâu có thể lưu lại trên bề mặt sáng màu; tránh dùng chất tẩy trắng mạnh khi chưa thử ở chỗ khuất.
Vết keo, băng dính. Bóc nhẹ, phần keo còn lại thử lau bằng khăn có chút dầu ăn rồi lau lại bằng nước rửa chén. Không cạo bằng dao.
Khói, ám vàng gần bếp. Thường do máy hút mùi chưa hút đủ hoặc chưa bật đủ lâu. Lau định kỳ như lớp dầu mỏng, và kiểm tra máy hút mùi, lưới lọc.
Vết xước nhỏ trên Acrylic. Một số vết xước tóc rất nhẹ có thể đỡ đi với sản phẩm đánh bóng dành riêng cho bề mặt này theo hướng dẫn nhà sản xuất. Vết sâu thì không xoá được, cân nhắc thay cánh nếu ở chỗ dễ thấy.
Những thứ nên tránh
Đây là những nguyên nhân phổ biến làm tủ bếp mờ, xước, bong cạnh mà chủ nhà không để ý:
- Bùi nhùi sắt, mặt xanh ráp của miếng rửa chén, bột tẩy có hạt, kem tẩy có hạt mài.
- Dung môi mạnh, cồn đậm đặc, xăng, chất tẩy sơn, chất tẩy có tính ăn mòn mạnh. Đặc biệt kỵ với Acrylic và bề mặt sơn.
- Không trộn các chất tẩy rửa với nhau, vì có thể sinh khí độc.
- Xịt trực tiếp chất tẩy rửa lên cánh tủ: dung dịch chảy xuống cạnh, đọng ở chân chỉ. Nên xịt lên khăn rồi lau.
- Máy xịt hơi nước nóng chĩa sát vào cánh và cạnh: hơi nóng ẩm đi vào khe cạnh.
- Vắt khăn ướt lên tay nắm, lên cạnh cánh tủ dưới chậu: nước nhỏ giọt vào cạnh dưới mỗi ngày.
- Đặt nồi nóng, ấm vừa sôi sát cánh tủ hoặc để hơi nước từ nồi cơm điện, ấm siêu tốc phả thẳng vào cánh tủ trên.
Đặt nồi cơm điện, ấm đun nước ở chỗ hơi bốc lên không chạm vào cánh tủ trên. Hơi nước nóng ngày nào cũng phả vào một chỗ là lý do hay gặp làm cánh tủ trên bong cạnh dưới.
Mặt đá, kính ốp, tay nắm và đèn LED
Mặt đá và kính ốp tường không phải đồ gỗ, nhưng lau cùng lúc với tủ nên dễ dùng chung một loại nước tẩy. Kính ốp chịu được nhiều loại chất tẩy hơn, nhưng khi xịt lên kính, dung dịch hay chảy xuống mép tủ dưới hoặc đọng ở mép đá. Xịt lên khăn thay vì xịt thẳng lên kính, và lau khô phần mép tiếp giáp với tủ. Với mặt đá, mỗi loại đá có khuyến cáo riêng về chất tẩy, nhất là đá tự nhiên kỵ chất có tính axit; hỏi bên cung cấp đá hoặc xem hướng dẫn họ giao.
Tay nắm kim loại hay bám dầu và vân tay. Lau bằng khăn ẩm có nước rửa chén, lau khô ngay để không đọng vết nước. Tay nắm lỏng thì siết vít từ phía trong cánh, đừng để lỏng lâu vì lỗ vít trên cánh sẽ toác dần. Với cánh không tay nắm dạng vát cạnh hoặc tay nắm âm, rãnh nắm là chỗ bụi và dầu tụ nhiều nhất, dùng khăn quấn quanh đầu que mỏng để lau sâu vào trong.
Đèn LED dưới tủ bếp trên và trong tủ thường có nắp nhựa che. Tắt nguồn trước khi lau, lau nắp bằng khăn khô hoặc hơi ẩm vắt thật khô, không để nước vào đầu nối. Nếu đèn chập chờn sau khi lau, để khô hẳn rồi thử lại; vẫn chập chờn thì báo thợ điện, không tự tháo bộ đổi nguồn.
Lịch vệ sinh gợi ý cho bếp nấu thường xuyên
Lịch dưới đây là gợi ý cho gia đình nấu ăn mỗi ngày; nhà ít nấu có thể giãn ra:
| Tần suất | Việc nên làm |
|---|---|
| Sau mỗi lần nấu | Lau mặt cánh quanh bếp nấu và chậu rửa bằng khăn ẩm vắt kỹ, lau khô; lau nước bắn trên mặt đá và mép tủ |
| Hằng tuần | Lau toàn bộ mặt cánh, tay nắm bằng nước ấm pha nước rửa chén, lau lại bằng nước sạch và lau khô; lau kính ốp |
| Hằng tháng | Lấy đồ ra lau bên trong tủ, đợt, đáy; đổ và rửa khay hứng nước giá bát; lau ray ngăn kéo; mở tủ chậu kiểm tra ống nước |
| Vài tháng một lần | Soi chỉ cạnh quanh khoang chậu, cạnh dưới cánh; kiểm tra đường keo giữa đá và tường; siết vít bản lề, tay nắm; vệ sinh lưới lọc máy hút mùi theo hướng dẫn của thiết bị |
| Trước mùa mưa | Kiểm tra kỹ khu vực ẩm, chân tủ sát sàn và tường, chuẩn bị gói hút ẩm cho tủ khô |
Lịch không cần làm đúng từng ngày. Điều quan trọng là có nhịp đều, để dầu mỡ không kịp bám dày và những dấu hiệu sớm như chỉ cạnh hở, ống rỉ được phát hiện kịp.
Bên trong tủ, chỉ cạnh và phụ kiện
Bên trong tủ bếp ít bị dầu nhưng hay bị vụn thức ăn, nước từ chén bát chưa khô. Mỗi tháng nên lấy đồ ra, lau đáy và đợt bằng khăn ẩm vắt khô rồi lau khô, để cửa mở cho thoáng một lúc trước khi xếp đồ lại. Giá bát đĩa nên có khay hứng nước, đổ và lau khay thường xuyên. Đáy tủ dưới chậu không nên chứa đồ ẩm như giẻ lau ướt, chai nước tẩy rò rỉ.
Chỉ cạnh là chỗ yếu nhất của ván phủ. Khi lau, đưa khăn dọc theo cạnh chứ không cọ ngang vào mép chỉ. Nếu thấy mép chỉ hở chân, xử lý sớm trước khi nước vào lõi ván. Mép dưới của cánh tủ dưới và quanh khoang chậu là chỗ nên kiểm tra thường xuyên.
Phụ kiện kim loại như giá xoong nồi, giá bát đĩa, thùng gạo nên lau khô sau khi rửa, tránh để nước đọng gây rỉ. Ray ngăn kéo lau bằng khăn khô. Với tủ được làm ở Xưởng Mộc Sài Gòn, nếu không chắc bề mặt nhà mình chịu được chất tẩy nào, anh chị nhắn qua Zalo kèm ảnh để xưởng tư vấn theo đúng vật liệu đã dùng.
Câu hỏi thường gặp
Có dùng nước lau kính để lau tủ Acrylic được không?
Nhiều loại nước lau kính có cồn hoặc chất tẩy có thể làm mờ Acrylic theo thời gian. An toàn hơn là nước ấm với chút nước rửa chén, lau lại bằng nước sạch và lau khô. Nếu muốn dùng sản phẩm riêng, chọn loại ghi dùng cho bề mặt này.
Tủ Laminate vân sần bị bẩn trong rãnh vân thì làm sao?
Dùng bàn chải lông mềm nhúng nước rửa chén pha loãng, chải nhẹ theo chiều vân, rồi lau lại bằng khăn ẩm và lau khô. Không dùng bàn chải cứng hay miếng rửa ráp.
Lau tủ bằng giấm có tốt không?
Giấm pha loãng đôi khi được dùng để lau cặn, nhưng có tính axit, không nên dùng thường xuyên trên bề mặt và chỉ cạnh. Nước rửa chén pha loãng là đủ cho dầu mỡ thông thường.
Có nên giữ màng bảo vệ trên cánh tủ lâu không?
Nên bóc sau khi lắp đặt và thi công xong các việc gây bụi. Để quá lâu, nhất là ở chỗ nắng hoặc nóng, keo của màng có thể bám lại khó bóc. Bóc từ từ theo một chiều.
Tủ bếp Melamine bị ố vàng có tẩy được không?
Ố do dầu, khói thường lau đỡ được bằng cách đắp khăn ấm có nước rửa chén. Ố do bề mặt đổi màu theo thời gian và nắng thì không tẩy được. Thử ở chỗ khuất trước với bất kỳ chất tẩy nào.
Bao lâu nên tổng vệ sinh tủ bếp một lần?
Lau mặt ngoài hằng tuần, bên trong hằng tháng là nhịp hợp lý với nhà nấu thường xuyên. Nhà nấu nhiều món chiên xào cần lau quanh khu bếp nấu thường hơn. Thói quen lau ngay sau khi nấu giúp đỡ phải tổng vệ sinh nặng.