Đồ gỗ cũ nên cải tạo thay vì làm mới khi phần thùng, khung còn chắc, không mối mọt, không phồng nước, và kích thước vẫn hợp với cách dùng hiện tại; lúc đó những cách cải tạo phổ biến là thay cánh mới, dán phim hoặc ván mỏng phủ lại bề mặt, sơn lại (với gỗ tự nhiên hoặc tủ sơn), và thay toàn bộ phụ kiện. Nếu thùng đã hư, kích thước không còn hợp, hoặc chi phí cải tạo gần bằng làm mới, thì làm mới hợp lý hơn.
Cải tạo đúng cách giúp giữ lại phần đồ gỗ còn tốt, giảm rác thải và bớt xáo trộn trong nhà, nhất là khi tủ âm tường đã gắn với tường, trần. Bài này đi qua cách đánh giá một món đồ cũ, các cách cải tạo với ưu nhược điểm của từng cách, và những điều cần hỏi thợ trước khi bắt đầu. Với tủ bếp, có những điểm riêng về mặt đá, thiết bị; bài này tập trung vào tủ áo, kệ, giường, bàn và đồ gỗ tự nhiên.
Một câu hỏi nên đặt ngay từ đầu: món đồ này đang làm mình khó chịu vì nó xấu, hay vì nó không còn dùng được? Nếu chỉ vì xấu, cải tạo bề mặt thường đủ. Nếu vì không còn hợp với nhu cầu, như tủ áo chia ngăn không hợp cách sống mới, thì phần bên trong cũng phải tính lại, và lúc đó so với làm mới cần cân nhắc kỹ hơn.
Đánh giá món đồ cũ: còn đáng cải tạo không
Trước khi chọn cách cải tạo, kiểm tra phần cốt lõi. Món đồ đáng cải tạo khi đạt được hầu hết các điểm sau:
- Thùng, khung chắc: lay không rung lắc, các mối ghép không hở, không có tiếng kêu khi đóng mở.
- Không mối mọt: không có lỗ mọt, bột gỗ, đường đất; gõ không nghe rỗng.
- Không phồng nước ở đáy, hông, chân; ván không bở.
- Kích thước vẫn hợp: vừa chỗ, vừa đồ đạc, cách chia ngăn bên trong còn dùng được hoặc sửa được.
- Không lệch vênh nặng: thân tủ không vặn xoắn, đợt không võng nhiều.
- Có giá trị riêng: đồ gỗ tự nhiên tốt, đồ có giá trị kỷ niệm, tủ âm tường mà tháo ra sẽ phải sửa tường, trần.
Nếu món đồ trượt nhiều điểm, đặc biệt là thùng hỏng và mối mọt, cải tạo bề mặt chỉ là che đi một vấn đề sẽ quay lại. Lúc đó nên hỏi giá làm mới để so.
Một mẹo kiểm tra nhanh thùng tủ: tháo một cánh ra, nhìn vào lỗ vít bản lề cũ trên hông tủ. Nếu lỗ còn gọn, ván quanh lỗ cứng, thùng thường còn tốt để lắp cánh mới. Nếu lỗ đã toác, ván quanh đó mủn, phải tính thêm công xử lý.
Các cách cải tạo và khi nào dùng
Mỗi cách có phạm vi thay đổi và mức độ bền khác nhau. Có thể kết hợp nhiều cách trên cùng một món:
| Cách | Thay đổi được gì | Lưu ý |
|---|---|---|
| Thay toàn bộ cánh | Đổi hẳn màu, bề mặt, kiểu cánh; giữ thùng cũ | Thùng phải còn tốt và vuông; cánh mới khoét lỗ bản lề theo vị trí cũ hoặc làm lại; thùng cũ lộ ra ở mép có thể lệch màu với cánh mới |
| Dán phim trang trí | Đổi màu bề mặt cánh và mặt lộ với chi phí thấp | Bền kém lớp phủ gốc, dễ bong ở cạnh và chỗ ẩm, nóng; hợp với chỗ khô, ít va chạm |
| Phủ ván mỏng lên mặt cũ | Đổi bề mặt bền hơn dán phim | Cánh dày và nặng hơn, có thể phải đổi bản lề; cần thợ có máy dán cạnh |
| Sơn lại | Hợp với gỗ tự nhiên, tủ sơn sẵn; làm mới màu, che vết trầy | Lớp phủ Melamine, Laminate không bám sơn thông thường nếu không xử lý bề mặt đúng cách; cần thợ sơn có kinh nghiệm |
| Thay phụ kiện | Bản lề giảm chấn, ray mới, tay nắm mới | Cải thiện cảm giác dùng rõ rệt với chi phí vừa phải; phải khớp lỗ khoan cũ hoặc khoan lại |
| Sửa bên trong | Thêm ngăn kéo, đổi thanh treo, thêm đợt, thêm đèn | Dùng khi cách chia cũ không hợp; đo kỹ để phụ kiện mới vừa lòng tủ |
Không phải món nào cũng cần cả sáu cách. Cải tạo thường hiệu quả nhất khi kết hợp có chọn lọc: thay cánh hoặc phủ bề mặt để đổi diện mạo, thay phụ kiện để đổi cảm giác dùng, sửa bên trong để hợp nhu cầu mới.
Thay cánh: cách đổi diện mạo nhiều nhất
Với tủ áo, tủ bếp, kệ có cánh, phần nhìn thấy nhiều nhất là mặt cánh. Thay toàn bộ cánh bằng cánh mới, cùng kích thước, cùng vị trí bản lề hoặc khoan lại, đổi được màu, bề mặt và kiểu dáng mà không đụng tới thùng tủ đã gắn với tường. Cách này đặc biệt hợp với tủ âm tường còn chắc mà chỉ có cánh cũ bạc màu, trầy xước, lỗi mốt.
Điểm cần chú ý là phần thùng lộ ra: mép hông tủ, mép nóc, chân tủ, đợt hộc mở. Nếu cánh mới khác màu hẳn với thùng cũ, những phần lộ này sẽ tố cáo. Có thể xử lý bằng cách dán thêm nẹp hoặc chỉ cùng màu cánh mới lên mép thùng, hoặc chọn màu cánh hài hoà với thùng cũ. Hỏi thợ phương án trước khi đặt cánh, và xin xem mẫu cánh mới đặt sát vào thùng cũ ngay tại nhà.
Thợ cần đo lại từng cánh, vì tủ cũ sau nhiều năm có thể đã hơi lệch; cánh mới cắt theo kích thước cánh cũ đôi khi không khít bằng cắt theo khoang thực tế. Đây cũng là lúc nên thay bản lề, vì bản lề cũ đã mỏi; lắp bản lề mới vào cánh mới thì cánh đóng êm như tủ mới.
Dán phim và sơn lại: hai cách hay bị hiểu sai
Dán phim không phải lớp phủ vĩnh viễn. Phim trang trí dán tại chỗ giúp đổi màu nhanh, chi phí thấp, hợp với tủ ở phòng khô, ít va chạm hoặc khi chỉ cần làm mới tạm thời, ví dụ trước khi cho thuê. Nhưng phim mỏng hơn lớp phủ gốc, dễ bong ở cạnh, ở chỗ gần nguồn nhiệt và chỗ ẩm. Không nên kỳ vọng phim dán trên cánh tủ bếp gần bếp nấu bền như cánh Laminate.
Dán phim đẹp hay không phụ thuộc tay thợ. Bề mặt phải sạch, phẳng, khô; cạnh phải được bọc gọn; không bọt khí. Phim dán vụng, nhăn mép, lộ bọt khí trông rẻ hơn cả tủ cũ.
Sơn đè lên Melamine, Laminate cần xử lý riêng. Lớp phủ này nhẵn và không thấm, sơn thông thường không bám lâu, bong tróc từng mảng. Muốn sơn phải xử lý bề mặt bằng lớp lót chuyên dụng và quy trình đúng; nên để thợ sơn có kinh nghiệm làm, và hỏi họ đã làm với loại bề mặt này chưa.
Đồ gỗ tự nhiên sơn lại là việc đáng làm. Bàn, ghế, tủ gỗ tự nhiên cũ có thể chà bỏ lớp sơn cũ, xử lý vết nứt, trám lỗ, rồi sơn lại, cho kết quả gần như đồ mới mà vẫn giữ được gỗ tốt. Đây là cách cải tạo bền nhất với gỗ tự nhiên.
Đồ gỗ tự nhiên cũ: giữ lại phần quý
Nhiều gia đình ở TP.HCM có những món đồ gỗ tự nhiên từ thế hệ trước: tủ thờ, bộ bàn ghế, tủ áo, giường gỗ. Gỗ đã khô ổn định qua nhiều năm, ít co ngót hơn gỗ mới, nên nếu kết cấu còn tốt thì đáng giữ. Cải tạo có thể gồm: siết lại hoặc làm lại mộng ghép lỏng, thay thanh gỗ bị mọt, chà và sơn lại bề mặt, thay bản lề, khoá đã gỉ.
Trước khi cải tạo, kiểm tra kỹ mối mọt, vì đồ gỗ để lâu năm hay bị. Nếu có, xử lý mọt trước, thay phần gỗ đã bị ăn rỗng, rồi mới tính chuyện bề mặt. Với món có giá trị kỷ niệm, nói rõ với thợ phần nào muốn giữ nguyên dáng cũ, phần nào chấp nhận thay.
Đồ gỗ tự nhiên cũ đôi khi được kết hợp với đồ gỗ công nghiệp mới trong cùng căn phòng. Khi đó, chọn màu gỗ công nghiệp hài hoà với gỗ cũ, hoặc chọn màu trung tính để món gỗ cũ nổi bật. Đem theo ảnh món đồ cũ khi chọn mẫu ván mới, chụp ở ánh sáng tự nhiên ban ngày để màu gỗ thật nhất. Nếu được, mang một ngăn kéo hay một cánh nhỏ của món cũ đến xưởng đặt cạnh tấm mẫu để so tận mắt.
Trước khi bắt đầu cải tạo
Một vài bước chuẩn bị giúp tránh cải tạo xong mới thấy không đáng:
- Liệt kê món đồ nào cải tạo, mục tiêu là gì: đổi màu, sửa hư, đổi cách chia ngăn hay tất cả.
- Chụp ảnh toàn cảnh và chi tiết từng món, đo kích thước tổng và từng cánh.
- Nhờ thợ đến xem trực tiếp, đánh giá thùng, khung, mối mọt, ẩm trước khi báo giá.
- Xin báo giá cải tạo, đồng thời hỏi giá làm mới món tương đương để so.
- Hỏi rõ phạm vi bảo hành của phần cải tạo, ghi vào báo giá: cánh mới, phụ kiện mới thường có bảo hành, còn thùng cũ thì không.
- Thống nhất lịch: cải tạo tại chỗ hay tháo về xưởng, bao lâu, trong thời gian đó dùng đồ đạc thế nào.
Nếu cải tạo nhiều món cùng lúc, làm thành một danh sách hạng mục như khi làm đồ mới, để báo giá rõ từng dòng và dễ so với phương án làm mới.
Khi nào làm mới thì hợp lý hơn
Có những lúc cải tạo không đáng: thùng tủ đã phồng nước nhiều chỗ, mối đã ăn vào kết cấu, tủ quá nông hoặc quá thấp so với nhu cầu, hoặc chi phí thay cánh, phụ kiện, sửa bên trong cộng lại đã gần bằng làm mới. Lúc này làm mới cho phép thiết kế lại theo cách sống hiện tại, chọn vật liệu phù hợp với chỗ ẩm, và có bảo hành cho toàn bộ món.
Một trường hợp trung gian là giữ những món còn tốt, làm mới những món đã hỏng, và chọn vật liệu mới sao cho đồng bộ với món cũ. Ví dụ giữ tủ áo âm tường, chỉ thay cánh; làm mới tủ giày đã phồng nước; giữ giường gỗ tự nhiên, sơn lại.
Xưởng Mộc Sài Gòn nhận cả làm mới lẫn các hạng mục cải tạo như thay cánh, thay phụ kiện cho đồ gỗ đang dùng. Anh chị chụp ảnh món đồ hiện tại, ghi kích thước và mong muốn, gửi qua Zalo hoặc biểu mẫu trên trang chủ để xưởng xem nên cải tạo đến đâu.
Câu hỏi thường gặp
Thay cánh tủ có cần thay luôn bản lề không?
Nên thay, vì bản lề cũ thường đã mỏi, lò xo yếu. Cánh mới lắp bản lề mới đóng êm và giữ được lâu. Nếu cánh mới khoét lỗ chén khác vị trí cũ, đế bản lề trên thùng cũng có thể phải dời.
Dán phim tủ bếp có bền không?
Phim dán bền ở chỗ khô, ít va chạm. Gần bếp nấu, chậu rửa, phim dễ bong ở cạnh do nhiệt và ẩm. Nếu muốn đổi màu tủ bếp lâu dài, thay cánh bằng cánh có lớp phủ gốc bền hơn.
Có sơn lại được tủ Melamine không?
Được nếu xử lý bề mặt bằng lớp lót chuyên dụng và quy trình đúng, nhưng khó làm đẹp và bền như sơn trên gỗ tự nhiên. Nên nhờ thợ sơn có kinh nghiệm với bề mặt này và hỏi họ về độ bền thực tế.
Cải tạo có rẻ hơn làm mới không?
Thường rẻ hơn khi chỉ thay cánh, phụ kiện và thùng còn tốt. Nếu phải sửa nhiều phần, chi phí có thể gần bằng làm mới. Hãy xin cả hai báo giá để so cho cụ thể.
Tủ âm tường cũ muốn đổi cách chia ngăn có được không?
Thường được: tháo đợt cũ, thêm thanh treo, thêm ngăn kéo, miễn là thùng còn chắc. Cần đo lòng tủ chính xác để chọn ray, phụ kiện vừa. Hỏi thợ về cách bắt vít vào hông cũ cho chắc.
Đồ gỗ tự nhiên cũ bị nứt có sửa được không?
Vết nứt nhỏ do co ngót thường trám và sơn lại được. Nứt ở chân, mộng chịu lực cần thợ đánh giá, có khi phải thay thanh gỗ. Kiểm tra mọt trước khi sửa.