Tủ cao, kệ sách, tủ đứng có dấu hiệu nghiêng ra trước, lắc khi chạm hoặc chồm tới khi mở hết ngăn kéo cần được xử lý ngay theo hai bước: chỉnh chân cho tủ cân bằng và hơi ngả về phía tường, rồi cố định phần trên của tủ vào tường bằng ke hoặc dây chống lật, bắt vào tường bằng tắc kê phù hợp với loại tường. Đây là việc an toàn, không phải thẩm mỹ: tủ cao đổ có thể gây tai nạn nghiêm trọng, nhất là với trẻ nhỏ hay leo trèo.
Nhiều gia đình nghĩ tủ nặng thì tự đứng vững. Thực tế, khi mở cánh, kéo ngăn kéo trên cao, hoặc khi một đứa trẻ trèo lên đợt, trọng tâm của tủ dịch ra trước và tủ có thể lật. Tủ âm tường được bắt vào tường, trần từ lúc lắp thường an toàn hơn nhiều; nguy cơ lớn nhất nằm ở tủ đứng rời, kệ sách, tủ giày cao, tủ có ngăn kéo nhiều tầng. Bài này đi qua cách nhận biết, cách kiểm tra và nguyên tắc cố định.
Bài chỉ nêu nguyên tắc chung. Cách bắt cụ thể phụ thuộc loại tường, loại tủ và phụ kiện chống lật đang dùng; với tường không rõ kết cấu hoặc tủ rất nặng, nên nhờ thợ có kinh nghiệm làm thay vì tự khoan.
Vì sao tủ cao lại đổ
Một tủ đứng yên ổn khi trọng tâm của nó nằm trên phần đế. Tủ cao và nông, như kệ sách, tủ giày cao, tủ hồ sơ, có phần đế hẹp so với chiều cao, nên chỉ cần trọng tâm dịch ra trước một chút là tủ mất cân bằng. Những lúc trọng tâm dịch ra trước là lúc mở cánh nặng, kéo ngăn kéo trên cao ra hết, xếp đồ nặng ở tầng trên, hoặc có người tì, trèo vào tủ.
Trẻ nhỏ là đối tượng dễ gặp nạn nhất: trẻ hay kéo ngăn kéo làm bậc thang để với đồ chơi trên cao, hay đu vào cánh tủ. Trọng lượng của trẻ đặt ở mép ngoài đợt hoặc ngăn kéo tạo đòn bẩy lớn, đủ kéo một tủ khá nặng đổ về phía trước. Tivi đặt trên nóc kệ thấp hoặc tủ không cố định cũng là nguy cơ tương tự.
Sàn không phẳng làm tình hình tệ hơn. Sàn gạch ở nhà cũ, sàn có độ dốc về phía thoát nước, hoặc tủ đặt trên thảm dày khiến tủ ngả ra trước ngay cả khi chưa ai chạm vào. Theo thời gian, chân tủ lún vào thảm hoặc sàn gỗ mềm làm độ nghiêng tăng dần mà không ai để ý.
Dấu hiệu tủ cần được kiểm tra ngay
Đi một vòng nhà, kiểm tra từng tủ cao, kệ cao. Chỉ cần có một dấu hiệu dưới đây là nên xử lý:
- Cánh tủ tự mở ra hoặc ngăn kéo tự trượt ra khi không ai chạm: tủ đang ngả về phía trước.
- Khe giữa nóc tủ và tường phía trên rộng hơn khe phía dưới: tủ đang chồm ra.
- Tủ lắc lư khi chạm nhẹ vào cạnh trên.
- Tủ chồm tới khi kéo hết ngăn kéo trên cùng hoặc mở hết các cánh.
- Chân tủ không chạm sàn đều: có chân hở, có chân lún.
- Đồ nặng xếp ở tầng trên, tầng dưới nhẹ hoặc trống.
- Tủ chưa có bất kỳ điểm bắt nào vào tường, dù trông vững.
Đặt thước thuỷ hoặc dùng ứng dụng đo độ nghiêng trên điện thoại đặt lên nóc và áp vào mặt hông tủ. Tủ đứng an toàn nên thẳng đứng hoặc hơi ngả về phía tường, không bao giờ ngả ra trước, kể cả khi đã chất đầy đồ.
Chỉnh chân và cân bằng tủ
Trước khi cố định vào tường, tủ phải đứng thẳng, chân chạm sàn đều. Lấy bớt đồ ra cho nhẹ trước khi chỉnh:
- Lấy bớt đồ khỏi tủ, nhất là tầng trên. Đóng hết cánh và ngăn kéo.
- Kiểm tra loại chân: chân nhựa có ren vặn chỉnh cao thấp, chân cố định, hay đế liền sát sàn.
- Với chân vặn chỉnh được, nghiêng nhẹ tủ (có người giữ) và vặn chân phía trước lên một chút hoặc chân phía sau xuống, sao cho tủ thẳng hoặc hơi ngả về tường.
- Với đế liền sàn, có thể chêm miếng chêm mỏng cứng dưới cạnh trước của đế để tủ ngả nhẹ về sau. Chêm phải chắc, không bị xẹp theo thời gian.
- Nếu tủ đặt trên thảm dày, cân nhắc dời tủ khỏi thảm hoặc cắt thảm ở vị trí chân tủ để tủ đứng trực tiếp trên sàn cứng.
- Kiểm tra lại bằng thước thuỷ, thử mở cánh và ngăn kéo, xem tủ còn chồm không.
Cân bằng chỉ là bước đầu. Một tủ cao đứng thẳng vẫn có thể đổ khi có người trèo lên, nên vẫn phải cố định vào tường.
Cố định tủ vào tường: chọn tắc kê theo loại tường
Phần trên của tủ được nối với tường bằng ke kim loại, dây chống lật hoặc thanh treo. Điểm quan trọng là vít phải bám chắc vào tường, nên tắc kê phải hợp với loại tường:
| Loại tường | Đặc điểm | Lưu ý khi bắt |
|---|---|---|
| Bê tông, gạch đặc | Cứng, bám vít tốt | Dùng tắc kê nở phù hợp kích thước vít; khoan đúng đường kính mũi |
| Gạch rỗng | Có lỗ rỗng bên trong, vít dễ lỏng nếu khoan trúng lỗ | Dùng tắc kê dành cho tường rỗng hoặc chọn điểm khoan trúng mạch vữa, gờ gạch; nhờ thợ nếu không chắc |
| Vách thạch cao | Mỏng, không chịu tải trực tiếp | Bắt vào khung xương phía sau vách hoặc dùng tắc kê chuyên dụng cho vách rỗng có tải phù hợp; tủ nặng nên nhờ thợ |
| Tường gỗ, vách ốp | Tuỳ cấu tạo | Tìm thanh khung chịu lực phía sau để bắt |
Trước khi khoan, xác định vị trí đường điện, đường ống nước đi âm tường. Đường điện thường chạy thẳng đứng hoặc nằm ngang từ ổ cắm, công tắc; không khoan thẳng phía trên hoặc ngang ổ cắm. Nếu nhà có bản vẽ điện nước hoặc ảnh chụp lúc tường còn trơ, xem lại trước. Không chắc thì nhờ thợ có máy dò.
Nguyên tắc cố định và những sai lầm hay gặp
Bắt ở phần trên của tủ. Điểm bắt càng gần nóc tủ càng chống lật tốt, vì đó là chỗ đòn bẩy lớn nhất. Bắt ở giữa hoặc gần chân tủ giúp rất ít.
Bắt vào phần chắc của tủ. Vít bắt ke phải đi vào nóc hoặc hông tủ đủ dày, không phải vào ván hậu mỏng. Ván hậu mỏng có thể bị xé khi tủ chồm ra.
Dùng đủ điểm. Tủ rộng nên có ít nhất hai điểm bắt ở hai bên. Một điểm ở giữa vẫn để tủ xoay lệch.
Không dựa vào keo hay băng dính. Keo dán, móc dán, băng dính hai mặt không đủ giữ tủ khi bị kéo đột ngột.
Kiểm tra lại định kỳ. Vít có thể lỏng theo thời gian. Mỗi năm lay thử tủ, siết lại vít nếu cần. Sau khi dời tủ hay sơn lại tường, nhớ bắt lại.
Đừng dựa vào trọng lượng đồ bên trong. Xếp đồ nặng ở dưới giúp hạ trọng tâm, nhưng không thay cho việc cố định. Đồ có thể được lấy ra bất cứ lúc nào, và tủ trống phần dưới lại càng dễ lật.
Những món hay bị bỏ quên
Khi nghĩ tới chống lật, người ta thường nghĩ tới tủ áo cao. Nhưng những món hay bị bỏ quên lại là tủ ngăn kéo nhiều tầng (tủ đựng quần áo trẻ em, tủ đồ lặt vặt), tủ giày cao ở lối vào, kệ sách hẹp, kệ trang trí đặt rời, và kệ tivi thấp có tivi đặt trên nóc. Tủ ngăn kéo đặc biệt nguy hiểm vì khi kéo nhiều ngăn cùng lúc, trọng tâm dịch ra trước rất nhanh, và ngăn kéo là bậc thang lý tưởng cho trẻ.
Tủ giày cao ở lối vào thường nông để không chắn lối đi, nên dễ chồm. Người lớn hay tì tay vào nóc tủ khi cúi xỏ giày, trẻ hay vịn vào cánh. Kệ trang trí đặt rời cạnh sofa thì dễ bị va khi đi qua. Tất cả nên được cố định như tủ áo cao, dù trông chúng nhỏ hơn.
Kệ tivi thấp tự nó ít khi đổ, nhưng tivi đặt trên nóc thì có thể. Tivi màn hình phẳng nặng ở phần trên, đế nhỏ, dễ bị trẻ kéo dây hay vịn vào làm đổ. Nên treo tivi lên tường bằng giá treo chắc, hoặc dùng dây cố định tivi vào tường hay vào kệ đã cố định.
Sau khi dời tủ, sửa nhà, sơn lại tường
Mỗi khi dời tủ sang chỗ khác, sơn lại tường hay sửa chữa trong nhà, điểm cố định cũ thường bị tháo ra và quên lắp lại. Đây là thời điểm nguy hiểm vì cả nhà vẫn nghĩ tủ đã được bắt vào tường. Ghi chú ngay khi tháo, và kiểm tra lại sau khi thợ sơn, thợ sửa rời đi.
Khi dời tủ sang tường khác, loại tường có thể khác, như từ tường bê tông sang vách thạch cao, nên tắc kê cũ có thể không còn phù hợp. Lỗ cũ trên tường nên được trám lại; không bắt lại vào lỗ cũ đã nới rộng.
Chuyển nhà là lúc nên đi một vòng kiểm tra toàn bộ tủ cao trong nhà mới, kể cả những tủ chủ cũ để lại. Đừng mặc định chúng đã được cố định. Lay thử từng cái, nhìn phía trên xem có ke hay dây không, và hỏi chủ cũ hoặc ban quản lý về loại tường trước khi khoan.
Nhà có trẻ nhỏ: thêm vài lớp an toàn
Với nhà có trẻ nhỏ, ngoài cố định tủ, nên xếp đồ trẻ thích ở tầng thấp để trẻ không có lý do trèo lên. Không đặt tivi, đồ nặng, đồ dễ vỡ trên nóc tủ thấp hay kệ không cố định. Tivi treo tường hoặc đặt trên kệ đã cố định, dây điện được gom gọn để trẻ không kéo.
Có thể dùng khoá an toàn cho ngăn kéo và cánh tủ ở tầm với của trẻ, vừa chống trẻ lấy đồ nguy hiểm, vừa chống trẻ kéo ngăn làm bậc trèo. Bo hoặc dán miếng đệm góc ở góc tủ, góc bàn ngang tầm đầu trẻ. Những biện pháp này rẻ và dễ lắp, nhưng chỉ có tác dụng khi tủ đã được cố định chắc.
Khi làm đồ gỗ mới cho phòng trẻ, nói rõ với bên làm để họ tính trước điểm cố định vào tường, chọn tủ thấp hoặc tủ âm tường thay vì tủ đứng rời cao. Tủ được làm ở Xưởng Mộc Sài Gòn có thể được bắt cố định vào tường ngay khi lắp; nếu tủ đang dùng có dấu hiệu nghiêng, anh chị chụp ảnh và gửi qua Zalo để xưởng xem cách xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Tủ âm tường có cần cố định thêm không?
Tủ âm tường được lắp đúng cách thường đã bắt vào tường, trần hoặc liên kết với nhau nên ít nguy cơ đổ. Nếu thấy tủ lắc, khe với tường mở rộng hay cánh tự mở, nên nhờ thợ kiểm tra điểm bắt.
Kệ sách thấp có cần cố định không?
Kệ thấp, rộng ít nguy cơ đổ hơn kệ cao, hẹp. Nhưng nếu nhà có trẻ hay trèo, hoặc trên nóc kệ đặt tivi, đồ nặng, vẫn nên cố định. Chi phí nhỏ so với rủi ro.
Nhà thuê không được khoan tường thì làm sao?
Hỏi chủ nhà, vì đa số đồng ý cho khoan vài lỗ nhỏ vì an toàn và có thể trám lại khi trả nhà. Nếu không được, ưu tiên chọn tủ thấp, rộng, xếp đồ nặng ở dưới, không để trẻ trèo. Không dựa vào keo dán.
Dây chống lật hay ke kim loại tốt hơn?
Cả hai đều dùng được nếu bắt đúng vào phần chắc của tủ và tường. Ke kim loại cố định cứng, dây chống lật cho phép tủ xê dịch chút ít khi lau dọn. Quan trọng nhất là vít và tắc kê bám chắc.
Làm sao biết tường có đường điện để tránh khoan?
Tránh khoan thẳng phía trên, dưới và ngang ổ cắm, công tắc. Xem bản vẽ điện nước hoặc ảnh chụp lúc tường còn trơ nếu có. Không chắc thì dùng máy dò hoặc nhờ thợ điện.
Tủ đã nghiêng nhiều, có nên tự đẩy về không?
Không nên đẩy tủ đầy đồ. Lấy hết đồ ra trước, có người phụ giữ, rồi mới chỉnh chân. Nếu tủ nghiêng vì sàn lún, chân gãy hay thùng hỏng, nhờ thợ xử lý.