Tủ bếp không nên dùng một loại ván cho cả bộ. Tủ dưới, nhất là khoang chậu rửa, cần ván chịu ẩm tốt như MDF chống ẩm lõi xanh hoặc plywood dán keo chịu nước; tủ trên khô hơn nên MDF chống ẩm hay MFC chống ẩm là đủ dùng. Cánh tủ thì chọn theo bề mặt (Melamine, Laminate, Acrylic, sơn) và theo ngân sách, còn gỗ tự nhiên hợp làm cánh hơn làm thùng.
Nhiều anh chị hỏi xưởng một câu rất gọn: "tủ bếp làm gỗ gì tốt nhất". Câu hỏi đó khó trả lời gọn vì tủ bếp là món đồ chịu nhiều điều kiện cùng lúc: nước bắn ở chậu rửa, hơi nóng ở bếp nấu, hơi ẩm từ sàn khi lau nhà, dầu mỡ bám lên cánh, chưa kể mùa mưa Sài Gòn độ ẩm lên cao nhiều tuần liền. Một tấm ván chịu tốt chỗ này chưa chắc cần thiết ở chỗ khác.
Bài này chia tủ bếp ra thành từng vùng, nói vùng nào chịu gì, ván nào thường được chọn và vì sao. Bài không nêu giá vì giá ván thay đổi theo thời điểm và nhà cung cấp; thay vào đó là cách hỏi để báo giá ghi rõ loại ván cho từng phần.
Trả lời theo từng vùng của tủ bếp
Cách dễ nhất là chia bộ tủ làm năm phần và hỏi mỗi phần chịu điều kiện gì. Bảng dưới là cách chọn thường gặp ở các xưởng đóng đồ gỗ theo yêu cầu, không phải quy định cứng; nhà nấu nhiều, bếp thiếu thoáng thì nâng cấp phần tủ dưới trước.
| Vùng | Chịu điều kiện gì | Ván thường chọn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Khoang chậu rửa | Nước rò từ ống, xi phông, nước đọng khi lau | Plywood keo chịu nước, MDF chống ẩm dán kín cạnh, có nơi dùng ván nhựa | Phần dễ hỏng nhất, đáng chi thêm |
| Tủ dưới còn lại | Hơi ẩm từ sàn, nước lau nhà, nồi nóng đặt vội | MDF chống ẩm lõi xanh hoặc MFC chống ẩm | Chân tủ phải cách sàn, không đặt ván sát nền |
| Khoang lò, máy rửa bát | Nhiệt, hơi nước khi mở máy | MDF chống ẩm, chỉ cạnh dán máy | Chừa khe thoáng theo hướng dẫn của thiết bị |
| Tủ trên | Hơi nóng và hơi dầu từ bếp, ít nước trực tiếp | MDF chống ẩm hoặc MFC chống ẩm | Cánh gần hút mùi chọn bề mặt chịu nhiệt khá |
| Cánh tủ | Tay chạm nhiều, dầu mỡ, va quẹt | Cốt MDF chống ẩm phủ Laminate, Acrylic, Melamine hoặc sơn | Chọn theo cách nấu và cách lau của nhà |
Nhìn bảng sẽ thấy điểm chung: thứ quyết định tủ bếp bền không nằm ở tên ván đắt hay rẻ, mà ở chỗ ván chịu ẩm được đặt đúng chỗ ẩm, và mép ván được bịt kín. Một bộ tủ dùng ván tốt nhưng để hở cạnh ở khoang chậu vẫn phồng sau vài mùa mưa.
Vì sao tủ dưới khổ hơn tủ trên nhiều
Tủ dưới nằm sát sàn và ngay dưới mặt bếp, nơi mọi thứ ướt đều đổ xuống. Nước tràn từ chậu chảy theo mép đá xuống cánh; nước lau sàn táp vào chân tủ mỗi ngày; nồi cơm, ấm nước đặt trên mặt đá tỏa hơi xuống khe giữa đá và thùng. Phần lớn ca tủ bếp hỏng mà xưởng được gọi đến sửa đều bắt đầu từ tủ dưới: cạnh đáy tủ phồng, chân hậu mục, đáy khoang chậu nở bung.
Tủ trên thì khác. Nó cách sàn hơn một mét, ít khi bị nước chạm trực tiếp, kẻ thù chính là hơi nóng và hơi dầu bốc lên từ bếp nấu khi hút mùi không đủ mạnh hoặc không bật. Vì thế tủ trên ít khi phồng nước, nhưng hay bị bám dầu, ố cánh, bong chỉ cạnh ở hai cánh sát bếp nấu. Chọn ván cho tủ trên không cần quá nặng về chống nước, mà nên để ý bề mặt cánh có lau dầu được không.
Hiểu sự khác nhau này giúp anh chị chia ngân sách hợp lý: dồn phần vật liệu tốt cho tủ dưới và khoang chậu, giữ mức vừa phải cho tủ trên. Nhiều nhà làm ngược lại, chọn cánh tủ trên thật bóng đẹp vì nó ở ngang tầm mắt, còn thùng tủ dưới lại chọn loại thường cho đỡ tốn, và đó là chỗ phải sửa sớm nhất.
Khoang chậu rửa là chỗ nên tính riêng
Nước ở khoang chậu không đến từ trên xuống mà từ bên trong. Ống cấp, dây cấp mềm, xi phông và ống thoát nằm gọn trong khoang. Một mối nối rỉ từng giọt có khi vài tuần mới thấy, trong lúc đó đáy khoang đã ngấm. Vì thế khoang chậu cần ván chịu ẩm tốt nhất của bộ tủ, không chỉ cánh mà cả đáy và hai vách.
Mép khoét là điểm yếu. Đáy và hậu khoang chậu thường phải khoét lỗ cho ống đi qua. Mép khoét để trần là cửa cho nước vào lõi ván. Thợ cẩn thận sẽ quét keo hoặc bơm silicon bịt mép khoét, có nơi lót thêm tấm chống nước dưới đáy khoang. Anh chị nên hỏi rõ bước này có trong cách làm của xưởng không.
Có thể bỏ hậu ở khoang chậu. Nhiều xưởng làm khoang chậu không hậu hoặc hậu tháo được, để khi thợ nước cần sửa ống thì không phải cắt ván. Cách này cũng giúp khoang thoáng hơn, đỡ đọng hơi.
Ván nhựa là một lựa chọn cho riêng khoang này. Một số nhà dùng ván nhựa (loại foam hoặc ván nhựa composite) chỉ cho khoang chậu vì gần như không sợ nước. Đổi lại ván nhựa giữ vít kém hơn khi bắt bản lề nhiều lần và mềm hơn, nên cần phụ kiện và cách bắt vít phù hợp. Đây là lựa chọn, không phải bắt buộc.
MDF chống ẩm, MFC hay plywood cho thùng tủ
MDF là ván sợi mật độ trung bình, ép từ sợi gỗ trộn keo. Lõi mịn, đồng đều nên cắt mép sắc, phủ bề mặt đẹp, phay rãnh được. Loại chống ẩm thường được nhuộm màu xanh để dễ nhận biết; màu xanh chỉ là dấu nhận diện, khả năng chống ẩm đến từ loại keo và quy trình ép. MDF chống ẩm chịu được độ ẩm cao và nước bắn thoáng qua, nhưng ngâm nước lâu vẫn nở. Đây là lựa chọn phổ biến nhất cho thùng tủ bếp ở các xưởng phía Nam.
MFC là ván dăm (ván ép từ dăm gỗ) đã phủ sẵn bề mặt Melamine từ nhà máy. Ưu điểm là bề mặt đều, ít trầy, có nhiều màu vân gỗ, thi công nhanh vì không phải dán bề mặt. Nhược điểm là lõi dăm thô hơn nên mép cắt cần chỉ cạnh dán kỹ, và lõi dăm giữ vít kém hơn MDF khi tháo lắp nhiều lần. MFC cũng có loại chống ẩm, dùng được cho tủ dưới nếu cạnh được dán máy cẩn thận.
Plywood (ván ép nhiều lớp, các lớp gỗ lạng xếp vuông góc nhau) chịu lực và giữ vít tốt, loại dán bằng keo chịu nước thì chịu ẩm tốt hơn hai loại kia. Plywood thường được chọn cho khoang chậu hoặc cho cả tủ dưới ở nhà nấu nhiều. Điểm cần để ý là chất lượng plywood chênh nhau rất xa giữa các nguồn: ván có lớp lõi rỗng, lớp gỗ không đều sẽ cong hoặc tách lớp. Khi chọn plywood, anh chị nhìn mép cắt xem các lớp có đều, kín, không hở lỗ không.
Cánh tủ: cốt ván, bề mặt và chỗ của gỗ tự nhiên
Cánh tủ bếp gồm hai phần: cốt bên trong (thường là MDF chống ẩm) và lớp bề mặt bên ngoài. Bề mặt phổ biến là Melamine (lớp giấy tẩm keo ép lên ván, thường đi kèm ván MFC), Laminate (tấm phủ nhiều lớp ép áp lực cao, chịu trầy và chịu nhiệt khá), Acrylic (tấm nhựa bóng hoặc mờ, màu sâu, dễ lộ vết xước nhỏ) và sơn (sơn phủ trên cốt MDF, làm được nhiều màu nhưng cần xưởng sơn tốt). Mỗi bề mặt có bài riêng trong chuyên mục này; ở đây chỉ cần nhớ cánh là phần anh chị chạm vào hằng ngày, nên chọn theo cách nấu và cách lau của nhà mình.
Gỗ tự nhiên như Sồi, Xoan đào, Óc chó hợp làm cánh hơn làm thùng. Cánh gỗ tự nhiên có vân thật, sơn PU bảo vệ, sửa được khi trầy. Nhưng thùng tủ dưới làm toàn gỗ tự nhiên trong bếp ẩm lại dễ co ngót, cong, nứt theo mùa nếu gỗ không được sấy kỹ. Vì thế cách làm hay gặp là thùng ván chống ẩm, cánh gỗ tự nhiên hoặc veneer, vừa có cái đẹp của gỗ thật vừa đỡ rủi ro.
Một chi tiết hay bị quên: cánh tủ dưới sát sàn nên có cạnh dưới được dán chỉ kỹ, không để mép ván trần ở chỗ nước lau nhà táp vào. Cánh hai bên máy rửa bát và lò nướng nên chọn bề mặt chịu được hơi nóng thoát ra mỗi lần mở máy.
Thứ quyết định độ bền còn hơn tên loại ván
Hai bộ tủ cùng ghi "MDF chống ẩm" có thể bền khác nhau rất xa. Những chi tiết dưới đây anh chị không thấy được trên báo giá nếu không hỏi, nhưng lại quyết định tủ dưới dùng được bao lâu:
- Chỉ dán cạnh bằng máy, keo đều, mép chỉ bám kín cả bốn cạnh của mọi tấm, kể cả cạnh khuất ở đáy và hậu. Mép ván trần là chỗ hút ẩm đầu tiên.
- Chân tủ nâng thùng khỏi sàn, thường là chân nhựa chỉnh cao kèm tấm len chân tủ tháo được, để nước lau nhà không ngấm vào đáy thùng.
- Mép khoét lỗ được bịt ở khoang chậu, khoang bếp âm và chỗ đi ống, dây điện.
- Ron, silicon giữa mặt đá và tường kín, để nước trên mặt đá không chảy ngược xuống sau tủ.
- Lỗ vít, lỗ cam không khoan lại nhiều lần; ván MFC đặc biệt kém khi một lỗ bị bắt đi bắt lại.
- Hậu tủ dưới có khe thoáng hoặc cách tường một chút, không áp sát tường ẩm.
Nếu đi xem xưởng, anh chị có thể xin xem một tấm ván đã dán cạnh và một tấm đã khoét lỗ. Nhìn mép là biết thợ có cẩn thận không.
Câu nên hỏi trước khi chốt vật liệu tủ bếp
Để báo giá so được và để nhận đúng thứ đã chọn, anh chị nên hỏi đủ các câu sau và đề nghị ghi vào báo giá hoặc phụ lục hợp đồng:
- Thùng tủ dưới, khoang chậu, tủ trên, cánh tủ mỗi phần dùng loại ván gì, độ dày bao nhiêu, có phải loại chống ẩm không.
- Ván có tiêu chuẩn phát thải nào (thường ghi E0, E1, E2), có giấy chứng nhận của nhà cung cấp không.
- Chỉ cạnh loại gì, dán bằng máy hay dán tay, có dán đủ các cạnh khuất không.
- Khoang chậu xử lý chống nước ra sao: ván gì, có bịt mép khoét, có bỏ hậu hay lót đáy không.
- Chân tủ là loại gì, len chân tủ có tháo ra vệ sinh được không.
- Nếu đổi loại ván giữa chừng (do hết hàng, đổi màu) thì báo trước thế nào và giá thay đổi ra sao.
Xưởng Mộc Sài Gòn nhận làm tủ bếp theo kích thước thật của từng căn bếp và ghi rõ loại ván cho từng phần trong báo giá. Anh chị có thể gửi hình mẫu và số đo sơ bộ qua Zalo hoặc form báo giá ở trang chủ để được tư vấn vật liệu cho bếp nhà mình.
Câu hỏi thường gặp
Tủ bếp làm toàn bộ bằng MDF chống ẩm có ổn không?
Ổn với đa số căn bếp gia đình, miễn là chỉ cạnh được dán máy kín, chân tủ nâng khỏi sàn và khoang chậu được xử lý kỹ. Nhà nấu nhiều, bếp thiếu thoáng hoặc hay lau nhà nhiều nước thì nên nâng khoang chậu lên plywood keo chịu nước hoặc ván nhựa.
Màu xanh của MDF chống ẩm có phải là lớp chống nước không?
Không. Màu xanh chỉ là chất nhuộm giúp phân biệt với MDF thường. Khả năng chống ẩm nằm ở loại keo và quy trình ép. Vì vậy MDF xanh vẫn nở nếu bị ngâm nước lâu, và nên xem chứng nhận của nhà cung cấp thay vì chỉ nhìn màu.
MFC có làm tủ dưới được không?
Được, nếu là MFC chống ẩm và cạnh được dán máy cẩn thận. Điểm yếu của MFC là lõi dăm thô, giữ vít kém hơn khi tháo lắp nhiều lần và hút nước nhanh nếu mép hở. Với khoang chậu, nhiều xưởng vẫn ưu tiên ván khác chịu nước tốt hơn.
Có nên làm tủ bếp bằng gỗ tự nhiên nguyên khối không?
Có thể, nhưng cần gỗ đã sấy đạt độ ẩm phù hợp và tay nghề tốt, vì gỗ tự nhiên co ngót theo mùa. Trong bếp ẩm ở phía Nam, cách làm phổ biến và ít rủi ro hơn là thùng bằng ván chống ẩm, cánh bằng gỗ tự nhiên hoặc veneer.
Tủ trên có cần dùng ván tốt bằng tủ dưới không?
Không nhất thiết. Tủ trên ít chịu nước trực tiếp nên MDF chống ẩm hoặc MFC chống ẩm là đủ dùng. Điều cần quan tâm hơn là bề mặt cánh có lau dầu dễ không và hai cánh sát hút mùi có chịu được hơi nóng không.
Làm sao biết xưởng dùng đúng loại ván đã báo?
Đề nghị ghi loại ván, độ dày, tiêu chuẩn phát thải cho từng phần vào báo giá hoặc phụ lục hợp đồng. Khi ván về xưởng hoặc khi lắp, anh chị có thể xem tem nhãn trên tấm ván, nhìn lõi ở mép cắt và hỏi xem phiếu xuất của nhà cung cấp.