Với bếp căn hộ nhỏ ở TP.HCM, cách được nhiều chỗ chứa nhất là đi lên cao và đi vào góc: tủ trên kịch trần cho đồ ít dùng, xử lý góc chết bằng phụ kiện hoặc kệ mở, gom đồ điện vào một tủ cao có khoang riêng, và giữ mặt đá trống nhiều nhất có thể. Đừng cố nhét thêm tủ vào lối đi; bếp nhỏ cần lối đi hơn cần tủ.
Căn hộ một – hai phòng ngủ ở thành phố thường có bếp chạy dọc một bức tường, giáp lô gia giặt phơi, có khi chung vách với ô kỹ thuật hoặc cửa vào nhà vệ sinh. Mặt đá ngắn, tủ lạnh không có chỗ, nồi cơm và lò vi sóng chiếm hết phần mặt bếp còn lại. Chủ nhà mới nhận nhà thường muốn "làm tủ thật nhiều" nhưng đến khi ở mới thấy bếp chật, mở cánh vướng người.
Bài này tập trung vào bếp căn hộ diện tích nhỏ: bắt đầu từ việc đếm đồ cần cất, rồi chia tủ trên, tủ dưới, góc, khoang thiết bị, và những giới hạn riêng của chung cư khi thi công.
Bắt đầu bằng việc đếm đồ, không phải đếm mét tủ
Trước khi nghĩ dáng tủ, anh chị nên liệt kê đồ bếp thật sự đang có và sẽ có: bao nhiêu nồi chảo, bộ chén đĩa mấy người, đồ khô (gạo, gia vị, mì) cất bao nhiêu, thiết bị điện nhỏ gồm những gì, đồ dùng theo mùa như nồi lẩu, khuôn bánh. Danh sách này quyết định cần bao nhiêu ngăn kéo, bao nhiêu kệ, chứ không phải ngược lại.
Bếp nhỏ thường thừa tủ trên mà thiếu ngăn kéo dưới. Ngăn kéo sâu chứa nồi chảo dễ lấy hơn khoang có cánh và kệ đợt, vì kéo ra là thấy hết, không phải cúi người lục phía sau. Một bộ tủ dưới chỉ hai mét có ba ngăn kéo sâu, một khoang chậu và một khoang bếp đã chứa được đồ nấu của gia đình nhỏ.
Đồ ít dùng như hộp quà, nồi lẩu, đồ tiệc nên dồn lên tầng trên cùng của tủ kịch trần hoặc ra kho, không giành chỗ trong tầm tay. Khi danh sách đồ rõ ràng, người thiết kế mới chia được tủ hợp lý; nếu không, tủ sẽ được chia theo thói quen của xưởng và anh chị phải tự thích nghi.
Tủ trên kịch trần: được gì, mất gì
Tủ trên kịch trần nghĩa là tủ lên sát trần, không để khoảng hở phía trên. Bếp nhỏ được thêm một tầng tủ chứa, không còn khe trên nóc tủ đọng bụi và dầu, nhìn gọn và cao hơn. Ở căn hộ trần thấp, tủ kịch trần thường chỉ thêm một tầng nông; ở nhà phố trần cao, phần thêm khá lớn.
Cái mất là tầng trên cùng nằm ngoài tầm với. Không có ghế bậc thì tầng đó gần như bỏ không. Cánh tủ cao cũng nặng hơn, cần thêm bản lề và có thể cần tay nâng nếu làm cánh lật. Tủ kịch trần còn làm khó việc tháo lắp máy hút mùi hoặc thay đường ống thoát khí sau này nếu không chừa ô kỹ thuật.
Cách làm hợp lý ở căn hộ là chia tủ trên làm hai tầng cánh: tầng dưới cao vừa tầm, mở hằng ngày; tầng trên thấp hơn, cánh riêng, cất đồ theo mùa. Tách hai tầng cánh như vậy giúp cánh không quá cao, đỡ xệ bản lề, và khi lấy đồ hằng ngày không phải mở cả tấm cánh dài. Nếu trần có dầm chạy qua, phần tủ dưới dầm làm nông hơn hoặc bỏ tầng trên ở đoạn đó, thay vì cố khoét tủ ôm dầm.
Góc chết và những khoảng hẹp
Góc trong của bếp chữ L. Nếu bếp căn hộ có góc, khoang góc tủ dưới thường khó với. Với nhánh ngắn, phụ kiện góc liên hoàn hoặc mâm xoay giúp lấy được đồ trong góc; nếu ngân sách hạn chế, có thể làm cánh mở vào và cất đồ ít dùng. Tủ trên ở góc có thể làm kệ mở hoặc tủ góc cánh gấp.
Khoảng hẹp vài chục phân cạnh tủ lạnh. Thường bị bỏ trống hoặc thành chỗ nhét túi ni lông. Một tủ kéo nan hẹp, ray kéo toàn phần, chứa chai dầu, nước mắm, gia vị là cách tận dụng phổ biến.
Mặt hông tủ cuối hàng. Đầu hàng tủ lộ ra lối đi có thể gắn thanh treo khăn, móc treo tạp dề hoặc kệ mỏng, miễn là không chìa ra làm vướng người đi qua.
Khoảng giữa mặt đá và tủ trên. Một thanh treo hoặc kệ mỏng dưới đáy tủ trên giữ được dao, kéo, giá gia vị dùng hằng ngày, để mặt đá trống. Cần chừa chỗ cho ổ cắm và không treo ngay trên bếp nấu.
Gầm tủ dưới. Phần len chân tủ có thể thay bằng ngăn kéo thấp chứa khay nướng, thớt mỏng. Cách này tốn thêm ray và cần sàn phẳng, nhưng bếp quá nhỏ thì đáng cân nhắc.
Đồ điện cần một chỗ, không phải rải khắp mặt bếp
Bếp căn hộ hiện nay có nhiều đồ điện nhỏ: nồi cơm, lò vi sóng, nồi chiên không dầu, ấm siêu tốc, máy xay, máy pha cà phê. Nếu tất cả đặt trên mặt đá, mặt chuẩn bị gần như hết. Cách gọn nhất là làm một tủ cao (tủ đứng) ở đầu hàng tủ, có hai ba khoang mở hoặc khoang có ngăn kéo kéo ra được, đặt nồi cơm, lò vi sóng ở tầm ngực.
Khoang đặt đồ điện phải được tính kỹ: ổ cắm riêng bên trong khoang, đủ công suất; khoảng thoáng phía trên và phía sau cho hơi nóng, hơi nước thoát ra; bề mặt chịu được hơi nước từ nồi cơm. Ngăn kéo kéo nồi cơm ra ngoài khi nấu giúp hơi nước không bốc thẳng lên đáy tầng trên. Lò vi sóng đặt trong khoang cần chừa khe thoáng đúng hướng dẫn của máy.
Tủ cao cũng là chỗ hợp lý để cất đồ khô, gạo, chai lọ. Nếu tủ lạnh đặt cạnh, tủ cao và tủ lạnh tạo thành một mảng đứng gọn ở đầu bếp, phần còn lại của hàng tủ là mặt đá trống dài. Đây là bố cục hay gặp ở các căn hộ nhỏ dùng được lâu mà không bừa.
Giới hạn riêng khi thi công bếp trong chung cư
Căn hộ chung cư có quy định riêng mà nhà phố không có. Trước khi chốt phương án, anh chị nên kiểm tra với ban quản lý tòa nhà:
- Thời gian được thi công trong ngày và trong tuần, có cấm thi công giờ nghỉ trưa, cuối tuần không.
- Có được đục tường, đục sàn để dời ống thoát, ổ điện, ống gas không; nhiều tòa nhà hạn chế việc này.
- Bếp dùng gas hay bếp điện từ: một số tòa nhà không cho dùng bình gas trong căn hộ.
- Lối vận chuyển: thang máy chở hàng, kích thước cửa thang, có phải đăng ký trước, có phải bọc thang không.
- Ống thoát khí của máy hút mùi có được đưa ra ngoài mặt tiền không, hay chỉ được dùng hút mùi khử mùi tuần hoàn.
- Quy định về đổ rác thải xây dựng, ván vụn sau khi lắp.
Những điều này ảnh hưởng thẳng tới thiết kế: không dời được ống thoát thì chậu phải nằm gần ống cũ; không đưa ống hút mùi ra ngoài thì nên chọn máy tuần hoàn và chừa khoang thay lọc.
Ví dụ chia một hàng tủ chữ I chừng ba mét
Để dễ hình dung, thử chia một hàng tủ chữ I dài khoảng ba mét, một kiểu bếp hay gặp ở căn hộ hai phòng ngủ. Đây là ví dụ giả định để minh hoạ cách nghĩ; kích thước thật phải theo số đo và thiết bị của từng nhà.
Đầu hàng sát lô gia đặt tủ lạnh đứng riêng, cạnh đó là một tủ cao hẹp kịch trần: phía dưới là ngăn kéo chứa gạo và đồ khô, giữa là hai khoang mở cho nồi cơm và lò vi sóng có ổ cắm riêng, trên cùng là cánh cất đồ ít dùng. Mảng đứng này gom gần hết đồ điện và đồ khô của bếp vào một chỗ.
Phần còn lại của hàng tủ là mặt đá: một khoang chậu đặt gần ống thoát sẵn có, cạnh chậu là khoang thùng rác kéo ra, tiếp theo là đoạn mặt chuẩn bị dài nhất có thể, rồi tới bếp nấu, và một đoạn mặt đá ngắn ở cuối để đặt nồi vừa nhấc ra. Tủ dưới dưới mặt chuẩn bị là ba ngăn kéo; dưới bếp nấu là ngăn kéo sâu cho nồi chảo. Tủ trên chia hai tầng cánh, giá bát đặt trên chậu, máy hút mùi trên bếp.
Nếu nhà muốn có máy rửa bát, phương án thường gặp là bỏ một ngăn kéo cạnh khoang chậu để lấy chỗ cho máy cỡ hẹp, vì máy cần nằm gần đường thoát. Khi đó đoạn mặt chuẩn bị vẫn giữ nguyên, chỉ có số ngăn kéo giảm đi một. Ngược lại, nếu nhà nấu ít và hay ăn ngoài, có thể thu hẹp bếp nấu xuống loại hai vùng nấu để kéo dài thêm mặt đá. Mỗi lựa chọn đổi một thứ lấy một thứ khác, và chỉ chủ nhà mới biết thứ nào nhà mình dùng nhiều hơn.
Bố cục như vậy không có gì cầu kỳ, nhưng nó giữ được đoạn mặt chuẩn bị liền mạch giữa chậu và bếp, thứ mà bếp nhỏ thiếu nhất. Khi so các phương án xưởng đưa ra, anh chị có thể dùng đúng câu hỏi này để chấm: đoạn mặt đá trống giữa chậu và bếp dài bao nhiêu, đồ điện nằm ở đâu, và lối đi trước tủ còn rộng bao nhiêu khi mở ngăn kéo sâu nhất.
Giữ lối đi và ánh sáng cho bếp nhỏ
Bếp nhỏ cần một lối đi đủ để một người đứng nấu và một người đi qua, cũng như mở hết ngăn kéo mà không phải lùi vào phòng khách. Đặt thêm tủ hoặc bàn sát lối đi để có chỗ chứa thường làm bếp bí bách hơn hẳn phần chỗ chứa thu được. Nếu cần mặt đá thêm, một bàn gấp gắn tường hoặc quầy bar hẹp ở đầu tủ thường hợp lý hơn đảo bếp.
Màu sắc và ánh sáng giúp bếp nhỏ đỡ chật: cánh tủ trên màu sáng, tủ dưới có thể màu trầm hơn để đỡ lộ vết bẩn; đèn LED dưới đáy tủ trên chiếu sáng mặt đá, người đứng nấu không bị bóng của chính mình che. Kính ốp tường màu sáng phản chiếu thêm ánh sáng.
Cửa lô gia thường nằm cạnh bếp căn hộ. Đừng để tủ chắn cửa đó hoặc chắn đường gió, vì bếp nhỏ không thoáng sẽ ám mùi và ẩm, làm hỏng tủ nhanh hơn. Khi cần, Xưởng Mộc Sài Gòn có thể phác phương án tủ bếp cho căn hộ từ bản vẽ mặt bằng của chủ đầu tư và vài tấm ảnh hiện trạng; anh chị gửi qua Zalo hoặc form báo giá ở trang chủ.
Câu hỏi thường gặp
Căn hộ nhỏ có nên làm tủ bếp kịch trần không?
Nên, nếu nhà có nhiều đồ cần cất và chấp nhận tầng trên cùng chỉ dành cho đồ ít dùng. Nên tách tủ trên làm hai tầng cánh để cánh không quá cao, và chừa ô kỹ thuật nếu máy hút mùi có ống thoát đi trong tủ.
Bếp căn hộ nhỏ đặt lò vi sóng ở đâu?
Thường đặt trong một khoang của tủ cao ở đầu hàng tủ, ngang tầm ngực, có ổ cắm riêng và khe thoáng theo hướng dẫn của máy. Đặt lò trên tủ lạnh hay trên mặt đá đều làm mất chỗ và dễ mất an toàn.
Có nên đặt máy rửa bát trong bếp căn hộ nhỏ không?
Nếu nhà có từ ba người trở lên và hay nấu, máy rửa bát cỡ hẹp hoặc loại đặt bàn có thể đáng giá. Cần chừa khoang đúng kích thước máy, gần chậu để đi ống thoát chung, và tính lại số ngăn kéo vì máy chiếm một đoạn tủ dưới.
Tủ bếp căn hộ nên màu sáng hay màu tối?
Bếp nhỏ thường hợp màu sáng ở tủ trên để đỡ chật mắt. Tủ dưới có thể màu trầm hơn vì đỡ lộ vết bẩn. Nên xem mẫu ván dưới đúng ánh sáng của căn bếp trước khi chốt, vì đèn vàng hay trắng làm màu ván khác đi nhiều.
Chung cư không cho đục tường thì đổi vị trí chậu được không?
Rất hạn chế. Ống thoát cần độ dốc nên dời chậu xa ống cũ thường phải nâng sàn hoặc đục. Phương án thường gặp là giữ chậu gần ống cũ và bố trí các phần khác quanh nó. Cần hỏi ban quản lý tòa nhà trước khi lên bản vẽ.