Chọn dáng tủ bếp nên bắt đầu từ chiều dài tường và lối đi, sau đó mới đến sở thích. Bếp hẹp một mặt tường hợp chữ I; có hai mặt tường vuông góc thì chữ L tận dụng góc tốt; bếp rộng, nấu nhiều, cần nhiều mặt chuẩn bị thì chữ U; bếp đảo chỉ đáng làm khi xung quanh đảo còn đủ lối đi thoải mái.
Ở TP.HCM, phần lớn căn hộ chung cư có bếp chạy dọc một bức tường hoặc hai bức tường gặp nhau ở góc, nhà phố thì bếp nằm cuối nhà, ngang bằng chiều ngang lô đất. Vì vậy chữ I và chữ L chiếm đa số. Chữ U và bếp đảo xuất hiện nhiều hơn ở nhà phố rộng ngang, biệt thự hoặc căn hộ đã thông bếp với phòng ăn.
Bài này đi qua từng dáng tủ: hợp với bếp nào, ưu nhược ra sao, cần đo những gì trước khi chốt, và vài lỗi bố trí hay gặp khiến tủ đẹp trên bản vẽ nhưng nấu nướng thì vướng.
Nguyên tắc chung: chậu rửa, bếp nấu, tủ lạnh và mặt chuẩn bị
Dù chọn dáng nào, một căn bếp dễ nấu đều xoay quanh ba điểm làm việc: chỗ lấy đồ (tủ lạnh, tủ khô), chỗ rửa (chậu) và chỗ nấu (bếp). Người thiết kế hay gọi là tam giác bếp. Ba điểm này không nên quá xa nhau để khỏi đi lại nhiều, nhưng cũng không nên dồn sát đến mức không còn chỗ đặt thớt, đặt nồi.
Thứ tự tự nhiên khi nấu ở nhà Việt thường là: lấy đồ từ tủ lạnh, rửa ở chậu, sơ chế trên mặt đá, rồi đưa sang bếp. Vì vậy mặt chuẩn bị giữa chậu và bếp là đoạn quan trọng nhất của mặt bếp. Đoạn này quá ngắn thì thớt phải kê lên cạnh chậu, nồi vừa nấu xong không có chỗ đặt. Nhiều căn bếp có tủ dài nhưng đặt chậu và bếp sát nhau, phần mặt đá trống lại nằm ở hai đầu không dùng tới.
Một nguyên tắc nữa là bếp nấu không nên đặt sát tường bên hông hay sát tủ lạnh, nên có một khoảng mặt đá hai bên để cầm cán nồi và để nhiệt không táp vào hông tủ lạnh. Chậu rửa không nên đặt ngay góc trong cùng của chữ L vì người đứng rửa sẽ vướng tủ bên kia. Những điều này ăn vào cả bốn dáng tủ phía dưới.
Bốn dáng tủ bếp đặt cạnh nhau
Bảng so sánh này dùng các khoảng thường gặp, để anh chị hình dung; con số thật phải đo tại nhà và còn tuỳ thiết bị.
| Dáng tủ | Hợp với bếp | Điểm mạnh | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Chữ I | Một mặt tường, bếp hẹp, căn hộ nhỏ, nhà phố cuối nhà | Gọn, dễ đi ống, dễ thi công, đỡ góc chết | Tường ngắn thì thiếu mặt chuẩn bị; đi lại dọc một đường |
| Chữ L | Hai tường vuông góc, căn hộ có góc bếp | Tận dụng góc, mặt chuẩn bị dài, tam giác bếp gọn | Góc trong là góc chết, cần phụ kiện hoặc bỏ góc hợp lý |
| Chữ U | Bếp rộng, có ba mặt tường, người nấu nhiều | Nhiều tủ, nhiều mặt đá, đứng giữa với được mọi thứ | Hai góc chết; lòng chữ U phải đủ rộng để hai người đứng |
| Có bếp đảo | Bếp mở, phòng ăn rộng, nhà phố ngang lớn | Thêm mặt chuẩn bị, chỗ ngồi nhanh, chia khoảng bếp – khách | Cần lối đi quanh đảo; đặt chậu, bếp trên đảo phải đi điện nước dưới sàn |
Không dáng nào "đẹp hơn" dáng nào. Một bộ chữ I làm đủ đoạn mặt chuẩn bị dễ dùng hơn một bộ chữ U mà lòng chữ U chật đến mức mở cánh tủ dưới là chặn lối.
Chữ I: gọn nhưng phải đủ dài
Tủ chữ I chạy dọc một bức tường, chậu và bếp cùng nằm trên một đường. Đây là dáng phổ biến nhất ở căn hộ một – hai phòng ngủ và ở nhà phố có bếp nằm sát vách. Ưu điểm lớn là thi công đơn giản, đường ống cấp thoát và ổ điện đi trên một mặt tường, không có góc chết phải xử lý.
Điểm yếu nằm ở chiều dài. Khi tường bếp ngắn, đặt đủ chậu, bếp và chừa khoang tủ lạnh thì phần mặt chuẩn bị còn lại rất ít. Lúc đó có ba cách gỡ: dùng chậu nhỏ hơn hoặc chậu một hố, chọn bếp hai vùng nấu thay vì ba, hoặc đưa tủ lạnh ra khỏi hàng tủ, đặt ở vách đối diện. Cách thứ ba thường giải được nhiều nhất, vì tủ lạnh chiếm một đoạn dài mà không đóng góp mặt đá.
Với chữ I, tủ trên rất quan trọng vì đó là kho chứa chính. Nhiều nhà làm tủ trên kịch trần để bù cho việc không có tủ góc. Phần trên cùng đó nên dành cho đồ ít dùng, còn đồ dùng hằng ngày đặt ở tầng tủ ngang tầm mắt và tủ dưới.
Chữ L và chữ U: chuyện của những cái góc
Chữ L ghép hai nhánh tủ ở một góc. Lợi thế là mặt chuẩn bị dài hơn, chậu và bếp có thể đặt mỗi thứ một nhánh, người nấu chỉ cần xoay người. Cái giá phải trả là góc trong: phần tủ dưới khuất trong góc rất khó với tay. Các xưởng thường xử lý bằng một trong mấy cách: lắp phụ kiện góc liên hoàn hoặc mâm xoay, làm một cánh mở vào góc và chấp nhận dùng góc để đồ ít dùng, hoặc bỏ trống góc, bịt kín để khỏi tốn vật liệu và phụ kiện. Chọn cách nào phụ thuộc chiều dài hai nhánh và ngân sách.
Chữ U có hai góc như thế và cần lòng chữ U đủ rộng. Khi mở cánh tủ dưới hai bên cùng lúc hoặc khi một người đứng nấu, một người đi qua lấy đồ, khoảng giữa hai hàng tủ quá hẹp sẽ rất bức bối. Khoảng trống giữa hai mặt tủ đối diện thường được khuyên từ khoảng một mét trở lên cho một người nấu, rộng hơn nếu hay có hai người cùng làm. Bếp không đủ rộng thì chữ L kèm một bàn ăn sát tường thường dễ sống hơn chữ U chật.
Ở cả hai dáng, nên tránh đặt máy rửa bát hoặc ngăn kéo sát góc, vì cánh máy hoặc ngăn kéo mở ra sẽ đụng tay nắm của tủ nhánh bên kia. Thợ hay chèn thêm một thanh bù vài phân ở góc để cánh và ngăn kéo hai bên không va nhau.
Bếp đảo: khi nào đáng làm
Đảo cần lối đi bốn phía. Một bếp đảo dễ dùng phải để quanh nó đủ chỗ đi lại, mở cánh tủ và kéo ghế. Khi chiều rộng phòng không đủ cho cả hàng tủ, đảo và hai lối đi, đảo sẽ biến thành vật cản. Nhiều nhà phố đặt đảo vì thấy đẹp trong ảnh, sau đó phải đi vòng mỗi lần từ bếp ra bàn ăn.
Đảo có chậu hay bếp thì phải tính điện nước từ trước. Đặt chậu rửa hoặc bếp nấu trên đảo nghĩa là phải đi ống cấp, ống thoát, dây điện dưới sàn tới giữa phòng, có khi phải đục sàn. Với căn hộ chung cư, việc này thường bị giới hạn vì không được đục sàn tùy ý. Đảo chỉ làm mặt chuẩn bị và tủ chứa thì đơn giản hơn nhiều.
Hút mùi trên đảo khó hơn. Bếp nấu đặt trên đảo cần máy hút mùi treo trần hoặc hút mùi âm, đường ống thoát khí phải đi trên trần. Kiểu nấu nhiều dầu, chiên xào mạnh của gia đình Việt làm đảo có bếp dễ ám mùi sang phòng khách nếu hút không đủ.
Một quầy bar sát tường đôi khi thay được đảo. Nếu mục đích chính là có chỗ ăn sáng nhanh hoặc mặt đá thêm, một quầy bar gắn vào đầu tủ chữ I hoặc chữ L tốn ít diện tích hơn đảo đứng giữa. Chuyện quầy bar và bếp đảo trong nhà phố có bài riêng trong chuyên mục này.
Những lỗi bố trí hay gặp khi chỉ nhìn ảnh mẫu
Ảnh tủ bếp trên mạng thường chụp ở bếp rộng, góc máy rộng, không có đồ đạc. Chép nguyên dáng tủ trong ảnh vào một căn bếp hẹp hơn là nguồn gốc của phần lớn lỗi bố trí. Lỗi đầu tiên là đặt bếp nấu sát tường hông. Người nấu cầm cán chảo sẽ đụng tường, dầu bắn lên vách hông và hơi nóng làm ố tấm ván đầu hàng. Nên chừa một đoạn mặt đá ở cả hai bên bếp nấu, kể cả khi phải rút ngắn đoạn tủ khác.
Lỗi thứ hai là đặt chậu rửa và bếp nấu quay lưng vào nhau trên hai nhánh đối diện của chữ U hoặc trên đảo, trong khi lòng bếp hẹp. Người rửa và người nấu đứng sát lưng nhau, nồi nước sôi phải xoay người mang qua lối đi. Thứ tự đặt cạnh nhau trên cùng một nhánh hoặc trên hai nhánh vuông góc của chữ L thường an toàn hơn.
Lỗi thứ ba là để cửa đi, cửa ban công hoặc cửa tủ lạnh mở vào đúng chỗ người nấu đứng. Khi vẽ, hãy vẽ cả hướng mở của mọi cánh cửa trong bếp, kể cả cánh tủ lạnh, cánh lò nướng và cánh máy rửa bát, rồi xem chúng có chồng lên nhau hay lên lối đi không. Một căn bếp có ba cánh cùng mở vào một ô sàn thì dù tủ đẹp đến đâu cũng khó chịu khi dùng.
Lỗi cuối cùng là quên chỗ cho thùng rác và chỗ úp chén. Hai thứ này dùng nhiều lần mỗi ngày nhưng hiếm khi xuất hiện trong ảnh mẫu. Không tính trước, thùng rác sẽ nằm giữa lối đi và rổ úp chén chiếm luôn mặt chuẩn bị. Một khoang thùng rác kéo ra ngay cạnh chậu và một giá úp chén trên tủ trên gần chậu giải được cả hai chuyện mà không cần thêm tủ.
Đo gì trước khi chốt dáng tủ
Trước khi ngồi với xưởng để chốt dáng, anh chị đo sẵn những thứ dưới đây, kèm ảnh chụp bốn góc bếp. Bản vẽ sát thực tế từ đầu sẽ đỡ sửa đi sửa lại:
- Chiều dài từng mặt tường bếp, đo ở hai độ cao (sát sàn và ngang vai) để biết tường có lệch không.
- Vị trí và kích thước cửa sổ, cửa đi, cửa ban công, ô kỹ thuật, cột, dầm trên trần.
- Vị trí ống cấp, ống thoát, ổ điện, ống gas hoặc chỗ đặt bình gas đang có.
- Chiều rộng lối đi dự kiến, chỗ đặt bàn ăn và đường đi từ bếp ra bàn ăn.
- Kích thước thiết bị sẽ dùng: tủ lạnh, lò nướng, lò vi sóng, máy rửa bát, chậu, bếp, hút mùi.
- Người nấu chính cao khoảng bao nhiêu, thuận tay nào, nhà thường mấy người cùng vào bếp.
Có đủ các số này, xưởng mới phác được hai ba phương án dáng tủ để anh chị so trên cùng một mặt bằng. Xưởng Mộc Sài Gòn nhận phác phương án từ số đo và hình mẫu anh chị gửi qua Zalo hoặc form báo giá, rồi khảo sát lại tại nhà trước khi cắt ván.
Câu hỏi thường gặp
Căn hộ bếp nhỏ có nên làm tủ chữ L không?
Nên, nếu bếp có hai mặt tường vuông góc và nhánh ngắn vẫn đủ dài cho một đoạn tủ dùng được. Chữ L thường cho mặt chuẩn bị dài hơn chữ I trên cùng diện tích. Cần tính trước cách xử lý góc để không bỏ phí một khoang tủ.
Chữ U có cần bếp rất rộng không?
Cần lòng chữ U đủ rộng để một người đứng nấu và mở cánh tủ dưới thoải mái, thường từ khoảng một mét trở lên giữa hai mặt tủ. Nếu nhà hay có hai người cùng nấu thì nên rộng hơn. Bếp không đạt khoảng này thì chữ L thường dễ dùng hơn.
Đặt chậu rửa dưới cửa sổ có tốt không?
Thường là tốt vì người đứng rửa có ánh sáng và gió. Cần kiểm tra độ cao bậu cửa so với mặt đá, chỗ đặt vòi để cánh cửa sổ còn mở được, và không lắp tủ trên ngay trên chậu. Nước bắn lên khung cửa cũng cần ron kín.
Bếp đảo trong căn hộ chung cư có làm được không?
Làm được nếu chỉ dùng đảo làm mặt chuẩn bị và tủ chứa. Đặt chậu hoặc bếp trên đảo thường vướng việc đi ống thoát và điện dưới sàn, nhiều chung cư không cho đục sàn. Cần hỏi ban quản lý tòa nhà trước khi lên phương án.
Tủ lạnh nên đặt ở đầu hay giữa hàng tủ?
Thường đặt ở một đầu hàng tủ để không cắt đôi mặt chuẩn bị. Không nên đặt sát ngay cạnh bếp nấu vì nhiệt từ bếp táp vào hông tủ lạnh. Cần chừa khe thoáng quanh tủ lạnh theo hướng dẫn của nhà sản xuất.