Lam gỗ đẹp nhất khi dùng có chủ đích: một mảng sau tivi, một vách ngăn mỏng giữa phòng khách và lối vào, hay một khoảng trần nhỏ; dùng tràn lan khắp phòng thì rối mắt và tốn công lau bụi. Lam thật là từng thanh rời bắt lên khung, có khe hở xuyên qua; lam giả là tấm ván phay rãnh hoặc tấm ốp sóng, nhìn giống lam nhưng là một mặt liền.
Hai loại khác nhau ở công dụng, độ bền, cách vệ sinh và cách lắp. Bài này giúp anh chị chọn đúng loại cho đúng chỗ, tránh trường hợp làm xong mới thấy phòng tối đi hay mỗi tuần phải lau từng khe.
Lam thật và lam giả khác nhau ở đâu
Lam thật (lam rời). Từng thanh gỗ tự nhiên hoặc ván công nghiệp được cắt, dán cạnh bốn mặt, rồi bắt lên ray hoặc khung theo khoảng cách đều. Giữa các thanh có khe hở xuyên qua, ánh sáng và gió đi được. Làm vách ngăn thì nhìn xuyên được một phần.
Lam giả phay rãnh. Một tấm MDF phay rãnh dọc theo khoảng cách đều, sau đó phủ bề mặt hoặc sơn. Nhìn chính diện giống lam, nhưng mặt sau liền, không xuyên sáng. Hợp cho ốp tường, mặt cánh tủ.
Tấm ốp sóng, tấm lam định hình. Tấm làm sẵn với các gờ nổi đều nhau, có loại cốt gỗ, có loại nhựa giả gỗ. Lắp nhanh, giá dễ chịu, nhưng mẫu mã giới hạn theo nhà sản xuất và chất lượng từng loại khác nhau, cần xem kỹ mẫu thật.
Lam ghép trên tấm nỉ hoặc nền tiêu âm. Thanh lam dán trên nền vải nỉ, khe giữa các thanh lộ nền. Có tác dụng giảm vang một phần trong phòng khách nhiều bề mặt cứng. Hiệu quả tiêu âm tuỳ cấu tạo; không nên kỳ vọng như phòng thu.
Chỗ nên dùng và chỗ nên tránh
Lam gỗ là chi tiết trang trí, không phải giải pháp cho mọi bức tường. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp trong căn hộ và nhà phố.
| Vị trí | Nên dùng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mảng tường sau tivi | Lam giả hoặc tấm ốp sóng | Dễ giấu dây, mặt phẳng phía sau dễ treo tivi |
| Vách ngăn lối vào và phòng khách | Lam thật | Che khuất nhẹ, vẫn thông gió và lấy sáng |
| Vách ngăn cầu thang nhà phố | Lam thật, chạy từ sàn tới trần | Thay lan can kín, cần tính an toàn cho trẻ |
| Mảng trần nhỏ | Lam thật nhẹ | Thường kết hợp đèn hắt, phải làm khung chắc |
| Cánh tủ giày, tủ kỹ thuật | Lam thật hoặc cánh nan | Thoáng khí, che được đồ bên trong |
| Tường gần bếp, chỗ nhiều khói dầu | Nên tránh | Dầu mỡ bám vào rãnh rất khó lau |
| Toàn bộ các bức tường | Nên tránh | Rối mắt, phòng tối, công vệ sinh lớn |
Một mẹo hay dùng: chỉ một mảng lam trong một tầm nhìn. Đứng ở cửa vào phòng khách, mắt nên thấy một điểm nhấn, không phải ba bốn mảng lam đua nhau.
Lam gỗ và chuyện bụi
Bụi là lý do nhiều nhà làm lam xong rồi tiếc. Mỗi thanh lam có hai mặt bên và một mặt trên đều hứng bụi, khe càng hẹp càng khó lau. Ở TP.HCM, nhà gần đường lớn, nhà phố mở cửa nhiều, bụi xe vào nhà rất nhanh, mảng lam vài tuần không lau đã thấy xám ở mặt trên các thanh.
Một số cách giảm công lau: chọn khe hở đủ rộng để luồn khăn hoặc đầu hút bụi vào; chọn lam dọc thay vì lam ngang, vì mặt trên của lam ngang là kệ hứng bụi tự nhiên; chọn bề mặt phủ melamine hoặc laminate mịn thay vì gỗ mộc thô; tránh đặt lam ở chỗ có gió quạt thổi thẳng vào.
Với lam thật làm vách ngăn, nên dùng chổi lông mềm hoặc máy hút bụi cầm tay có đầu cọ hằng tuần, lau ẩm mỗi tháng. Lam giả phay rãnh dễ hơn: một khăn ẩm vắt kỹ kéo dọc theo rãnh là sạch. Nếu nhà không có người dọn thường xuyên, đây là điểm cần cân nhắc thật lòng trước khi chọn.
Lam gỗ tự nhiên chỉ đánh dầu hoặc để mộc thì bề mặt có lỗ chân gỗ, bụi bám vào khó lau sạch, lau nước nhiều còn làm gỗ xỉn và nổi xơ. Nếu thích vẻ mộc, nên chọn lớp sơn phủ mờ thay vì để trần hoàn toàn, vừa giữ cảm giác gỗ vừa lau được bằng khăn ẩm.
Kích thước và nhịp lam
Lam đẹp hay không phần lớn ở nhịp: bề rộng thanh, độ dày thanh và khoảng hở giữa các thanh. Không có một bộ số chuẩn; thợ thường thử trên bản vẽ 3D hoặc làm vài thanh mẫu đặt cạnh tường để chủ nhà nhìn tận mắt. Thanh mảnh, khe hẹp cho cảm giác thanh thoát; thanh to, khe rộng cho cảm giác chắc, mộc.
Với vách ngăn, độ dày thanh quyết định độ che khuất khi nhìn xiên. Thanh dày theo chiều sâu sẽ che nhiều hơn khi nhìn chéo, trong khi nhìn thẳng vẫn xuyên. Đây là cách làm vách ngăn lối vào: người đứng ngoài cửa nhìn chéo vào không thấy rõ phòng khách, nhưng người trong nhà vẫn thấy ánh sáng.
Lam chạy từ sàn tới trần cần khung trên và dưới chắc, không chỉ bắt vào tường hai đầu. Lam dài nên có ray hoặc thanh giằng ẩn ở giữa để các thanh không xoắn, cong theo thời gian. Lam bằng gỗ tự nhiên càng dài càng phải chọn gỗ đã sấy kỹ.
Vật liệu làm lam
Gỗ tự nhiên. Vân đẹp, cạnh sắc, sờ ấm tay. Nhưng gỗ co ngót theo độ ẩm, thanh dài có thể cong nếu sấy chưa kỹ. Cần sơn phủ bảo vệ đều bốn mặt.
MDF phủ bề mặt. Thẳng, ổn định, dán được melamine, laminate, veneer hoặc sơn màu. Mỗi thanh phải dán cạnh hoặc phủ kín các mặt, không để lộ cốt MDF.
Ván dăm (MFC). Ít dùng cho lam rời vì cạnh dễ sứt khi cắt nhỏ, nhưng dùng được cho lam bản rộng, ít thanh.
Nhựa giả gỗ, nhựa composite. Chịu nước tốt, hợp chỗ ẩm. Nhìn gần dễ nhận ra không phải gỗ, độ bền màu tuỳ loại. Cần xem mẫu thật và hỏi rõ chất liệu.
Nhôm hoặc thép sơn vân gỗ. Thanh hộp kim loại phủ lớp vân gỗ, thẳng, không cong vênh, không sợ mối. Hay dùng cho lam ngoài trời, lam mặt tiền; trong phòng khách thì cảm giác sờ tay lạnh và cứng hơn gỗ, cần hỏi kỹ cách liên kết để không lộ vít.
Chọn theo chỗ đặt, không theo mẫu đẹp. Lam trong phòng khách khô ráo dùng MDF phủ bề mặt là đủ bền và dễ đồng bộ màu với kệ tivi. Lam gần cửa ban công, gần bếp hay khu giặt phơi thì cân nhắc cốt chống ẩm hoặc vật liệu không gỗ. Lam chịu va chạm ở lối đi nên tránh bề mặt sơn bóng dễ sứt.
Lắp lam: khung, ray và thứ tự thi công
Lam đẹp trên bản vẽ nhưng lắp ẩu thì các thanh lệch nhau vài ly là mắt thấy ngay, vì lam là chuỗi đường thẳng lặp lại. Thứ tự hợp lý thường như sau.
- Đi điện trước: nếu có đèn hắt, công tắc, ổ cắm nằm trong mảng lam thì đi dây và đặt hộp âm xong trước khi dựng khung.
- Dựng khung hoặc ray: lam ốp tường thường bắt lên ray hoặc thanh ngang ẩn; lam vách ngăn cần thanh khung trên bắt vào trần bê tông hoặc dầm, thanh dưới bắt vào sàn. Khung phải được căn thẳng bằng máy cân bằng tia, không căn bằng mắt.
- Chia nhịp từ giữa ra: đánh dấu thanh giữa trước rồi chia đều sang hai bên, để hai đầu mảng lam đối xứng. Chia từ một mép sang thì đầu kia hay bị một khe lẻ.
- Bắt thanh lam bằng liên kết giấu: vít bắt từ mặt sau ray, chốt gỗ hoặc ke giấu. Vít lộ trên mặt thanh, dù có nút che, nhìn gần vẫn thấy.
- Kiểm tra từng thanh: đứng xa vài bước, nhìn xiên dọc theo mảng lam để phát hiện thanh cong, thanh lệch. Sửa ngay khi thợ còn ở đó.
Lam ốp trần thì làm sau khi trần thạch cao xong và trước khi sơn hoàn thiện lần cuối, để vết sơn dặm không dính lên thanh lam. Bàn thứ tự này với cả thợ trần lẫn thợ sơn.
Lam làm vách ngăn: an toàn và thông gió
Lam thật làm vách ngăn cầu thang hay ban công nội thất thì phải nghĩ tới trẻ nhỏ: khe hở không được rộng đến mức trẻ chui đầu qua, và thanh lam không được thành bậc thang cho trẻ leo. Với vách ngăn cầu thang, lam cần nối chắc vào cả trên và dưới, không lung lay khi bị đẩy.
Vách lam giữa phòng khách và bếp giúp chia không gian nhưng vẫn cho gió lưu thông. Tuy vậy, khói dầu từ bếp đi qua vách lam sẽ bám dần vào thanh lam, lâu ngày thành lớp nhờn. Bếp nấu nhiều thì nên có hút mùi tốt và chọn bề mặt lam dễ lau.
Lam ở trần kết hợp đèn hắt phải chừa lối bảo trì đèn. Nhiều mảng lam trần đẹp lúc bàn giao, một năm sau đèn hỏng mới phát hiện không có cách nào thay bóng nếu không tháo cả mảng.
Vách lam ngăn lối vào cũng ảnh hưởng tới gió điều hoà. Nếu máy lạnh đặt ở phòng khách mà vách lam chắn ngay luồng gió ra cửa, phần phía sau vách sẽ nóng hơn. Đặt vách lệch khỏi hướng thổi, hoặc chọn khe lam rộng hơn ở đoạn đó, sẽ đỡ chuyện này.
Khi nào nên bỏ ý định làm lam
Phòng khách nhỏ, trần thấp, ít cửa sổ: lam có thể làm phòng tối và chật hơn. Nhà không có thời gian lau dọn: lam sẽ nhanh xuống màu. Nhà có trẻ nhỏ hay cầm bút màu, đồ chơi: rãnh lam là chỗ bẩn lý tưởng. Những trường hợp này, một mảng ốp phẳng màu gỗ ấm cùng một hai đợt kệ có khi hợp hơn.
Một lý do nữa ít ai nghĩ tới: lam là kiểu trang trí theo trào lưu. Nhà ở lâu dài, định giữ phòng khách cả chục năm, thì nên để lam ở mảng nhỏ, dễ thay, thay vì phủ cả bức tường lớn. Muốn đổi kiểu sau này, tháo một mảng lam nhỏ đơn giản hơn nhiều so với làm lại cả vách.
Nếu đang phân vân, có thể nhờ xưởng dựng 3D cả hai phương án hoặc đặt làm vài thanh lam mẫu dựng thử cạnh tường. Xưởng Mộc Sài Gòn nhận ảnh hiện trạng và mẫu lam anh chị thích qua Zalo hay form báo giá để đề xuất nhịp lam vừa với bức tường thật.
Câu hỏi thường gặp
Lam gỗ có bám bụi nhiều không?
Có, nhất là lam ngang và lam có khe hẹp. Lam dọc, khe đủ rộng, bề mặt phủ melamine hoặc laminate mịn dễ lau hơn. Nhà gần đường lớn nên tính lau hằng tuần bằng chổi lông hoặc máy hút bụi có đầu cọ.
Lam thật và lam giả loại nào bền hơn?
Lam giả phay rãnh trên tấm MDF liền mặt ổn định, ít cong, dễ lau. Lam thật bằng thanh rời đẹp và thông thoáng hơn nhưng cần khung chắc, gỗ sấy kỹ, mỗi thanh dán cạnh hoặc sơn kín. Độ bền phụ thuộc chủ yếu vào cách làm.
Có nên làm lam gỗ gần bếp không?
Nên tránh nếu nhà nấu nhiều. Khói dầu bám vào rãnh và thanh lam, lâu thành lớp nhờn khó lau. Nếu vẫn muốn, cần hút mùi tốt và chọn bề mặt nhẵn chịu được lau bằng nước rửa nhẹ.
Lam gỗ có giúp tiêu âm phòng khách không?
Lam ghép trên nền nỉ hoặc vật liệu xốp có thể giảm vang một phần trong phòng nhiều bề mặt cứng. Mức độ tuỳ cấu tạo và diện tích. Lam gỗ dán thẳng lên tường cứng thì gần như không có tác dụng tiêu âm.
Vách lam cầu thang có an toàn cho trẻ không?
Phải tính trước: khe hở không đủ rộng để trẻ chui đầu qua, thanh lam không tạo thành bậc leo, và lam nối chắc cả trên lẫn dưới. Nên nói rõ với thợ là nhà có trẻ nhỏ để họ chọn khoảng hở và cách liên kết.
Lam gỗ tự nhiên có bị cong không?
Có thể, nếu gỗ chưa sấy kỹ hoặc thanh quá dài mà không có thanh giằng. Gỗ sấy đúng, sơn phủ đều bốn mặt, có ray hoặc giằng ở giữa sẽ hạn chế cong vênh trong khí hậu nóng ẩm.