Khoang chậu rửa thường hỏng trước mọi phần khác của tủ bếp vì nước đến từ bên trong: ống cấp, dây cấp mềm, xi phông rò từng giọt mà không ai thấy, và mép ván chỗ khoét lỗ ống để trần. Muốn khoang này bền cần ba việc: dùng ván chịu nước tốt nhất của bộ tủ, bịt kín mọi mép ván, và làm khoang thoáng, dễ mở ra kiểm tra ống.
Khi được gọi đến sửa tủ bếp cũ, thợ thường mở cánh khoang chậu đầu tiên. Đáy khoang phồng lên như bánh mì, vách hai bên nở chân, chỉ cạnh bong từng đoạn, có khi bốc mùi ẩm mốc. Chủ nhà hay nghĩ do ván kém, nhưng nhiều khi ván không tệ, chỉ là nước đọng quá lâu ở chỗ không ai nhìn.
Bài này đi qua nguồn nước làm hỏng khoang chậu, cách đóng khoang cho chịu nước, cách bố trí đồ bên trong và cách kiểm tra định kỳ. Phần sửa khoang đã hỏng có ở chuyên mục bảo trì sửa chữa.
Nước làm hỏng khoang chậu đến từ đâu
Biết nước đến từ đâu thì mới chặn đúng chỗ. Theo kinh nghiệm của thợ đi sửa, các nguồn hay gặp nhất là:
- Dây cấp mềm và van khoá dưới chậu: ren lỏng, dây cũ nứt, rỉ từng giọt.
- Xi phông và ống thoát: gioăng lão hoá, mối nối nhựa lệch khi ai đó đẩy đồ vào va phải.
- Vòi rửa và lỗ khoét trên mặt đá: nước theo chân vòi chảy xuống mặt dưới đá rồi nhỏ vào khoang.
- Mép chậu với mặt đá: chậu âm hoặc chậu dương khi keo, silicon viền chậu bong, nước luồn xuống dưới.
- Máy lọc nước đặt trong khoang: đường ống nhỏ, khớp nối nhanh và bình chứa là những điểm rò tiềm ẩn.
- Đồ ướt cất vào khoang: chai nước rửa chén chảy, giẻ lau ướt, xô chậu chưa khô.
Phần lớn nguồn này rò rất chậm. Một giọt mỗi phút không đủ làm ướt sàn bếp, nhưng đủ để đáy khoang ngấm liên tục trong nhiều tuần. Vì vậy khoang chậu cần được thiết kế để chịu được sự cố nhỏ, và để nhìn thấy sự cố sớm.
Chọn ván cho riêng khoang chậu
Khoang chậu nên dùng loại ván chịu nước tốt nhất trong cả bộ tủ, kể cả khi phần còn lại dùng ván thường hơn. Ba lựa chọn hay gặp ở các xưởng là MDF chống ẩm dán kín bốn cạnh, plywood dán bằng keo chịu nước, và ván nhựa. MDF chống ẩm chịu được độ ẩm cao nhưng nước đọng lâu vẫn làm nở; plywood keo chịu nước giữ hình dạng tốt hơn khi ướt; ván nhựa gần như không sợ nước.
Ván nhựa có điểm yếu riêng: mềm hơn ván gỗ, giữ vít kém hơn khi bản lề bị siết đi siết lại, có loại giãn nở theo nhiệt. Một số xưởng dùng ván nhựa cho đáy và vách khoang chậu, còn cánh vẫn dùng cốt gỗ cùng bề mặt với các cánh khác để màu sắc đồng bộ. Một số xưởng khác giữ ván gỗ chịu ẩm nhưng lót thêm khay nhựa hoặc tấm chống nước dưới đáy khoang.
Không có lựa chọn nào đúng cho mọi nhà. Điều anh chị nên làm là hỏi xưởng rõ khoang chậu dùng ván gì, khác phần còn lại ở đâu, và đề nghị ghi riêng dòng này trong báo giá. Nếu báo giá chỉ ghi chung "thùng tủ MDF chống ẩm" cho cả bộ thì có nghĩa là khoang chậu không được xử lý riêng.
Đóng khoang chậu sao cho chịu nước
Ván tốt chưa đủ; cách đóng mới quyết định. Những bước dưới đây là cách làm cẩn thận mà anh chị có thể hỏi xưởng hoặc quan sát khi thợ lắp:
- Dán chỉ cạnh đủ bốn cạnh cho mọi tấm của khoang, kể cả cạnh khuất ở đáy và mép sau, bằng máy dán cạnh để keo đều.
- Khoét lỗ cho ống đi qua đúng kích thước, không khoét rộng tùy tiện; mép khoét được quét keo hoặc bơm silicon bịt kín lõi ván.
- Cân nhắc bỏ hậu khoang chậu hoặc làm hậu tháo được, để ống có chỗ đi và thợ nước sửa ống mà không phải cắt ván.
- Lót khay hoặc tấm chống nước dưới đáy khoang, hoặc chừa đáy có gờ để nước rò đọng trong khay, nhìn thấy được.
- Nâng đáy khoang khỏi sàn bằng chân tủ, len chân tháo được để lau và kiểm tra bên dưới.
- Sau khi lắp chậu, vòi, xi phông: mở nước chạy thử, đổ đầy chậu rồi xả, lấy khăn giấy khô vuốt quanh mọi mối nối xem có ẩm không.
Bước cuối nghe đơn giản nhưng hay bị bỏ qua vì thợ mộc và thợ nước là hai người khác nhau, làm hai ngày khác nhau. Anh chị nên có mặt lúc chạy thử nước và kiểm tra lại sau một hai ngày.
Bố trí bên trong khoang chậu
Đừng nhét đầy. Khoang chậu là nơi có ống, van và thường có máy lọc nước. Cất quá nhiều đồ làm che mất chỗ rò, đồ va vào ống làm lỏng mối nối. Nên để trống phía sau, chỉ dùng phần trước cho đồ vệ sinh bếp.
Dùng khay hoặc giỏ có đáy kín cho chai lọ. Nước rửa chén, nước lau sàn chảy ra sẽ đọng trong khay thay vì ngấm vào đáy khoang. Khay rút ra được thì lau rửa cũng dễ.
Máy lọc nước đặt sao cho nhìn thấy các khớp nối. Máy lọc nước thường có nhiều đường ống nhỏ và khớp nối nhanh. Đặt máy sát một bên, các khớp hướng ra phía cánh để mở cánh là thấy.
Thùng rác âm tủ nên đặt khoang bên cạnh. Nhiều nhà muốn đặt thùng rác ngay dưới chậu cho tiện, nhưng khoang chậu đã chật vì ống. Đặt thùng rác ở khoang kế bên, có ray kéo, thường thoáng và sạch hơn.
Ổ điện trong khoang phải đặt cao, xa nguồn nước. Máy lọc nước, máy hủy rác hay bình nóng lạnh nhỏ cần nguồn điện trong khoang. Ổ cắm nên đặt cao trên vách, có nắp che, và do thợ điện lắp đúng kỹ thuật, có thiết bị chống giật.
Chậu âm, chậu dương và mặt đá: chặn nước từ phía trên
Chậu dương đặt nổi trên mặt đá, viền chậu đè lên đá; chậu âm gắn dưới mặt đá, mép đá lộ ra quanh lòng chậu. Cả hai đều cần viền silicon hoặc keo kín giữa chậu và đá. Với chậu âm, nếu keo bong, nước chảy dọc mặt dưới đá vào khoang mà nhìn từ trên không thấy gì. Với chậu dương, nước đọng quanh viền chậu nếu viền bị hở.
Lỗ khoét vòi trên mặt đá cũng là điểm rò: gioăng chân vòi phải ép kín, nhiều thợ bơm thêm một vòng silicon mỏng dưới chân vòi. Khi vòi lỏng chân, xoay qua lại nhiều lần, nước theo đó luồn xuống.
Mép sau mặt đá sát tường nên có gờ chặn hoặc ron silicon, nhất là khi kính ốp tường đặt sát mặt đá. Nước rửa bắn lên tường chảy xuống sẽ dừng ở đó thay vì chui vào khe sau tủ. Những việc này thường thuộc phần thợ đá và thợ nước, nhưng nếu sai thì tủ gỗ là thứ chịu hậu quả, nên anh chị nên kiểm tra cùng lúc khi nghiệm thu tủ bếp.
Khi trong khoang còn có máy rửa bát, máy hủy rác và bình nóng lạnh
Bếp hiện nay hay dồn thêm thiết bị quanh khoang chậu: máy rửa bát đặt sát chậu để dùng chung ống thoát, máy hủy rác gắn dưới lỗ thoát chậu, bình nóng lạnh nhỏ cấp nước nóng cho vòi rửa. Mỗi món thêm một đường ống, một mối nối và thường thêm một ổ điện vào đúng khu vực ẩm nhất của tủ bếp. Vì vậy khi chốt thiết bị, anh chị nên coi khoang chậu và hai khoang hai bên như một cụm, bàn cùng lúc với thợ mộc, thợ nước và thợ điện.
Máy rửa bát âm tủ thường nằm ngay cạnh khoang chậu. Ống thoát của máy nối vào xi phông chậu hoặc đường thoát riêng, ống cấp lấy từ van dưới chậu, nên các ống này phải xuyên qua vách giữa hai khoang. Lỗ xuyên vách nên khoét vừa đủ và bịt kín mép như lỗ ở đáy khoang. Mặt dưới của mặt đá phía trên máy rửa bát hay đọng hơi nước mỗi lần mở máy khi còn nóng; một tấm chắn hơi do nhà sản xuất kèm theo, hoặc dán kín cạnh dưới mặt đá, giúp hơi không ngấm vào thành tủ hai bên.
Máy hủy rác làm khoang chậu chật hơn và rung khi chạy. Rung lâu ngày có thể làm lỏng các mối nối ống thoát, nên sau vài tháng sử dụng cần kiểm tra lại. Bình nóng lạnh nhỏ đặt trong khoang cần giá đỡ chắc, không treo vào vách ván mỏng, và cần van an toàn xả đúng chỗ, không xả thẳng vào đáy khoang.
Một điều nữa hay bị quên là đường đi của dây điện. Dây cấp nguồn cho máy rửa bát, máy hủy rác không nên nằm dưới đáy khoang, nơi nước rò sẽ đọng, mà nên đi cao trên vách và được kẹp gọn.
Với mọi thiết bị điện trong khu vực này, nguyên tắc an toàn là ổ cắm đặt cao, xa điểm có thể rò nước, có nắp che, và mạch điện bếp có thiết bị chống dòng rò. Phần điện và nước nên để thợ chuyên môn làm và kiểm tra; thợ mộc chỉ chừa lỗ và chừa chỗ theo bản vẽ đã thống nhất. Nhờ có bản vẽ chung cho cả ba nhóm thợ, khoang chậu không bị khoét thêm lỗ tùy hứng vào ngày lắp, và mỗi lỗ khoét đều được bịt mép trước khi lắp thiết bị.
Kiểm tra định kỳ và dấu hiệu cần xử lý sớm
Khoang chậu nên được mở ra nhìn kỹ mỗi tháng một lần, nhất là sau khi có người sửa ống hay thay máy lọc nước. Cách kiểm nhanh: lấy hết đồ ra, dùng đèn pin soi đáy và hai vách, sờ tay vào các mối nối ống xem có ẩm không, nhìn khay lót có đọng nước không.
Dấu hiệu sớm cần xử lý: chỉ cạnh đáy khoang hơi nhô lên, mặt ván có vệt loang màu, mùi ẩm khi mở cánh, cánh khoang chậu đóng không còn khít như trước. Lúc này thường chỉ cần siết lại hoặc thay gioăng, dây cấp, rồi để khoang khô hẳn. Nếu để đến khi đáy phồng rõ, ván đã nở lõi và thường phải thay tấm.
Một thói quen nhỏ giúp nhiều: khóa van cấp nước dưới chậu khi cả nhà đi vắng dài ngày. Dây cấp mềm vỡ khi không ai ở nhà là một trong những sự cố làm hỏng cả bộ tủ dưới lẫn sàn. Khi đặt làm tủ bếp mới, anh chị có thể nhờ Xưởng Mộc Sài Gòn tư vấn riêng cách xử lý khoang chậu cho bếp nhà mình; gửi hình mẫu và ảnh hiện trạng qua Zalo hoặc form báo giá ở trang chủ.
Câu hỏi thường gặp
Khoang chậu rửa có nên làm bằng ván nhựa không?
Có thể, vì ván nhựa gần như không sợ nước. Đổi lại ván nhựa mềm hơn, giữ vít kém hơn khi bản lề bị chỉnh nhiều lần, nên cần bắt vít và phụ kiện phù hợp. Nhiều nhà dùng ván nhựa cho đáy và vách khoang chậu, còn cánh vẫn đồng bộ với cả bộ tủ.
Có nên bỏ hậu khoang chậu không?
Nhiều xưởng làm khoang chậu không hậu hoặc hậu tháo được để ống có chỗ đi, khoang thoáng hơn và thợ nước sửa ống không phải cắt ván. Cần đảm bảo thùng tủ vẫn vững, thường bằng thanh giằng phía sau hoặc liên kết với tủ bên cạnh.
Đáy khoang chậu phồng nhẹ có cần thay ngay không?
Trước hết phải tìm và chặn nguồn nước, rồi để khoang khô hẳn. Nếu phồng nhẹ và ván không mục, có thể dùng tiếp, lót khay chống nước. Nếu ván đã nở lõi, mềm hoặc có mốc, nên thay đáy khoang để không lan sang vách và tủ bên cạnh.
Đặt máy lọc nước trong khoang chậu có sao không?
Đặt được, nhưng máy có nhiều đường ống nhỏ và khớp nối là nguồn rò tiềm ẩn. Nên đặt máy sao cho các khớp nối nhìn thấy khi mở cánh, có khay hứng bên dưới và ổ điện đặt cao, có nắp che, do thợ điện lắp.
Làm sao biết khoang chậu đang bị rò nước?
Mở hết đồ ra, soi đèn đáy và vách, vuốt khăn giấy khô quanh dây cấp, van, xi phông và chân vòi. Khăn ẩm hoặc có vệt nước là có rò. Mùi ẩm, chỉ cạnh nhô lên và cánh đóng không khít cũng là dấu hiệu sớm.