Chủ nhà tự làm được những việc nhỏ, ít rủi ro: chỉnh vít bản lề, siết tay nắm, lau và lắp lại ngăn kéo, dán lại chỉ cạnh hở ở chỗ khô, che vết trầy. Nên gọi thợ khi việc sửa đụng tới điện (đèn trong tủ, ổ cắm âm tủ), nước và gas (tủ chậu, tủ bếp nấu), món nặng hoặc ở trên cao (tủ treo, tủ kịch trần, cánh kính), phần chịu lực (khung giường, đợt kệ treo, mối ghép thân tủ), hoặc khi đã thử một lần mà lỗi quay lại.
Ranh giới này không nhằm làm chủ nhà ngại động tay, mà để tránh những trường hợp tự sửa làm hư thêm hoặc gây nguy hiểm. Bài này đi qua từng nhóm việc, giải thích vì sao nhóm đó nên để thợ, và cách mô tả hư hỏng để thợ đến một lần là xử lý xong, không phải đi lại nhiều chuyến.
Một nguyên tắc chung trước mọi việc tự sửa: nếu chưa rõ bên trong có gì, chưa có dụng cụ phù hợp, hoặc thấy mình đang phải dùng sức nhiều hơn bình thường, hãy dừng lại. Đồ gỗ hầu như không có lỗi nào gấp đến mức phải liều; chờ thợ thêm một hai ngày luôn rẻ hơn sửa một cái sai.
Tự làm hay gọi thợ: phân nhóm theo rủi ro
Bảng dưới đây là gợi ý chung. Nếu chưa chắc, cứ gọi thợ hoặc nhắn hỏi trước:
| Việc | Tự làm được | Nên gọi thợ |
|---|---|---|
| Cánh tủ lệch, xệ | Siết vít, chỉnh vít bản lề | Lỗ vít toác, bản lề gãy, cánh cong, cánh kính, cánh tay nâng nặng |
| Ngăn kéo kẹt | Lấy vật lạ, lau ray, siết vít, lắp lại khớp | Ray cong, phải thay ray âm, hộc ngăn bung mối |
| Chỉ cạnh, bề mặt | Dán lại chỉ hở ở chỗ khô, che trầy nhỏ | Chỉ bong ở chỗ ướt, ván phồng, thay tấm, thay cánh |
| Tủ cao, kệ treo | Kiểm tra lay, siết vít ke dễ tiếp cận | Tủ nặng, phải khoan tường, tường rỗng, vách thạch cao |
| Đèn trong tủ | Lau nắp đèn khi đã tắt nguồn | Thay đèn, thay bộ đổi nguồn, đi lại dây, ổ cắm âm tủ |
| Tủ chậu, tủ bếp nấu | Lau khô, quan sát ống rỉ | Sửa ống, siphon, tháo tủ quanh đường gas, bếp âm |
| Giường, khung chịu lực | Siết bu lông dễ tiếp cận | Ván phản nứt, khung lỏng mộng, giường tầng |
| Mối mọt | Phát hiện, khoanh vùng, chụp ảnh | Xử lý mối, thay tấm bị ăn |
Cột "tự làm được" giả định anh chị có dụng cụ cơ bản và làm cẩn thận. Nếu việc đó khiến mình phải đứng trên ghế cao, dùng sức mạnh hoặc không chắc bên trong có gì, chuyển sang cột bên phải.
Điện trong đồ gỗ: đèn, ổ cắm, bộ đổi nguồn
Đồ gỗ hiện nay hay có đèn LED dưới tủ bếp trên, trong tủ áo, kệ tivi, kèm bộ đổi nguồn giấu trong tủ và công tắc cảm biến. Có tủ bếp gắn ổ cắm âm, kệ tivi có ổ cắm phía sau. Những phần này là điện lưới đi vào bộ đổi nguồn, nên khi hỏng, tự tháo ra rất dễ chạm phần có điện hoặc đấu sai làm chập.
Việc chủ nhà nên làm là tắt nguồn (rút phích hoặc tắt cầu dao nhánh đó), quan sát xem đèn hỏng hay nguồn hỏng nếu nhìn được, rồi gọi thợ điện hoặc bên đã làm tủ. Không tự nối dây, không quấn băng keo tạm, không thay bộ đổi nguồn bằng loại khác công suất mà không hỏi. Bộ đổi nguồn đặt trong tủ kín, không thoáng, nóng lên là dấu hiệu cần xem lại vị trí lắp.
Khi gọi thợ, nói rõ đèn loại gì, có cảm biến không, bộ đổi nguồn nằm ở đâu, triệu chứng là tắt hẳn, chập chờn hay chỉ một đoạn không sáng. Mô tả như vậy giúp thợ mang đúng phụ kiện thay thế.
Nước và gas: tủ chậu, tủ bếp nấu, tủ lavabo
Tủ dưới chậu rửa và tủ lavabo chứa đường cấp nước, ống thoát, siphon, có khi cả máy lọc nước, bình nóng lạnh nhỏ. Khi đáy tủ ướt, chủ nhà có thể lau khô và quan sát xem nước rỉ từ đâu. Nhưng sửa ống, thay siphon, siết lại đầu nối ren là việc của thợ nước, nhất là khi phải khoá van tổng hoặc khi đầu nối đã gỉ. Siết quá tay đầu nối nhựa có thể làm nứt, rỉ nhiều hơn.
Tủ bếp quanh bếp nấu có thể có đường gas, van gas, bếp âm. Tuyệt đối không tự tháo tấm ván, khoan, cắt quanh khu vực này khi chưa khoá van gas và chưa chắc đường ống đi đâu. Nếu ngửi thấy mùi gas, khoá van, mở cửa thông gió, không bật tắt điện, không dùng lửa, và gọi người có chuyên môn ngay. Việc sửa tủ quanh khu vực này nên để thợ làm, phối hợp với thợ gas nếu cần.
Sau khi thợ nước sửa xong, đừng vội đóng tủ và xếp đồ lại. Để mở vài ngày, đặt một tờ giấy khô dưới chỗ đã sửa để xem có giọt nước nào không. Ván đáy tủ cần khô hẳn trước khi đánh giá có phải thay hay không.
Món nặng, trên cao và phần chịu lực
Tủ treo, tủ bếp trên. Tủ treo bắt vào tường bằng vít, ke hoặc thanh treo. Khi tủ treo bị xệ, nghiêng, đừng chỉ chêm tạm. Tủ treo đầy chén bát rơi xuống có thể gây thương tích nghiêm trọng. Lấy hết đồ ra ngay và gọi thợ kiểm tra điểm treo.
Cánh kính, cánh gương, cánh tay nâng. Nặng, dễ vỡ, ở trên cao. Tháo lắp cần hai người và dụng cụ phù hợp.
Tủ kịch trần. Phần trên cao cần thang chắc, có người giữ. Không đứng trên ghế xoay, ghế nhựa, mặt bếp để với.
Khung giường, giường tầng. Mộng lỏng, ván phản nứt, thanh giằng gãy ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn khi nằm, nhất là giường tầng cho trẻ. Nên để thợ gia cố hoặc thay, và tạm ngưng dùng tầng trên cho tới khi sửa xong.
Đợt kệ treo, kệ tivi treo. Kệ treo chịu tải qua vít, tắc kê vào tường. Nếu kệ võng, lỏng, tháo đồ xuống, không tự khoan thêm lỗ khi chưa biết loại tường và đường điện.
Những dấu hiệu nên dừng tay ngay
Đang tự sửa mà gặp một trong các tình huống dưới đây thì dừng lại, đưa mọi thứ về trạng thái an toàn và gọi thợ:
- Vít quay trơn không siết được hoặc ván quanh lỗ vít vụn ra: tiếp tục vặn chỉ làm lỗ to hơn.
- Thấy dây điện khi tháo một tấm ván, nắp che, hoặc thấy dây có dấu hiệu cháy, chảy nhựa.
- Nước bắt đầu chảy nhiều hơn sau khi động vào đầu nối ống.
- Ngửi thấy mùi gas ở bất kỳ lúc nào: khoá van, mở cửa, không bật tắt điện, ra ngoài và gọi người có chuyên môn.
- Tủ hoặc cánh bắt đầu nghiêng, xệ khi đang tháo, mà không có người giữ.
- Phải dùng sức nhiều hơn bình thường để tháo một bộ phận: có thể đang tháo sai cách hoặc có lẫy, vít giấu chưa thấy.
- Phát hiện mối, mốc lan rộng phía sau tấm ván vừa tháo.
Dừng đúng lúc không phải là bỏ cuộc. Chụp ảnh tình trạng lúc dừng, gửi cho thợ, họ sẽ biết bắt đầu từ đâu và cần mang theo dụng cụ, phụ kiện gì.
Sửa ở tủ âm tường, tủ liền khối: thường phải tháo nhiều hơn tưởng
Đồ gỗ đóng theo yêu cầu thường liên kết với nhau và với tường, trần: tủ áo âm tường nối với nẹp bù trần, tủ bếp dưới đỡ mặt đá, kệ tivi liền với vách ốp. Một tấm ván hỏng ở giữa có khi không thể rút ra riêng mà phải tháo các tấm xung quanh, nhấc mặt đá, tháo nẹp. Đây là lý do việc tưởng nhỏ như thay một tấm hông tủ bếp lại cần thợ và cần thời gian.
Khi tự tháo, rất dễ làm hỏng thêm những phần còn tốt: bẻ gãy chốt cam, làm toác lỗ liên kết, nứt mặt đá khi nhấc. Thợ quen với kết cấu biết thứ tự tháo và cách đỡ các phần nặng. Với tủ do một bên làm, họ thường biết chính xác vị trí vít giấu, chốt và có phụ kiện thay thế cùng loại.
Nếu buộc phải tháo một phần để kiểm tra rò nước hay mối, chụp ảnh từng bước, đánh dấu từng tấm và giữ vít theo nhóm. Như vậy khi thợ đến lắp lại, mọi thứ trở về đúng chỗ.
Mô tả hư hỏng cho thợ để xử lý một lần
Thợ đến nhà mà không mang đúng phụ kiện thì phải hẹn thêm chuyến. Một tin nhắn mô tả tốt gồm:
- Ảnh toàn cảnh món đồ và ảnh cận chỗ hư.
- Video ngắn nếu là bộ phận chuyển động: cánh đóng mở, ngăn kéo kéo ra, cánh lùa.
- Vị trí cụ thể: phòng nào, cánh hay ngăn thứ mấy tính từ trái hay phải, từ trên xuống.
- Triệu chứng và thời điểm: từ khi nào, có sau sự cố gì không (nước tràn, va đập, dời tủ).
- Thông tin phụ kiện nếu có: loại bản lề, ray, mã màu bề mặt, từ bảng vật liệu lúc làm.
- Những gì đã thử: đã siết vít, đã lau ray, kết quả ra sao.
- Điều kiện vào nhà: chung cư cần đăng ký thợ không, giờ nào được thi công, có chỗ đậu xe không.
Với tủ còn bảo hành, kèm thêm ngày nghiệm thu hoặc số hợp đồng. Thông tin đầy đủ giúp phân loại nhanh việc nào thuộc bảo hành, việc nào là sửa chữa có tính phí.
Chọn thợ và ghi lại sau mỗi lần sửa
Ưu tiên gọi bên đã làm đồ gỗ, vì họ biết vật liệu, phụ kiện, cách lắp ban đầu, và có thể còn trong thời hạn bảo hành. Nếu bên đó không còn nhận, chọn thợ mộc có kinh nghiệm sửa chữa đồ gỗ công nghiệp, hỏi rõ trước họ sẽ làm gì, dùng phụ kiện loại nào, có bảo hành phần sửa không. Với việc điện, nước, gas, gọi đúng thợ của nghề đó; thợ mộc làm phần gỗ, phối hợp với họ.
Sau mỗi lần sửa, ghi lại ngày, việc đã làm, phụ kiện đã thay, người làm, chi phí nếu có. Cùng với hợp đồng và bản vẽ ban đầu, sổ ghi chép này giúp lần sau sửa nhanh hơn, và cho thấy món nào hay hỏng để cân nhắc thay hẳn.
Xưởng Mộc Sài Gòn có đội bảo trì xử lý các vấn đề cánh cửa, bản lề, ray trượt cho đồ gỗ xưởng đã làm. Anh chị gửi ảnh, video và mô tả theo danh sách trên qua Zalo; xưởng xem trước để mang đúng phụ kiện, hẹn lịch đến một lần. Việc điện, nước, gas đi kèm thì anh chị nên gọi thợ chuyên của nghề đó phối hợp.
Câu hỏi thường gặp
Tự thay bản lề có khó không?
Nếu bản lề mới cùng loại, cùng kích thước chén và đế, việc thay khá đơn giản: tháo vít cũ, lắp bản lề mới vào đúng lỗ, chỉnh lại cánh. Khó khi lỗ vít đã toác hoặc phải khoét chén mới; lúc đó nên gọi thợ.
Đèn LED trong tủ tắt có tự thay được không?
Không nên tự tháo nếu chưa rõ cách đấu và chưa tắt nguồn. Đèn đi kèm bộ đổi nguồn nối điện lưới. Tắt nguồn, chụp ảnh, nhắn thợ điện hoặc bên đã làm tủ để họ mang đúng loại thay thế.
Tủ chậu rỉ nước nhẹ có cần gọi thợ ngay không?
Nên gọi sớm. Rỉ nhẹ để vài tuần đủ làm phồng đáy tủ. Trong lúc chờ, lau khô, đặt khay hứng nước dưới chỗ rỉ, để cửa tủ mở cho thoáng.
Gọi thợ sửa đồ gỗ có mất phí khảo sát không?
Tuỳ nơi. Có nơi tính phí đi lại, có nơi miễn nếu nhận sửa. Hỏi trước, và gửi ảnh, video để thợ đánh giá sơ bộ, có khi xử lý được qua hướng dẫn mà không cần đến nhà.
Có nên nhờ thợ điện nước sửa luôn phần gỗ không?
Thợ điện nước làm tốt phần của họ nhưng có thể không có dụng cụ và phụ kiện cho đồ gỗ. Nếu phải cắt, khoét ván để sửa ống, nên có thợ mộc xử lý lại cạnh cắt cho kín, tránh ván phồng về sau.
Tủ còn bảo hành mà tự sửa có sao không?
Việc bảo trì nhỏ như chỉnh vít thường không ảnh hưởng. Tự khoan, tháo dời, thay phụ kiện khác loại có thể làm mất bảo hành. Nhắn hỏi bên làm trước khi động tay.