Chỉ cạnh mới bong ở mép, ván bên dưới còn khô và phẳng thì dán lại được tại nhà hoặc nhờ thợ dán lại nhanh. Còn khi mặt ván đã phồng lên vì ngấm nước, lõi ván công nghiệp đã nở ra và gần như không bao giờ trở về như cũ, dù có phơi khô; lúc đó chỉ có thay tấm ván đó, hoặc che tạm nếu chỗ phồng nhỏ và ở vị trí khuất. Việc quan trọng nhất trong cả hai trường hợp là tìm và chặn nguồn nước trước, nếu không tấm mới cũng sẽ hỏng theo.
Bài này giải thích vì sao ván công nghiệp phồng khi gặp nước, cách phân biệt các mức hỏng, cách dán lại chỉ cạnh đơn giản, cách xử lý chỗ phồng nhỏ, và lúc nào nên thay cả tấm. Chỗ hay gặp nhất là tủ dưới chậu rửa, chân tủ bếp, tủ lavabo, tủ giày gần cửa và chân tủ áo sát tường ẩm.
Nói ngắn gọn về thứ tự ưu tiên: nước trước, ván sau. Một tấm ván mới lắp vào chỗ ống vẫn rỉ sẽ phồng lại trong vài tháng, và lần thay thứ hai thường tốn hơn lần đầu vì hư đã lan sang tấm bên cạnh. Vì vậy trong bài, phần tìm nguồn ẩm luôn đi trước phần sửa.
Vì sao ván công nghiệp phồng khi gặp nước
Ván MDF và ván dăm được làm từ sợi gỗ hoặc dăm gỗ ép với keo. Khi lõi ván hút nước, các sợi và dăm trương nở, đẩy các lớp ra xa nhau. Khác với gỗ tự nhiên có thể co lại phần nào khi khô, lõi ván công nghiệp đã nở thì liên kết keo bị phá, nên khi khô nó vẫn giữ hình dạng phồng và trở nên bở. Ván chống ẩm chịu được độ ẩm cao lâu hơn, nhưng ngâm nước hoặc bị nước đọng lâu ngày vẫn có thể phồng.
Nước thường đi vào ván qua cạnh chứ không qua mặt. Mặt ván có lớp phủ Melamine, Laminate, Acrylic khá kín nước; còn cạnh thì chỉ được che bằng chỉ dán. Nếu chỉ cạnh bị hở chân, cạnh không được dán (như cạnh khoét lỗ ống nước, cạnh dưới cùng sát sàn), hoặc lớp phủ bị trầy thủng, nước sẽ tìm đường vào lõi. Đó là lý do chỉ cạnh bong là dấu hiệu cảnh báo sớm, nên xử lý trước khi ván phồng.
Ở Sài Gòn, nguồn ẩm phổ biến gồm: đường ống dưới chậu rửa rỉ chậm, nước bắn quanh vòi khi rửa chén, nước lau nhà đọng vào chân tủ, tường bị thấm từ nhà bên cạnh hoặc từ ống âm tường, máy lạnh nhỏ nước. Mùa mưa độ ẩm không khí cao cũng làm những chỗ đã hở hút ẩm nhanh hơn.
Phân loại mức hỏng và hướng xử lý
Quan sát bằng mắt và bằng tay: ấn nhẹ vào chỗ hỏng, xem mặt ván có mềm, có gồ lên không:
| Mức | Dấu hiệu | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Chỉ cạnh hở chân | Mép chỉ hở một khe nhỏ, ván bên dưới khô, không gồ | Làm sạch, dán lại chỉ; tìm nguyên nhân nước |
| Chỉ cạnh bong một đoạn | Chỉ cong ra, có thể đã rách, lõi lộ ra nhưng chưa phồng | Dán lại hoặc thay đoạn chỉ mới; bịt kín cạnh |
| Phồng nhẹ ở mép | Mép ván dày lên, gợn khi vuốt tay, mặt phủ còn dính | Nếu khuất: để khô, bịt kín, theo dõi; nếu ở chỗ thấy rõ hoặc chịu lực: cân nhắc thay |
| Phồng rõ, mặt phủ bong | Ván gồ lên, lớp phủ tách khỏi lõi, ấn thấy mềm | Thay tấm ván; chỉ che tạm nếu chưa thay được ngay |
| Lõi bở, vít không giữ | Ván vụn khi chạm, bản lề hay ray tuột vít | Thay tấm; kiểm tra các tấm liền kề |
Ván đáy tủ dưới chậu rửa thường hỏng trước tiên, nhưng đôi khi hông tủ sát đó cũng đã ngấm từ dưới lên. Kiểm tra cả các tấm liền kề trước khi quyết định thay bao nhiêu.
Một cách kiểm tra đơn giản là ấn ngón tay cái vào ván ở nhiều điểm, từ chỗ hỏng lan ra xung quanh. Chỗ nào ván còn cứng, phẳng là ranh giới của phần hư. Đánh dấu bằng băng dính giấy để khi thợ đến xem là biết ngay phạm vi.
Dán lại chỉ cạnh bị hở hoặc bong
Với chỉ nhựa hoặc chỉ nhựa dẻo bong một đoạn, ván bên dưới còn khô và chắc, có thể dán lại tại nhà:
- Để chỗ đó khô hoàn toàn. Nếu vừa ướt, lau khô và để thoáng vài ngày, có thể dùng quạt thổi nhẹ. Không dùng máy sấy tóc nóng chĩa sát vào ván phủ.
- Làm sạch cạnh ván và mặt sau của chỉ: lau bụi, keo cũ bong tróc. Không cạo mạnh vào lõi ván.
- Bôi keo dán phù hợp với nhựa và gỗ lên cạnh ván một lớp mỏng, đều. Dùng loại keo có hướng dẫn cho vật liệu này, làm theo hướng dẫn trên bao bì về thời gian chờ và thông gió.
- Ép chỉ vào cạnh, giữ bằng băng dính giấy dán chéo hoặc kẹp nhỏ có lót vải để không làm hằn bề mặt. Lau sạch keo trào ngay.
- Để keo khô theo hướng dẫn, rồi mới tháo băng dính, gọt phần chỉ thừa nếu có bằng dao rọc giấy, đưa lưỡi dao nghiêng ra ngoài để không cắt vào mặt ván.
Chỉ cạnh bị rách, ngắn hơn cạnh, hay đã mất một đoạn thì nên thay đoạn chỉ mới cùng màu. Thợ có thể dán bằng máy cầm tay với chỉ có sẵn keo nhiệt, kết quả kín hơn dán tay. Mua chỉ đúng màu và độ dày bằng cách cắt một mẩu nhỏ ở chỗ khuất mang theo.
Ván đã phồng: những việc nên và không nên làm
Nên chặn nguồn nước trước. Kiểm tra ống cấp, ống thoát, siphon, đầu nối dưới chậu; lau khô và để mở cánh tủ cho thoáng. Nếu nước từ tường thấm vào, đó là việc của thợ chống thấm, phải xử lý tường trước khi thay tủ.
Nên để khô rồi đánh giá lại. Sau vài ngày khô, ván có thể xẹp bớt một chút nhưng không phẳng hẳn. Nhìn lại mức hỏng lúc khô mới quyết định sửa hay thay.
Không nên cố ép phẳng. Kẹp ép, đè vật nặng lên chỗ phồng có thể làm mặt phủ vỡ hoặc ván nứt, mà lõi đã bở thì cũng không giữ được dáng phẳng.
Không nên chà nhám rồi sơn đè lên lớp phủ. Lớp phủ Melamine, Laminate không bám sơn thông thường; chỗ phồng chà nhám sẽ lộ lõi, càng hút ẩm.
Có thể che tạm chỗ khuất. Với đáy tủ dưới chậu chỉ phồng nhẹ, có thể lót một tấm nhựa hoặc tấm lót chống nước lên đáy để đồ đạc không chạm vào chỗ hỏng và nước rơi xuống không ngấm thêm. Đây là giải pháp tạm, không phải sửa.
Mặt phủ bị trầy, mẻ góc, phồng do nhiệt
Trầy nhẹ trên Melamine, Laminate. Vết trầy nông không lộ lõi thường chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ. Có loại bút sáp hoặc bút tô màu dành cho đồ gỗ nội thất để che bớt vết trầy; chọn màu gần nhất và thử ở chỗ khuất. Không chà nhám, vì sẽ làm mất lớp phủ.
Mẻ góc, lộ lõi. Góc ván bị va đập mẻ là chỗ hở cho ẩm đi vào. Nếu ở khu khô ráo, có thể trám bằng sáp trám đồ gỗ cùng màu cho kín và đỡ lộ. Nếu ở khu ướt như tủ bếp dưới, tủ lavabo, nên nhờ thợ xử lý kín hơn hoặc thay cánh.
Phồng hoặc rộp do nhiệt. Lớp phủ gần lò nướng không có khe thoát nhiệt, gần nồi cơm điện xả hơi, hoặc bị đặt nồi nóng lên, có thể rộp lên. Chỗ rộp do nhiệt khó sửa đẹp; trước hết phải xử lý nguồn nhiệt (dời thiết bị, mở khe thoát nhiệt, đặt tấm lót), rồi mới tính thay tấm.
Acrylic bị xước sâu. Xước tóc nhẹ có thể đỡ bằng sản phẩm đánh bóng dành riêng cho Acrylic, theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Xước sâu, cấn lõm thì không xoá được; nếu ở chỗ dễ thấy, cân nhắc thay cánh.
Phòng trước: những chỗ nên dán kín và kiểm tra
Phần lớn hư hỏng do nước đều bắt đầu ở vài vị trí quen thuộc. Kiểm tra định kỳ và bịt kín sớm rẻ hơn rất nhiều so với thay tấm:
- Cạnh khoét lỗ ống nước ở hậu và đáy tủ chậu: nhìn xem cạnh cắt có được dán kín hay bôi keo chống nước không. Nếu để trần, nhờ thợ bịt lại.
- Cạnh dưới cùng của tủ dưới, tủ giày, tủ lavabo: phần sát sàn hay bị nước lau nhà. Nếu tủ không có chân nhựa nâng lên, lau nhà bằng cây lau vắt khô và lau khô ngay chân tủ.
- Mép tiếp giáp mặt đá với tường và với tủ: đường keo silicon bong là nước có đường chảy xuống thân tủ. Thay đường keo khi thấy hở.
- Cạnh dưới cánh tủ trên phía trên nồi cơm, ấm đun: hơi nước phả lên mỗi ngày làm cạnh hở dần.
- Khu vực máy giặt, máy rửa bát: kiểm tra ống xả, chỗ đặt máy có nước đọng không.
- Chân tủ áo, tủ giày sát tường ẩm: sờ hậu tủ, nếu thấy ẩm lạnh thường xuyên thì tường có vấn đề.
Ghi vào lịch kiểm tra vài tháng một lần, nhất là trước và trong mùa mưa. Mười phút soi đèn có thể cứu được cả một thùng tủ.
Thay tấm ván: thay cái gì, chọn vật liệu nào
Thay tấm là việc của thợ, vì cần tháo cánh, tháo các tấm liền kề có khi phải tháo cả thùng tủ, đo cắt tấm mới, dán cạnh, khoan lỗ liên kết và lắp lại. Trong tủ bếp, đáy tủ chậu và hai hông sát đó là những tấm hay phải thay. Cánh tủ phồng ở mép dưới thì thay cánh, và lúc này cần tìm mẫu bề mặt cùng màu; nếu mẫu cũ không còn, có thể phải thay cả dãy cánh để đồng màu.
Khi thay, nên nâng cấp vật liệu cho đúng chỗ ẩm: dùng ván chống ẩm, hoặc ở những vị trí luôn có nguy cơ nước như đáy tủ chậu, cân nhắc vật liệu chịu nước tốt hơn ván gỗ công nghiệp, tuỳ tư vấn của thợ. Dán kín mọi cạnh, kể cả cạnh khoét lỗ ống, và chừa khe thoáng phía sau tủ nếu tường hay ẩm. Nâng tủ khỏi sàn bằng chân nhựa nếu chân cũ để ván sát sàn.
Nếu tủ được làm ở Xưởng Mộc Sài Gòn, anh chị chụp ảnh chỗ phồng, chỗ bong, chụp cả khu vực xung quanh và đường ống, gửi qua Zalo để xưởng đánh giá nên dán lại, thay tấm hay thay cánh. Ảnh chụp lúc ván đã khô giúp đánh giá đúng hơn lúc đang ướt.
Câu hỏi thường gặp
Ván phồng nước để khô có tự phẳng lại không?
Thường không. Lõi ván công nghiệp đã nở thì liên kết keo bị phá, khi khô vẫn giữ dáng phồng và bở hơn. Để khô chỉ giúp đánh giá đúng mức hỏng và ngăn hư thêm.
Ván chống ẩm có bị phồng không?
Có thể, nếu bị ngâm nước hoặc nước đọng lâu. Ván chống ẩm chịu độ ẩm cao tốt hơn ván thường, nhưng không phải vật liệu chịu nước. Cạnh phải được dán kín và nguồn nước phải được xử lý.
Dùng keo gì để dán lại chỉ cạnh?
Chọn loại keo có ghi dùng cho nhựa và gỗ, làm theo hướng dẫn trên bao bì về thời gian chờ và thông gió. Không dùng keo dán sắt hay keo nến, vì không bám lâu. Nếu không chắc, nhờ thợ dán bằng máy cầm tay.
Tủ dưới chậu rửa nên kiểm tra bao lâu một lần?
Nên mở ra xem vài tuần một lần: sờ đáy tủ có ẩm không, nhìn đầu nối ống có giọt nước không. Rò chậm rất khó phát hiện nếu không mở tủ, và chỉ vài tuần đã đủ làm phồng đáy.
Thay một cánh tủ có lệch màu với các cánh cũ không?
Có thể lệch nhẹ, vì lô ván khác nhau và cánh cũ đã bạc màu theo thời gian, nhất là chỗ có nắng. Nếu lệch thấy rõ, cân nhắc thay cả dãy cánh cùng mặt. Hỏi thợ xem mẫu thật trước khi đặt.
Chỉ cạnh bong có phải lỗi của xưởng không?
Tuỳ trường hợp. Chỉ bong ở chỗ khô ráo trong thời gian ngắn có thể do khâu dán. Chỉ bong ở chỗ thường xuyên ướt hoặc va đập thì nghiêng về điều kiện sử dụng. Xem điều khoản bảo hành và cùng xem hiện trường.