Tủ bếp cũ đáng cải tạo khi thùng tủ còn chắc, không phồng nước, không mối mọt, kích thước vẫn hợp với cách dùng và thiết bị; lúc đó thay cánh, thay mặt đá, thay bản lề và ray là đủ để bếp gần như mới. Khi đáy tủ dưới đã phồng nặng, có mối, thùng xiêu, hoặc bố trí bếp sai từ gốc, làm mới cả bộ thường hợp lý hơn sửa chắp vá.
Nhiều gia đình ở nhà phố, căn hộ đã dùng tủ bếp hơn chục năm, cánh bạc màu, bản lề xệ, mặt đá ố. Câu hỏi thường là có cần đập hết làm lại không. Câu trả lời phụ thuộc phần lớn vào cái mà người ta ít nhìn tới: thùng tủ, tức là hộp ván bên trong các cánh.
Bài này hướng dẫn cách tự kiểm tra thùng tủ, các mức cải tạo từ nhẹ đến nặng, những điều cần biết khi thay cánh hay thay đá trên tủ cũ, và cách cân nhắc giữa cải tạo và làm mới mà không cần nhìn bảng giá.
Tự kiểm tra thùng tủ trước khi quyết
Lấy hết đồ trong tủ ra, chuẩn bị đèn pin và một cây vít. Kiểm tra lần lượt:
- Đáy khoang chậu và các khoang tủ dưới: ván có phồng, mềm, có vệt loang, mùi ẩm hay mốc không. Ấn mũi vít nhẹ vào chỗ nghi ngờ; ván còn tốt thì cứng, ván đã nở lõi thì lún.
- Chân tủ và mép dưới vách: chỗ này hay hút nước lau sàn. Phồng nhẹ ở mép chưa đáng lo; phồng lên cả bản ván là dấu hiệu hỏng sâu.
- Dấu hiệu mối mọt: bột gỗ mịn rơi dưới đáy, đường đất nhỏ bám theo tường hay chân tủ, ván gõ nghe rỗng.
- Độ vuông của thùng: đóng các cánh lại xem khe giữa các cánh có đều không; mở ngăn kéo xem có lệch, kẹt không. Thùng xiêu thì cánh mới cũng không khít.
- Chỗ bắt bản lề và ray: lỗ vít có toác, ván quanh lỗ có bể không. Lỗ toác nhiều chỗ làm việc thay bản lề khó hơn.
- Tường phía sau tủ trên: tủ có bám chắc vào tường không, có bị võng xuống ở giữa không.
Nếu phần lớn các mục trên đều ổn, chỉ có khoang chậu hỏng, thì đó là trường hợp cải tạo điển hình: thay riêng khoang chậu, giữ phần còn lại. Nếu hỏng rải rác nhiều khoang, hoặc có mối, nên mời thợ đến xem trước khi quyết.
Các mức cải tạo từ nhẹ đến nặng
Cải tạo không phải một việc mà là một dải lựa chọn. Bảng dưới xếp từ ít công đến nhiều công, để anh chị chọn mức phù hợp với tình trạng tủ:
| Mức | Làm gì | Hợp khi |
|---|---|---|
| Thay phụ kiện | Thay bản lề thường bằng bản lề giảm chấn, thay ray bi, thay tay nắm | Thùng và cánh còn tốt, chỉ đóng mở khó chịu |
| Làm mới bề mặt cánh | Sơn lại cánh gỗ tự nhiên, hoặc dán phủ lại bề mặt | Cánh còn phẳng, không cong, chỉ cũ màu |
| Thay cánh mới | Đo theo thùng cũ, làm cánh mới bề mặt mới | Thùng tốt, cánh hỏng hoặc muốn đổi hẳn diện mạo |
| Thay mặt đá, kính ốp | Tháo đá cũ, đo và lắp đá mới, làm lại kính | Đá nứt, ố, hoặc đổi chậu, đổi bếp kích thước khác |
| Thay từng khoang | Thay khoang chậu, khoang hỏng nước, giữ phần còn lại | Hỏng cục bộ, phần còn lại chắc |
| Làm mới cả bộ | Tháo dỡ, làm lại theo bản vẽ mới | Thùng hỏng nhiều, có mối, hoặc bố trí sai từ đầu |
Nhiều nhà kết hợp hai ba mức: thay cánh mới, thay phụ kiện và thay mặt đá cùng lúc. Lúc đó cần so với làm mới cả bộ, vì phần thùng giữ lại có khi chỉ còn là phần ít giá trị nhất.
Thay cánh trên thùng cũ: dễ mà cũng có bẫy
Thay cánh là cách đổi diện mạo bếp nhiều nhất so với công bỏ ra, vì người nhìn vào bếp chủ yếu thấy cánh. Xưởng đo từng ô cánh trên thùng cũ, làm cánh mới với bề mặt mới, lắp với bản lề mới. Việc này thường gọn, bếp ngưng dùng không lâu.
Bẫy thứ nhất là thùng không vuông. Tủ dùng lâu năm có thể lún, xiêu nhẹ; cánh cũ đã được chỉnh bản lề quen theo độ xiêu đó. Cánh mới cắt vuông vức lắp vào sẽ lộ khe không đều. Thợ có kinh nghiệm sẽ đo từng ô và kiểm tra độ vuông trước khi nhận việc, có khi phải chỉnh thùng trước.
Bẫy thứ hai là lỗ bản lề. Bản lề mới có thể không trùng vị trí lỗ cũ trên vách thùng. Bắt vít vào chỗ ván đã có lỗ toác thì không chắc. Cách xử lý thường là dời vị trí bản lề, hoặc trám và khoan lại; anh chị nên hỏi trước xưởng xử lý ra sao.
Bẫy thứ ba là màu lệch. Thay cánh nhưng giữ vách hông lộ ra ở đầu hàng tủ, len chân tủ và tấm ốp cũ sẽ lệch màu với cánh mới. Thường nên thay hoặc ốp lại luôn các tấm lộ này, để cả bộ đồng màu.
Thay mặt đá trên tủ cũ
Tháo mặt đá cũ là việc cần cẩn thận vì đá được dán keo hoặc silicon xuống thùng tủ; nạy mạnh có thể làm bể mép thùng, bong chỉ cạnh phía trên. Thợ thường cắt đường keo trước rồi mới nâng đá. Kính ốp tường nằm sát đá cũng có thể phải tháo ra hoặc thay theo, vì chiều cao đá mới có thể khác đá cũ vài li.
Thay mặt đá là dịp để đổi chậu, đổi bếp, và đây là chỗ hay phát sinh: chậu mới khác kích thước làm khoang chậu phải sửa, bếp từ mới cần khoét khác và cần ổ điện mới. Trước khi đặt đá, nên chốt chậu và bếp mới, kiểm tra khoang dưới có chứa vừa không.
Thùng tủ cũ phải đủ phẳng và chắc để đỡ đá mới. Nếu thùng đã lún một đầu, đá mới đặt lên sẽ nghiêng hoặc nứt ở chỗ hổng. Thợ đá có thể kê chỉnh, nhưng nếu thùng hỏng nặng thì nên xử lý thùng trước. Thay đá trên một bộ thùng sắp hỏng là đặt món mới lên nền cũ không chắc.
Một lưu ý về thời gian: từ lúc đo đá trên tủ cũ đến lúc lắp đá mới thường có một khoảng chờ gia công. Trong khoảng đó, nếu đá cũ đã tháo, bếp không có mặt làm việc và khoang chậu không dùng được. Có thể hỏi thợ đá đo trước khi tháo đá cũ trong trường hợp kích thước không đổi, để rút ngắn số ngày bếp phải nằm trống.
Khi nào làm mới cả bộ là lựa chọn đúng
Thùng tủ hỏng nước ở nhiều khoang. Ván đã nở lõi không lấy lại được độ cứng. Thay từng khoang thì phần nối giữa cũ và mới nhiều, cả bộ vẫn yếu.
Có mối. Mối trong đồ gỗ thường đi kèm mối trong tường hoặc sàn. Cần xử lý nguồn mối theo cách của đơn vị chuyên môn trước, rồi mới làm tủ mới; sửa tủ cũ có mối thường không giải quyết được gốc.
Bố trí bếp sai từ đầu. Chậu và bếp đặt sát nhau, không có mặt chuẩn bị, tủ lạnh không có chỗ, lối đi hẹp. Thay cánh đẹp đến đâu bếp vẫn khó dùng. Làm mới cho phép sửa bố cục.
Đổi hệ thiết bị lớn. Chuyển từ bếp gas sang bếp từ, thêm máy rửa bát, lò nướng âm, tủ lạnh lớn hơn. Kích thước khoang cũ không hợp, sửa nhiều chỗ thì gần như làm lại.
Cải tạo cả căn nhà. Đang sửa điện nước, lát lại sàn, đổi tường. Đây là lúc tháo tủ cũ ít tốn công nhất, làm mới đồng bộ với phần nhà mới.
Cải tạo khi cả nhà vẫn ở trong nhà
Phần lớn ca cải tạo tủ bếp diễn ra khi gia đình vẫn sống trong nhà, khác với làm tủ cho nhà mới. Việc đầu tiên là thống nhất với xưởng lịch từng ngày: ngày nào tháo dỡ, ngày nào đo đá, ngày nào lắp cánh, ngày nào bếp dùng lại được. Những ngày tháo đá và lắp đá thường là những ngày không nấu được; nên chuẩn bị một góc nấu tạm với bếp điện nhỏ, nồi cơm và một chậu rửa ở nơi khác trong nhà.
Bụi gỗ và bụi đá là chuyện khó tránh khi tháo dỡ và khoan cắt tại chỗ. Thợ cẩn thận sẽ che phủ phòng khách, lối đi bằng tấm nilon hoặc tấm bìa, dùng máy cắt có hút bụi khi được. Phần cắt chính nên làm tại xưởng, tại nhà chỉ chỉnh sửa nhỏ, để giảm bụi và tiếng ồn. Với nhà có trẻ nhỏ, người già hay người bị bệnh hô hấp, nên sắp xếp cho họ tránh khu vực thi công trong những ngày bụi nhất.
Đồ nghề, vít, dao cắt, keo silicon và tấm kính chờ lắp là những thứ nguy hiểm với trẻ. Nên thống nhất chỗ để đồ nghề cố định trong ngày, dọn sạch cuối mỗi buổi. Ván cũ tháo ra có đinh vít còn chìa nên được thợ mang đi hoặc gom gọn ngay, không để dựa tường qua đêm.
Cuối cùng là chuyện nước và điện: trước khi tháo khoang chậu, khoá van nước; trước khi tháo bếp, ngắt điện hoặc khoá gas. Thợ nước và thợ điện nên có mặt đúng ngày tháo và ngày lắp, để bếp không phải nằm chờ nhiều ngày chỉ vì thiếu một người nối ống.
Cân nhắc giữa cải tạo và làm mới mà không cần bảng giá
Không nêu được con số chung vì mỗi bộ tủ một khác, nhưng có một cách nghĩ giúp anh chị so: liệt kê những gì giữ lại và những gì thay. Phần thùng tủ thường không phải phần đắt nhất của một bộ tủ bếp; cánh, bề mặt, phụ kiện, mặt đá và công lắp chiếm phần đáng kể. Nếu danh sách thay đã gồm cánh, phụ kiện, đá và vài khoang thùng, thì phần giữ lại chỉ còn ít, trong khi bố cục cũ và những chỗ yếu của thùng cũ vẫn ở đó.
Ngược lại, nếu thùng chắc, bố cục hợp, chỉ cần thay cánh và phụ kiện, cải tạo là lựa chọn kinh tế, ít bụi, bếp ngưng dùng ngắn. Đây cũng là lựa chọn hợp với nhà đang ở, có trẻ nhỏ, người già, không muốn tháo dỡ lớn.
Khi hỏi báo giá, anh chị nên đề nghị xưởng báo cả hai phương án trên cùng một tờ: cải tạo (ghi rõ giữ gì, thay gì) và làm mới. Nhìn hai phương án cạnh nhau, kèm thời gian thi công và mức bảo hành của từng phương án, sẽ dễ quyết hơn nhiều so với nghe lời khuyên chung chung. Xưởng Mộc Sài Gòn nhận xem ảnh tủ bếp cũ, ảnh trong các khoang và số đo sơ bộ qua Zalo hoặc form báo giá ở trang chủ, rồi khảo sát tại nhà khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Dán decal lên cánh tủ bếp cũ có bền không?
Màng dán trang trí giúp đổi màu nhanh, nhưng ở khu bếp nóng, ẩm, dầu mỡ, màng dễ bong mép, phồng bọt, nhất là cánh gần bếp nấu và khoang chậu. Đây là cách tạm thời hợp với nhà thuê hoặc chờ làm mới. Muốn bền nên làm cánh mới hoặc phủ lại bề mặt tại xưởng.
Có thay được chỉ khoang chậu bị phồng không?
Thường được, nếu các khoang bên cạnh còn chắc. Thợ tháo khoang chậu, làm khoang mới bằng ván chịu nước tốt hơn, lắp lại cánh và mặt đá. Cần tìm và chặn nguồn rò trước, nếu không khoang mới cũng sẽ hỏng.
Thay cánh tủ bếp mất bao lâu?
Tuỳ số cánh, loại bề mặt và lịch xưởng. Phần lớn thời gian là sản xuất cánh tại xưởng; lắp tại nhà thường gọn hơn nhiều so với làm mới cả bộ. Nên hỏi xưởng thời gian sản xuất và thời gian bếp phải ngưng dùng để sắp xếp.
Tủ bếp gỗ tự nhiên cũ có nên sơn lại không?
Nếu gỗ còn chắc, không mối, không nứt lớn, sơn lại là cách làm mới hiệu quả. Thợ chà bỏ lớp sơn cũ, xử lý vết nứt nhỏ, sơn lót rồi sơn phủ. Gỗ tự nhiên chịu được nhiều lần sơn lại, khác với ván công nghiệp phủ bề mặt.
Cải tạo tủ bếp có cần dọn hết đồ ra không?
Cần dọn hết đồ trong các khoang sẽ sửa, che chắn phần còn lại khỏi bụi. Thay cánh thì ít bụi; thay đá, thay khoang thì bụi và tiếng ồn nhiều hơn. Nên chuẩn bị chỗ nấu tạm vài ngày và hỏi xưởng lịch từng ngày.