Bếp đảo trong nhà phố đáng làm khi chiều ngang phòng còn đủ cho hàng tủ, cái đảo và hai lối đi thoải mái, khi nhà có hai người hay nấu cùng hoặc cần thêm mặt chuẩn bị và chỗ ăn nhanh. Nhà phố ngang hẹp, lối đi xuyên nhà chạy ngang bếp, thì một quầy bar gắn vào đầu tủ hoặc một bàn ăn liền mặt bếp thường được việc hơn đảo đứng giữa.
Nhiều nhà phố ở TP.HCM có dạng ống: ngang hẹp, sâu, bếp nằm ở phía sau, liền với phòng ăn và thường nằm ngay trên lối đi từ trước ra sân sau hoặc ra cầu thang. Ảnh bếp đảo đẹp trên mạng phần lớn chụp trong nhà rộng ngang. Đem nguyên kiểu đó vào nhà ống dễ biến cái đảo thành vật cản mà cả nhà phải lách qua mỗi ngày.
Bài này đi vào chuyện riêng của nhà phố: đo xem có đủ chỗ không, chọn đảo hay quầy bar, đảo có chậu hay bếp thì tính điện nước ra sao, và vài phương án thay thế khi bếp không đủ rộng.
Đo trước khi mơ: chiều ngang và lối đi xuyên nhà
Phép tính đầu tiên đơn giản: lấy chiều ngang thông thuỷ của phòng bếp, trừ chiều sâu hàng tủ sát tường, trừ chiều sâu cái đảo, phần còn lại phải chia đủ cho hai lối đi, một giữa tủ và đảo, một giữa đảo và phía bên kia. Lối đi giữa tủ và đảo là lối làm việc, nơi mở cánh tủ dưới, kéo ngăn kéo, mở cánh máy rửa bát; lối này thường nên từ khoảng một mét trở lên, rộng hơn nếu hay có hai người cùng nấu. Lối bên kia đảo nếu có ghế ngồi thì phải tính thêm chỗ kéo ghế.
Nhiều nhà phố ngang khoảng bốn, năm mét, trừ tường và cầu thang, bếp còn lại hẹp hơn thế. Làm phép tính xong, nhiều nhà nhận ra đảo chỉ còn sâu vài chục phân, hoặc lối đi chỉ đủ một người nghiêng mình. Lúc đó đảo không còn là đảo, nó là một cái bàn chặn đường.
Điều thứ hai riêng của nhà ống là lối đi xuyên nhà. Bếp thường nằm trên đường từ phòng khách ra sân sau, ra cầu thang, ra nhà vệ sinh tầng trệt. Nếu cái đảo đặt ngay trên đường này, mọi người đi qua đều phải vòng, và người đang nấu bị đi ngang sau lưng liên tục. Vẽ đường đi lại hằng ngày của cả nhà lên mặt bằng trước khi đặt đảo là bước nên làm, mất mười phút mà tránh được nhiều năm vướng víu.
Đảo, quầy bar và bàn ăn liền mặt bếp
Ba cách thêm mặt làm việc và chỗ ngồi cho bếp nhà phố. Bảng nêu khác biệt chính để anh chị đặt vào mặt bằng nhà mình:
| Phương án | Chiếm chỗ | Được gì | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đảo đứng giữa | Nhiều nhất, cần lối đi quanh | Mặt chuẩn bị lớn, nhiều người cùng làm, chỗ ngồi | Lối đi, điện nước nếu có chậu hoặc bếp, hút mùi |
| Quầy bar gắn đầu tủ (chữ I thành chữ L hoặc chữ G) | Vừa, một đầu tựa vào hàng tủ | Thêm mặt đá, chỗ ăn sáng, chia khoảng bếp – ăn | Chiều cao quầy, chỗ để chân, ke đỡ đá đua |
| Bàn ăn liền mặt bếp hoặc liền đảo nhỏ | Vừa, thay luôn bàn ăn riêng | Gộp hai món làm một, hợp nhà ít người | Hai độ cao nếu muốn ngồi ghế thường |
| Quầy hẹp gắn tường đối diện | Ít, nằm sát tường | Chỗ đặt đồ điện, ăn nhanh một hai người | Không thành mặt làm việc chính |
Với nhà phố hẹp, quầy bar gắn đầu tủ thường cho nhiều lợi ích nhất trên mỗi phần diện tích bỏ ra, vì nó không cần lối đi ở cả bốn phía.
Chiều cao, chỗ ngồi và chỗ để chân
Quầy ngang mặt bếp hay cao hơn mặt bếp. Quầy ngang mặt bếp liền mạch với tủ, dùng làm mặt chuẩn bị được, ngồi bằng ghế cao vừa. Quầy cao hơn mặt bếp một bậc che được bừa bộn của mặt bếp khi nhìn từ phòng khách, nhưng chỉ để ngồi ăn, không chuẩn bị được, và cần ghế bar cao.
Khoảng đua để gối chân. Người ngồi cần chỗ cho đầu gối dưới mặt đá. Mặt đá đua ra quá ít thì người ngồi phải ngồi xa, chồm người tới; đua nhiều thì cần ke hoặc chân đỡ. Khoảng đua này nên thử bằng cách ngồi thật trên loại ghế định mua.
Mỗi người ngồi cần một khoảng ngang. Đặt ba ghế trên một quầy chỉ đủ cho hai thì ba người ngồi chạm khuỷu tay nhau. Đếm số người thường ngồi cùng lúc, nhân với khoảng ngang thoải mái cho một người, rồi mới chốt chiều dài quầy.
Ghế có chỗ gác chân. Ghế cao không có thanh gác chân ngồi lâu mỏi. Một số nhà làm thêm thanh gác chân bằng kim loại dọc chân quầy, vừa tiện vừa bảo vệ mặt ván khỏi giày dép.
Đảo có chậu rửa hoặc bếp nấu: điện nước và hút mùi
Đảo chỉ làm mặt chuẩn bị và tủ chứa thì gần như chỉ là một món đồ gỗ đặt giữa phòng, thêm ổ cắm là đủ. Ổ cắm trên đảo nên được đi dây âm sàn từ trước khi lát gạch, đặt ở mặt hông đảo hoặc dùng loại ổ âm mặt đá; kéo dây nối qua sàn để cắm là vừa vướng vừa nguy hiểm.
Đặt chậu rửa trên đảo cần ống cấp và ống thoát chạy dưới sàn tới giữa phòng. Ống thoát cần độ dốc, nên với nhà phố đang xây hoặc đang cải tạo toàn bộ tầng trệt thì làm được, còn nhà đã hoàn thiện thì thường phải đục sàn hoặc nâng sàn khu bếp. Nhà phố có lợi thế hơn chung cư ở chỗ chủ nhà tự quyết việc đục sàn, nhưng chi phí và công sức không nhỏ, nên quyết sớm ở giai đoạn thiết kế.
Đặt bếp nấu trên đảo là phương án đòi hỏi nhiều nhất. Máy hút mùi phải treo từ trần xuống hoặc dùng loại hút âm mặt bếp, ống thoát khí đi trên trần ra ngoài. Kiểu nấu chiên xào nhiều dầu của gia đình Việt làm khói và mùi lan sang phòng khách, phòng ăn nếu hút không đủ mạnh. Nhiều nhà phố chọn cách giữ bếp nấu ở hàng tủ sát tường có ống thoát khí ngắn, còn đảo chỉ để chậu phụ hoặc chỉ làm mặt chuẩn bị.
Dù chọn cách nào, phần điện nước nên do thợ chuyên môn thiết kế và thi công, có thiết bị chống dòng rò cho ổ cắm khu bếp. Thợ mộc làm đảo theo vị trí đầu chờ đã có, không tự đi dây hay ống.
Kết cấu đảo: chắc, không rung, không xê dịch
Đảo đứng một mình giữa phòng, không tựa vào tường nào, nên cần chắc hơn tủ sát tường. Người tì tay lên mặt đá, trẻ con đu vào cạnh, ghế cao kéo lê va vào chân đảo; đảo yếu sẽ rung, mặt đá xê dịch, đường ron nứt. Cách làm thường gặp là cố định đáy đảo xuống sàn bằng thanh gỗ hoặc ke bắt vít, hoặc làm khung chịu lực bên trong rồi mới lắp tủ.
Mặt sau đảo hướng ra phòng ăn hay phòng khách là mặt "lộ", được nhìn thấy nhiều nhất. Nên ốp hoàn thiện như mặt cánh, không để lộ hậu tủ. Chân đảo phía chỗ ngồi hay bị giày đá; một tấm ốp chịu va hoặc nẹp chân bằng vật liệu cứng sẽ giữ đảo sạch đẹp lâu hơn.
Đảo dài cần mặt đá dài; nếu phải nối đá thì đường nối nên nằm trên vách tủ chịu lực, xa chỗ ngồi tì tay. Đầu đảo có mặt đá đua ra làm chỗ ngồi thì phải có ke đỡ giấu dưới mặt đá hoặc chân đỡ, tính từ lúc thiết kế chứ không thêm vào sau.
Nếu đảo có bánh xe để di chuyển, bánh xe phải có khoá chắc, và đảo loại này không nên mang mặt đá nặng hay chậu rửa; nó hợp với vai trò bàn phụ hơn là mặt làm việc chính.
Đảo nhìn từ phòng khách: ánh sáng, màu và chỗ cất đồ
Ở nhà phố bếp mở, cái đảo là món đồ được nhìn nhiều nhất từ phòng khách và phòng ăn. Mặt hướng ra ngoài vì vậy nên được thiết kế như một mặt chính: có thể là cánh tủ chứa đồ dùng ít (khăn bàn, bình hoa, đồ tiệc), có thể là kệ mở trưng sách nấu ăn, hoặc ốp phẳng liền mặt. Nếu có ghế ngồi ở mặt này, nên để trống phần dưới đủ cho chân, chỉ dùng hai đầu đảo làm khoang chứa.
Đèn thả trên đảo vừa chiếu sáng mặt làm việc vừa đánh dấu vị trí đảo trong không gian mở. Đèn cần đặt đủ cao để không chắn tầm nhìn từ bếp ra phòng khách và đủ sáng cho việc thái, chuẩn bị; vị trí đầu dây đèn phải chốt trước khi làm trần. Thợ mộc nên biết vị trí đèn để căn đảo cho đúng tâm, tránh cảnh đảo lệch so với hàng đèn.
Màu đảo có thể khác hàng tủ sát tường để tạo điểm nhấn, ví dụ hàng tủ sáng màu và đảo màu gỗ trầm, hoặc ngược lại. Ở nhà phố hẹp, đảo màu sáng ít "nặng" hơn trong không gian; đảo màu tối hợp với nhà rộng, trần cao. Mặt đá của đảo có thể cùng loại với mặt bếp chính hoặc khác, miễn là hai mặt đá đứng gần nhau không lệch tông khó chịu.
Cuối cùng, đảo nên có chỗ cho những thứ hay bị bày ra mặt: một ngăn kéo cho khăn, thìa, đũa dùng khi ăn ở đảo, một khoang cho đồ điện nhỏ dùng tại đảo. Không có chỗ cất, đảo nhanh chóng thành bàn chất đồ, mất luôn lý do tồn tại.
Khi bếp không đủ rộng: những phương án thay thế đảo
Nếu phép đo cho thấy đảo sẽ chặn lối đi, vẫn có những cách lấy được phần lớn lợi ích của đảo:
- Kéo dài hàng tủ thành chữ L bằng một nhánh quầy bar ngắn, chừa lối đi ở đầu quầy.
- Làm bàn ăn cao liền một đầu tủ, vừa ăn vừa làm mặt chuẩn bị khi cần.
- Dùng một xe đẩy hoặc đảo nhỏ có bánh xe khoá được, kéo ra khi nấu nhiều, đẩy sát tường khi không dùng.
- Làm quầy hẹp gắn tường đối diện hàng tủ, đặt đồ điện nhỏ, giải phóng mặt bếp chính.
- Tận dụng chiều cao: tủ kịch trần, tủ cao gom đồ điện, để mặt bếp trống dài hơn thay vì thêm mặt mới.
Một mặt bằng tốt cho nhà phố là mặt bằng mà người nấu ít phải đi lại và người đi ngang ít phải né. Xưởng Mộc Sài Gòn có thể phác hai phương án, có đảo và không đảo, trên cùng mặt bằng nhà anh chị để so; gửi bản vẽ hoặc số đo và ảnh hiện trạng qua Zalo hoặc form báo giá ở trang chủ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà phố ngang bốn mét có làm bếp đảo được không?
Tuỳ chiều ngang thông thuỷ thật của khu bếp sau khi trừ tường và cầu thang, cùng vị trí lối đi xuyên nhà. Nhiều nhà ngang chừng đó chỉ đủ cho hàng tủ và một lối đi, đặt đảo sẽ chặn đường. Hãy đo và vẽ cả lối đi trước; nếu không đủ, quầy bar gắn đầu tủ thường hợp hơn.
Quầy bar nên cao bằng mặt bếp hay cao hơn?
Cao bằng mặt bếp thì dùng được làm mặt chuẩn bị và trông liền mạch. Cao hơn một bậc thì che bừa bộn mặt bếp khi nhìn từ phòng khách, nhưng chỉ để ngồi ăn và cần ghế bar. Nhà phố nhỏ thường chọn cao bằng mặt bếp để được dùng nhiều việc.
Đảo bếp có cần ổ cắm không?
Nên có, vì đảo thường được dùng để đặt máy xay, nồi lẩu điện, máy tính bảng xem công thức. Ổ cắm phải đi dây âm sàn từ trước khi lát gạch, do thợ điện làm, có thiết bị chống dòng rò, đặt ở mặt hông đảo xa chỗ nước.
Đặt chậu rửa trên đảo có bị mùi không?
Mùi thường đến từ ống thoát dài, ít dốc, thiếu bẫy nước đúng cách. Đảo có chậu cần đi ống thoát dưới sàn với độ dốc phù hợp và xi phông đúng loại. Làm đúng kỹ thuật thì không khác chậu sát tường; làm sai thì sửa rất khó vì ống nằm dưới sàn.
Bếp đảo có làm nhà nóng hơn không?
Đảo chỉ làm mặt chuẩn bị thì không. Đảo có bếp nấu thì nhiệt và hơi dầu lan ra không gian mở nhiều hơn bếp sát tường, nhất là khi hút mùi yếu. Nhà phố nấu nhiều nên cân nhắc giữ bếp nấu ở hàng tủ sát tường.