MDF là ván làm từ sợi gỗ nghiền mịn trộn keo rồi ép nóng, lõi đặc và đồng đều, nên phay, khoan, sơn, bo cạnh được và phủ được nhiều loại bề mặt; MFC là ván dăm (dăm gỗ ép keo) đã phủ sẵn lớp giấy melamine, lõi thô hơn, nhẹ hơn, hợp cho tủ phẳng, đơn giản. Với cùng độ dày, MDF thường nặng hơn, mặt và cạnh mịn hơn; MFC gọn việc hơn vì bề mặt có sẵn từ nhà máy.
Không loại nào "tốt hơn" cho mọi việc. Tủ áo, kệ, bàn phòng ngủ phẳng và ít va nước dùng MFC rất ổn; cánh cần phay chỉ, sơn màu, bo tròn, hay bề mặt Acrylic, Laminate thì dùng cốt MDF. Cả hai đều có dòng chống ẩm cho chỗ hay gần nước. Bài dưới đây đi qua cấu tạo, giữ vít, chịu ẩm, bề mặt và cách chia ván trong một bộ tủ.
Cấu tạo lõi: sợi gỗ và dăm gỗ
MDF (ván sợi mật độ trung bình) được làm bằng cách nghiền gỗ thành sợi rất nhỏ, trộn keo, trải thành tấm rồi ép dưới nhiệt và áp lực. Vì sợi nhỏ và phân bố tương đối đều, lõi MDF đặc, mịn từ mặt vào giữa. Cắt ngang một tấm MDF sẽ thấy mặt cắt một màu, gần như không có lỗ hổng, sờ tay mịn như bìa cứng dày.
MFC thực chất là ván dăm (thường gọi là ván Okal theo thói quen) đã được phủ giấy melamine hai mặt. Ván dăm làm từ những mảnh dăm gỗ lớn hơn sợi nhiều, trộn keo và ép. Mặt cắt thường thấy rõ ba lớp: hai lớp ngoài dăm nhỏ, mịn để làm nền phủ bề mặt, lớp giữa dăm to và thưa hơn. Chính lớp giữa này quyết định nhiều đặc tính của MFC.
Cả hai thường được bán theo tấm khổ lớn và nhiều độ dày. Thùng tủ hay dùng ván dày khoảng mười bảy, mười tám ly; hậu tủ và đáy ngăn kéo dùng ván mỏng hơn nhiều; mặt bàn, đợt chịu tải có khi dùng ván dày hơn hoặc dán hai lớp. Khi đọc báo giá, độ dày ván cho từng bộ phận cũng quan trọng như tên loại ván.
Hai loại cùng dùng nguyên liệu là gỗ rừng trồng, gỗ tận dụng và keo, nhưng cách nghiền khác nhau dẫn tới cách dùng khác nhau. Hiểu được lõi ván là hiểu được vì sao thợ hay nói "cái này làm MFC được, cái kia phải MDF", thay vì chỉ nghe theo cảm giác hay theo giá.
So sánh nhanh MDF và MFC
Bảng dưới là đặc tính chung của hai loại ván thông dụng; từng dòng sản phẩm, từng nhà sản xuất có khác nhau, nên khi cần con số cụ thể hãy hỏi thông số kỹ thuật của chính loại ván xưởng dùng.
| Tiêu chí | MDF | MFC (ván dăm phủ melamine) |
|---|---|---|
| Lõi | Sợi gỗ mịn, đồng đều | Dăm gỗ, lớp giữa thô hơn |
| Trọng lượng cùng độ dày | Thường nặng hơn | Thường nhẹ hơn |
| Bề mặt | Trơn, cần phủ hoặc sơn; phủ được Melamine, Laminate, Acrylic, Veneer | Melamine phủ sẵn từ nhà máy |
| Phay, bo cạnh, uốn | Làm được, cạnh phay mịn | Hầu như chỉ cắt thẳng; cạnh phay dễ sứt |
| Sơn màu trực tiếp | Sơn được sau khi xử lý mặt và cạnh | Không phù hợp |
| Giữ vít | Mặt giữ khá; cạnh dễ tách nếu bắt sát mép | Kém hơn khi tháo lắp nhiều lần |
| Chống ẩm | Có dòng chống ẩm | Có dòng chống ẩm |
| Hợp với | Cánh tủ, mặt phay, chi tiết cong, bề mặt cao cấp | Thùng tủ, kệ, tủ áo, bàn phẳng |
Trong thực tế, một bộ tủ hay dùng cả hai: thùng tủ bằng MFC hoặc MDF phủ melamine, cánh tủ bằng MDF phủ bề mặt khác. Cách chia này giúp tủ chắc ở phần khung mà đẹp ở phần mặt nhìn thấy.
Giữ vít, bản lề và chuyện tháo lắp
Một tủ đóng tốt là tủ mà bản lề, ray, chốt vẫn chắc sau nhiều năm mở đóng. Điều này phụ thuộc lớn vào khả năng giữ vít của ván. MDF giữ vít ở mặt ván khá tốt vì lõi đặc, nhưng bắt vít vào cạnh MDF mà sát mép hoặc dùng vít to là dễ tách lớp. MFC giữ vít được lần đầu, nhưng tháo ra bắt lại vài lần là lỗ vít rộng ra, vít lỏng, vì dăm thô ở lớp giữa vỡ dần.
Đó là lý do xưởng thường không bắt vít thẳng vào cạnh ván để liên kết thùng tủ, mà dùng liên kết cam chốt, chốt gỗ, hoặc vít chuyên dụng cho ván dăm có ren thưa và sâu. Bản lề cánh tủ khoan lỗ tròn vào mặt cánh, nên với cánh nặng, ván cánh cần đủ đặc để chén bản lề không bị bật.
Với chủ nhà, điều này có nghĩa: tủ MFC nên được lắp đúng một lần tại nhà và ít tháo dời. Nhà thuê, nhà hay dọn đi, hoặc đồ cần tháo ra lắp lại nhiều lần nên cân nhắc MDF hoặc plywood cho các tấm chịu liên kết, và nên giữ lại phụ kiện liên kết dự phòng khi xưởng lắp xong.
Chịu ẩm: điểm yếu chung và chỗ khác nhau
Cả MDF thường lẫn MFC thường đều không chịu nước. Khi nước ngấm vào, sợi hoặc dăm gỗ trương lên, ván phồng dày ra, mặt phủ bị đội lên và không trở lại như cũ khi khô. Điểm vào của nước gần như luôn là mép cắt không được dán cạnh kín, lỗ khoan bản lề, lỗ vít, hoặc chân tủ ngâm nước lau nhà.
Hơi ẩm không khí cũng có tác động, chậm hơn nhưng đều đặn. Mùa mưa ở TP.HCM kéo dài nhiều tháng, nhà đóng kín không điều hoà, tủ sát tường ngoài: ván thường ở những chỗ này có thể nở nhẹ, cánh khó đóng khít hơn, rồi co lại vào mùa khô. Ván chống ẩm ổn định hơn trong điều kiện đó.
MFC có lớp giữa thưa nên khi nước đã vào, nó thấm nhanh và phồng rõ hơn. MDF lõi đặc thấm chậm hơn nhưng khi đã phồng thì cũng không phục hồi. Vì vậy câu hỏi không phải loại nào chịu nước, mà là phần nào của tủ sẽ gặp nước và đã được bảo vệ chưa.
Ở những chỗ có nguy cơ, như tủ bếp dưới, khoang chậu rửa, tủ lavabo, chân tủ giày, chân tủ áo sát tường ngoài, nên dùng dòng chống ẩm của cả hai loại, hoặc vật liệu khác hẳn như plywood chịu nước, tấm nhựa. Dòng chống ẩm chịu hơi ẩm và nước bắn tốt hơn, nhưng vẫn không phải để ngâm nước; điều này có bài riêng về MDF chống ẩm.
Bề mặt: thứ quyết định nhìn và sờ
MFC chỉ có melamine. Lớp giấy melamine được ép sẵn ở nhà máy, nhiều màu trơn và vân gỗ, chịu trầy ở mức vừa, lau được. Muốn bề mặt bóng gương, vân sâu, chịu va đập cao hơn thì MFC không phải lựa chọn.
MDF là cốt cho mọi loại bề mặt. Melamine, Laminate, Acrylic, Veneer gỗ tự nhiên, sơn bệt, sơn bóng đều phủ được lên MDF. Lõi mịn nên bề mặt phủ lên phẳng, không lộ hạt dăm như khi dán lên ván dăm.
Cạnh ván là chỗ khác nhau rõ nhất. Cạnh MDF có thể phay chỉ, phay vát, bo tròn rồi sơn hoặc dán. Cạnh MFC hầu như phải dán chỉ thẳng; phay hoa văn lên cạnh MFC sẽ lộ dăm.
Sơn màu theo ý. Nếu muốn một màu riêng không có trong bảng màu melamine, hoặc muốn cánh tủ phay rãnh kiểu cổ điển, MDF sơn là cách làm. Sơn đẹp cần nhiều lớp, chà nhám, thời gian khô; đó là việc của xưởng sơn chuyên.
Chia ván trong một bộ tủ: gợi ý theo bộ phận
Đây là cách chia thường gặp, không phải luật. Xưởng sẽ đề xuất theo vị trí đặt tủ, ngân sách và kiểu cánh anh chị chọn.
| Bộ phận | Thường dùng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thùng tủ áo, kệ, tủ phòng ngủ | MFC hoặc MDF phủ melamine | Phẳng, ít va nước |
| Cánh tủ trơn | MFC hoặc MDF phủ melamine | Cùng mã màu với thùng cho đồng bộ |
| Cánh tủ phay, sơn, bóng gương | MDF | Cốt MDF để phủ Acrylic, Laminate, sơn |
| Tủ bếp dưới, khoang chậu | Ván chống ẩm hoặc plywood chịu nước | Dán cạnh kín mọi mép |
| Hậu tủ, đáy ngăn kéo | Ván mỏng (MDF mỏng, HDF) | Bắt vào rãnh hoặc vít chắc |
| Đợt dài chịu tải (kệ sách) | Ván dày hơn hoặc plywood | Rút ngắn nhịp giữa hai vách đỡ |
Khi đọc báo giá, xem từng dòng ghi rõ loại ván cho thùng, cánh, hậu, đợt hay chỉ ghi chung một dòng "gỗ công nghiệp". Ghi rõ từng bộ phận giúp so hai báo giá công bằng hơn.
Những hiểu lầm hay gặp
Nhiều quyết định chọn ván dựa trên lời truyền miệng. Vài câu dưới đây nghe nhiều nhưng không đúng hoàn toàn.
- "MFC là ván rẻ tiền, dễ hỏng." MFC được dùng rất rộng cho tủ văn phòng, tủ áo, kệ ở nhiều nước. Đặt đúng chỗ khô, lắp đúng một lần, dán cạnh kín thì dùng bền nhiều năm.
- "MDF chắc hơn nên chỗ nào cũng nên dùng MDF." MDF nặng hơn, giá thường cao hơn, và không chịu nước hơn MFC bao nhiêu nếu cùng là dòng thường. Dùng MDF cho thùng tủ phẳng ở phòng ngủ khô không đem lại nhiều khác biệt.
- "Ván màu xanh là chống nước." Màu xanh ở lõi chỉ là chất tạo màu để nhận biết dòng chống ẩm. Chống ẩm đến đâu phụ thuộc keo và phụ gia, không phụ thuộc màu.
- "Cứ dày là bền." Độ dày giúp chống võng và giữ vít, nhưng ván dày mà để hở cạnh ở chỗ ẩm thì vẫn phồng như thường.
Đặt làm tủ: hỏi gì về ván
Khi xưởng báo giá, hỏi rõ ba điều: thùng tủ dùng ván gì, cánh dùng ván gì, phần nào dùng dòng chống ẩm. Hỏi thêm độ dày ván thùng, ván hậu và tên dòng ván (không cần hãng cụ thể, nhưng phải có tên dòng sản phẩm để đối chiếu). Một báo giá chỉ ghi "gỗ công nghiệp cao cấp" là chưa đủ thông tin.
Hỏi thêm về liên kết: thùng tủ ghép bằng cam chốt, chốt gỗ hay vít; bản lề và ray bắt vào ván gì. Với MFC, liên kết cam chốt khoan bằng máy ở xưởng chắc hơn nhiều so với bắt vít tay tại công trình. Nếu tủ sẽ phải tháo ra đưa qua cửa hẹp, cầu thang nhỏ rồi mới lắp, nói trước để xưởng chọn cách liên kết hợp.
Khi ván về xưởng hoặc khi lắp, nhìn mặt cắt ở các lỗ khoan, ở mép tấm hậu, ở phần thừa cắt bỏ: lõi sợi mịn là MDF, lõi dăm ba lớp là ván dăm. Xưởng Mộc Sài Gòn ghi loại ván theo từng bộ phận trong bản bóc tách gửi kèm báo giá; anh chị gửi hình mẫu qua Zalo hoặc form báo giá để nhận bản bóc tách cho tủ của mình.
Câu hỏi thường gặp
MDF và MFC loại nào bền hơn?
Tuỳ chỗ dùng. Ở chỗ khô, tủ phẳng, lắp một lần, MFC dùng bền không kém. Ở chỗ cần phay, sơn, bề mặt cao cấp hoặc tháo lắp nhiều, MDF hợp hơn. Ở chỗ ẩm, cả hai đều cần dòng chống ẩm và dán cạnh kín.
Làm sao phân biệt MDF và MFC khi nhìn tủ?
Nhìn mặt cắt ở lỗ khoan bản lề, mép hậu tủ hay phần ván thừa: MDF lõi mịn, đồng màu như bìa dày; MFC lõi dăm, thấy lớp giữa thô hơn hai lớp ngoài. Cạnh được phay chỉ, bo tròn thường là MDF.
Tủ áo nên làm bằng MDF hay MFC?
Tủ áo trong phòng ngủ khô ráo thường làm thùng bằng MFC hoặc MDF phủ melamine đều ổn. Cánh tủ trơn có thể cùng loại; cánh phay, sơn, bóng gương thì dùng cốt MDF. Tủ sát tường ngoài hay ẩm nên dùng dòng chống ẩm cho phần chân.
MFC có sơn màu được không?
Không phù hợp. MFC đã phủ melamine, sơn lên lớp này bám kém và dễ bong. Muốn màu riêng thì chọn mã melamine gần nhất, hoặc dùng MDF để sơn. Cạnh MFC cũng không phay hoa văn được vì lộ dăm.
Vì sao tủ MFC tháo ra lắp lại bị lỏng?
Lõi dăm ở lớp giữa vỡ dần mỗi lần vít ra vào, lỗ vít rộng ra. Tủ MFC nên lắp đúng một lần tại chỗ. Nếu phải dời, dùng lại lỗ cam chốt cũ cẩn thận, hoặc dời lỗ sang vị trí mới và dùng vít chuyên cho ván dăm.
MDF có chịu nước tốt hơn MFC không?
MDF lõi đặc nên thấm chậm hơn, nhưng dòng thường của cả hai đều phồng khi ngấm nước và không phục hồi. Chỗ hay gặp nước nên dùng dòng chống ẩm hoặc vật liệu khác, và dán cạnh kín mọi mép.