Mặt đá, kính ốp tường và các loại nẹp là phần tiếp xúc trực tiếp với nước, nhiệt và dầu mỡ nhiều nhất của căn bếp. Chọn đúng loại đá cho cách nấu, đo đá theo tủ đã lắp thực tế, khoét lỗ chậu và bếp có bo góc, khoét sẵn lỗ ổ cắm trên kính trước khi đem đi gia cường nhiệt, và bịt kín mọi khe bằng ron hoặc nẹp là những việc giữ cho bộ tủ gỗ bên dưới bền lâu.
Khi bàn chuyện tủ bếp, chủ nhà thường dành nhiều thời gian chọn màu cánh tủ, còn mặt đá và kính ốp thì chọn nhanh ở cuối buổi. Trong khi đó, phần lớn lần tủ bếp hỏng có nguyên nhân bắt đầu từ chỗ đá với tường hở, ron chậu bong, kính ốp không kín mép hay một đường nối đá đặt sai chỗ. Gỗ chỉ là nạn nhân.
Bài này đi qua ba thứ không phải gỗ đó: mặt đá các loại và cách chọn, kính ốp tường và những lưu ý khi đo, các loại nẹp và ron hoàn thiện. Phần cuối là thứ tự lắp để thợ mộc, thợ đá, thợ kính không làm hỏng việc của nhau.
Các loại mặt đá hay gặp trong bếp gia đình
Mặt bếp ở các nhà phố, căn hộ phía Nam thường dùng một trong mấy nhóm vật liệu dưới đây. Bảng nêu đặc tính chung; mỗi dòng sản phẩm cụ thể khác nhau, nên xem thông số và hướng dẫn sử dụng của nhà cung cấp.
| Loại | Điểm mạnh | Điểm cần lưu ý | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Đá granite tự nhiên (đá hoa cương) | Cứng, chịu nhiệt khá, ít trầy; vân tự nhiên mỗi tấm một khác | Có loại thấm nếu không được phủ chống thấm; tấm dài dễ có vân không đều | Nhà nấu nhiều, đặt nồi nóng thường xuyên |
| Đá marble tự nhiên (cẩm thạch) | Vân đẹp, sang | Mềm hơn granite, dễ trầy; dễ ố với nước chanh, giấm, nước sốt | Đảo trang trí, nhà ít nấu; ít dùng cho mặt nấu chính |
| Đá nhân tạo gốc thạch anh | Màu đều, ít thấm, nhiều mẫu trơn hoặc vân | Không nên đặt nồi đang sôi trực tiếp; cần lót | Bếp căn hộ, cần màu đồng bộ |
| Đá nung kết khổ lớn | Chịu nhiệt, chịu trầy tốt, tấm dài ít nối | Mép mỏng giòn khi va mạnh; gia công đòi hỏi thợ quen | Mặt bếp dài, đảo, ốp liền tường |
| Mặt solid surface (gốc nhựa) | Nối gần như không thấy, đúc liền chậu được | Chịu nhiệt và chịu trầy kém hơn đá | Quầy bar, khu ít nhiệt |
Không có loại "tốt nhất cho mọi bếp". Câu hỏi đúng là nhà nấu thế nào: hay đặt nồi nóng thẳng xuống mặt đá, hay dùng chanh giấm, hay chặt thái trực tiếp không cần thớt. Câu trả lời cho mấy câu này loại đi được một nửa lựa chọn.
Đo đá, nối đá và khoét lỗ: chỗ thợ đá cần làm kỹ
Mặt đá chỉ nên đo khi tủ dưới đã lắp xong, cân bằng và cố định. Đo theo bản vẽ trên giấy thì không bắt được tường lệch, góc không vuông hay tủ bị đẩy lệch vài li khi lắp. Nhiều thợ đá làm dưỡng bằng tấm ván mỏng hoặc bìa cứng áp sát tường để lấy đúng đường tường thật, nhất là ở bếp chữ L và chữ U.
Bếp dài hay bếp có góc gần như chắc phải nối đá. Vị trí đường nối nên được thống nhất trước: không đặt ngay mép chậu rửa, không đặt sát bếp nấu, tránh chỗ người hay chặt thái. Đường nối đặt ở chỗ tủ có vách đỡ bên dưới sẽ phẳng hơn đường nối nằm lơ lửng giữa khoang. Ở bếp chữ L, nhiều thợ nối chéo hoặc nối vuông ở góc tuỳ theo vân đá; anh chị nên hỏi trước để không bất ngờ.
Lỗ khoét cho chậu âm, bếp âm phải theo đúng bản vẽ khoét của nhà sản xuất chậu và bếp, không ước chừng. Góc trong của lỗ khoét nên được bo tròn thay vì cắt vuông, vì góc vuông là chỗ ứng suất dồn lại và hay nứt chân chim theo thời gian. Mép khoét quanh chậu âm cần mài nhẵn và đánh bóng vì nó lộ ra ngoài; mép khoét bếp âm thì bị mặt kính bếp che nhưng vẫn cần chừa khe thoáng theo hướng dẫn của bếp.
Đá nặng, nên tủ bên dưới cần chắc và phẳng. Đoạn đá đua ra làm quầy ăn sáng hay đầu đảo cần ke đỡ hoặc chân đỡ; để đá đua dài mà không có gì đỡ là để một ngày có người ngồi tì tay xuống làm nứt.
Kính ốp tường bếp: những điều nên biết trước khi đo
Kính ốp bếp thường là kính cường lực sơn màu mặt sau. Kính cường lực chịu nhiệt và va đập tốt hơn kính thường, khi vỡ thì vỡ thành hạt nhỏ ít sắc. Màu được sơn ở mặt sau nên mặt trước phẳng, dễ lau dầu mỡ, không có ron như gạch.
Mọi lỗ ổ cắm, công tắc phải khoét trước khi gia cường. Kính đã qua lò cường lực thì không cắt hay khoét thêm được nữa; khoét sau là vỡ. Vì vậy vị trí ổ cắm, công tắc, ống hút mùi phải chốt xong trước khi đo kính. Đổi ý dời ổ cắm sau khi đặt kính nghĩa là làm lại tấm kính.
Kính đo sau khi có đá và tủ trên. Tấm kính nằm giữa mặt đá và đáy tủ trên, nên chiều cao tấm kính phụ thuộc cả hai. Đo kính trước khi lắp đá dễ hụt hoặc dư vài li, lộ khe ở mép trên hoặc mép dưới.
Kính sau bếp nấu cần lưu ý nhiệt. Bếp gas có ngọn lửa hở đặt sát tường làm kính nóng không đều. Nên giữ khoảng cách giữa vùng nấu và kính theo hướng dẫn của bếp, và hỏi nhà cung cấp kính về mức chịu nhiệt của loại kính, loại sơn mình chọn.
Gạch ốp vẫn là lựa chọn được. Gạch ốp rẻ hơn khi làm lại từng phần và không phải chờ gia công kính cường lực. Đổi lại ron gạch hút dầu, bám bẩn, cần chà định kỳ. Gạch khổ lớn ít ron hơn và gần với cảm giác liền mặt của kính.
Nẹp và ron: những đường nhỏ giữ cho nước không vào gỗ
Phần hoàn thiện cuối cùng thường rất nhỏ, có khi chỉ vài li, nhưng đó là những chỗ nước tìm đường vào tủ. Khi nghiệm thu, anh chị nên nhìn kỹ từng chỗ dưới đây:
- Ron giữa mặt đá và tường hoặc kính: một đường silicon liền mạch, không đứt đoạn, không bọt khí. Có nhà làm thêm gờ đá chặn nước cao vài phân dọc mép sau.
- Ron quanh chậu: chậu âm cần keo kín giữa mép chậu và mặt dưới đá; chậu dương cần silicon kín quanh viền.
- Nẹp chân tủ (len chân): tấm nẹp che chân tủ sát sàn nên có gioăng hoặc ron mềm ở mép dưới để nước lau nhà không chui vào gầm. Nẹp nhôm hoặc nhựa chịu nước bền hơn ván ở vị trí này.
- Nẹp kết thúc kính: mép kính lộ ra ở đầu hàng tủ nên có nẹp hoặc được mài cạnh, vừa an toàn vừa kín.
- Khe giữa tủ cao và trần: nẹp bịt khe giúp không đọng bụi và dầu trên nóc tủ.
- Mép đá đua trước cánh: nên có rãnh nhỏ cắt dưới mép (rãnh chặn nước) để nước không chảy ngược theo mặt dưới đá vào thân cánh.
Silicon có tuổi thọ của nó. Sau một vài năm, ron quanh chậu và dọc tường có thể ngả màu, bong ở vài điểm; cắt bỏ và bơm lại ron là việc nhỏ nhưng nên làm trước khi nước kịp ngấm vào gỗ.
Thứ tự lắp để các thợ không làm hỏng việc của nhau
Tủ bếp hoàn chỉnh là việc của ít nhất bốn nhóm thợ: mộc, nước, điện, đá và kính. Thứ tự hợp lý thường như sau:
- Thợ điện nước đi đường ống và dây đúng vị trí trên bản vẽ tủ, chờ sẵn đầu ống, đầu dây.
- Thợ mộc lắp tủ dưới, cân bằng, cố định vào tường; khoét lỗ ống, bịt mép khoét.
- Thợ đá đo dưỡng trên tủ đã lắp, gia công tại xưởng đá, rồi mang đến lắp, khoét chậu và bếp theo bản vẽ thiết bị.
- Thợ mộc lắp tủ trên sau khi đá đã nằm yên, để không làm rơi đồ nghề lên mặt đá chưa có tấm bảo vệ.
- Thợ kính đo khoảng giữa đá và tủ trên, khoét lỗ ổ cắm theo vị trí đã chốt, gửi đi gia cường rồi mới lắp.
- Thợ nước lắp chậu, vòi, xi phông, chạy thử; thợ điện lắp mặt ổ cắm; cuối cùng bơm ron hoàn thiện.
Giữa các bước luôn có khoảng chờ: đá cần vài ngày gia công, kính cần thời gian gia cường. Trong lúc đó mặt tủ dưới nên được che chắn, không dùng làm chỗ để đồ nghề nặng.
Giữ mặt đá và kính ốp sạch, bền qua nhiều năm
Mặt đá và kính ốp ít hỏng vì dùng, mà hay xuống cấp vì cách lau. Với đá tự nhiên, nhất là đá sáng màu, các vết từ nước chanh, giấm, nước nghệ, cà phê nên được lau ngay, không để qua đêm. Một số loại đá tự nhiên được nhà cung cấp khuyên phủ lại lớp chống thấm định kỳ; anh chị nên hỏi rõ loại đá nhà mình có cần không và bao lâu một lần.
Đá nhân tạo và kính ốp lau bằng khăn mềm, nước ấm pha nước rửa chén nhẹ là đủ cho hằng ngày. Tránh dùng miếng chà kim loại, bột chà có hạt và các chất tẩy mạnh dùng cho bồn cầu, vì chúng làm mờ mặt bóng và có thể ăn vào ron silicon. Mảng dầu bám lâu ngày trên kính sau bếp nên làm ẩm bằng khăn ấm cho mềm rồi mới lau, không cạo bằng dao.
Hai chỗ nên nhìn mỗi lần tổng vệ sinh là đường ron dọc tường và quanh chậu. Ron chuyển màu đen thường là nấm mốc bám trên bề mặt ron do ẩm; lau được thì lau, ăn sâu thì cắt bỏ và bơm lại. Ron bong một đoạn là chỗ nước đang đi vào gỗ, nên xử lý ngay trong tuần, không chờ tới lần sửa lớn.
Cân nhắc khi chọn màu và bề mặt đá
Mặt đá bóng làm bếp sáng hơn, dễ lau, nhưng thấy rõ vết nước và vết tay; mặt đá mờ hoặc nhám giấu vết tốt hơn, nhưng dầu mỡ bám vào kẽ nhám cần lau kỹ hơn. Đá màu trắng trơn dễ thấy vết cà phê, nước nghệ, nước sốt cà chua nếu để lâu; đá có vân đốm che vết tốt hơn. Đá màu đen bóng thì lộ bụi và vết nước khô.
Màu đá nên được chọn cùng lúc với màu cánh tủ và màu kính, dưới đúng ánh sáng của căn bếp. Mẫu đá nhỏ cầm trong showroom đá dưới đèn trắng mạnh nhìn khác hẳn một tấm đá dài ba mét dưới đèn vàng của bếp căn hộ. Với đá tự nhiên, anh chị nên xem tận mặt tấm đá sẽ dùng, hoặc ít ra là ảnh chụp cả tấm, vì vân mỗi tấm khác nhau.
Độ dày đá nhìn từ mép cũng ảnh hưởng tới cảm giác của cả bộ tủ. Mép mỏng cho cảm giác nhẹ, hiện đại; mép dày, hoặc mép được ghép thêm một dải đá bên dưới để trông dày hơn, cho cảm giác chắc chắn. Kiểu cạnh (vuông, vát, bo tròn) cũng nên chọn theo nhà có trẻ nhỏ hay không: cạnh bo đỡ đau hơn khi va. Nếu anh chị đang chuẩn bị làm tủ bếp và muốn bàn cùng lúc phần gỗ với đá và kính, Xưởng Mộc Sài Gòn nhận xem hình mẫu, số đo qua Zalo hoặc form báo giá ở trang chủ để phác phương án đồng bộ.
Câu hỏi thường gặp
Mặt đá bếp nên dày bao nhiêu?
Đá tự nhiên và đá nhân tạo cho mặt bếp gia đình thường có độ dày vài phân tuỳ loại và nhà cung cấp. Độ dày tấm ảnh hưởng tới độ cứng và cách đỡ; mép có thể ghép thêm để trông dày hơn. Nên hỏi thợ đá độ dày tấm thật và độ dày mép hoàn thiện, đừng chỉ nhìn mép.
Đặt nồi nóng trực tiếp lên mặt đá có sao không?
Đá granite chịu nhiệt khá, nhưng thay đổi nhiệt đột ngột vẫn có thể gây rạn ở chỗ yếu như góc khoét. Đá nhân tạo gốc thạch anh và mặt gốc nhựa thì nhà sản xuất thường khuyên dùng lót nồi. Thói quen kê lót nồi giữ mặt đá lâu bền với mọi loại.
Kính ốp bếp có bị vỡ vì nóng không?
Kính cường lực chịu nhiệt tốt hơn kính thường nhiều, nhưng không phải không giới hạn. Lửa bếp gas sát kính, hoặc nồi va mạnh vào mép kính, là những trường hợp hay gặp. Giữ khoảng cách vùng nấu với kính theo hướng dẫn của bếp và hỏi mức chịu nhiệt của loại kính.
Muốn thêm ổ cắm sau khi đã ốp kính thì làm sao?
Không khoét được lỗ trên kính cường lực đã thành phẩm. Các cách thường gặp là gắn ổ cắm ngay dưới đáy tủ trên, dùng ổ cắm âm mặt đá loại chuyên dụng, hoặc thay tấm kính mới. Vì vậy nên chốt đủ ổ cắm từ đầu, tính dư một hai ổ.
Đường nối đá có thấm nước không?
Đường nối được dán keo chuyên dụng và mài phẳng thì rất ít thấm. Vấn đề hay đến từ đường nối đặt ở chỗ không có vách đỡ bên dưới, lâu ngày lún lệch một chút, keo nứt. Đặt đường nối trên vách tủ và xa chậu rửa là cách phòng ngừa.
Có nên dùng mặt bếp bằng gỗ không?
Mặt gỗ tự nhiên ấm và đẹp nhưng cần dầu bảo dưỡng định kỳ, sợ nước đọng quanh chậu và sợ nồi nóng. Nhiều nhà chỉ dùng gỗ cho đoạn quầy ăn sáng hay đảo, còn đoạn chậu và bếp nấu vẫn dùng đá. Nếu chọn gỗ, nên hỏi kỹ loại gỗ và lớp phủ.