Muốn giấu dây và thiết bị sau kệ tivi mà vẫn dùng ổn, cần ba thứ: một khoang kỹ thuật thoáng khí, không đóng kín bưng; đường dây có lỗ đi sẵn và ống luồn đủ to; và một lối mở được để rút phích, khởi động lại modem, thay dây mà không phải kéo cả kệ ra. Bộ phát wifi không nên nhốt trong hộc gỗ kín hay sau tấm kim loại, vì sóng yếu đi rõ rệt.
Nhiều kệ tivi trông rất gọn lúc bàn giao, vài tháng sau modem nóng chập chờn, wifi phòng ngủ yếu, mỗi lần mất mạng phải nằm bò ra sàn để tìm nút nguồn. Bài này nói về phần kỹ thuật phía sau kệ: những gì cần chừa từ bản vẽ, chọn cánh, chọn ổ cắm, và cách sắp dây để sau này còn sửa được.
Liệt kê thiết bị trước khi vẽ kệ
Bước bị bỏ qua nhiều nhất là đếm thiết bị. Kệ được vẽ theo ảnh mẫu, không theo những gì thật sự nằm dưới tivi nhà mình. Hãy liệt kê đủ, kèm kích thước từng món.
- Modem hoặc thiết bị đầu cuối của nhà mạng, kèm bộ đổi nguồn.
- Bộ phát wifi phụ, bộ chia mạng, nếu có.
- Đầu thu truyền hình, hộp giải mã, hộp phát nội dung trực tuyến.
- Loa thanh, loa siêu trầm, bộ khuếch đại nếu nhà dùng dàn âm thanh.
- Máy chơi điện tử, đầu đĩa, ổ cứng gắn ngoài.
- Bộ lưu điện nhỏ cho modem và camera, nếu nhà muốn mạng không mất khi cúp điện.
- Đầu ghi camera an ninh, nếu đặt ở phòng khách.
- Ổ cắm kéo dài, bộ sạc điện thoại, chân sạc tay cầm.
Danh sách này cho biết khoang kỹ thuật cần rộng, sâu, cao bao nhiêu, và cần bao nhiêu ổ cắm. Thêm phần dư cho một hai thiết bị mua sau, vì nhà nào cũng có thêm thiết bị theo thời gian.
Khoang kỹ thuật phải thoáng
Modem, đầu thu, bộ khuếch đại đều tỏa nhiệt và chạy gần như cả ngày. Trong một hộc gỗ kín bốn mặt có cánh đóng, nhiệt tích lại, thiết bị nóng lên, chạy chập chờn hoặc tự khởi động lại, tuổi thọ giảm. Khí hậu TP.HCM vốn nóng, phòng khách không bật điều hoà cả ngày, nên chuyện này càng rõ.
Cách làm khoang thoáng: hậu tủ ở khoang kỹ thuật bỏ trống hoặc khoét lỗ lớn để không khí thông ra phía tường; đợt đặt thiết bị dùng tấm có lỗ hoặc nan để khí đi từ dưới lên; mặt trên khoang có khe thoát nhiệt; cánh dùng nan, lam hoặc lưới thay vì cánh đặc. Thiết bị đặt cách vách và cách nhau một chút, không chồng trực tiếp lên nhau.
Kích thước khoang nên rộng hơn tổng thiết bị một khoảng rõ ràng, không đo vừa khít. Thiết bị nhà mạng được thay theo thời gian, máy chơi điện tử đời mới có khi to hơn đời cũ, và khoang vừa khít thì tay không luồn vào được để rút dây.
Nếu nhà có dàn âm thanh công suất lớn, bộ khuếch đại nóng hơn hẳn các thiết bị khác, nên có khoang riêng, cao rộng hơn, và nhà sản xuất thường ghi khoảng hở cần chừa quanh máy. Có thể gắn thêm quạt nhỏ chạy êm hút khí nóng ra sau, nhưng quạt cũng cần nguồn điện và có tiếng ồn, nên chỉ dùng khi thật cần.
Sóng wifi và tín hiệu điều khiển
Bộ phát wifi đặt trong hộc gỗ có cánh đóng vẫn phát được, nhưng sóng yếu đi, nhất là khi xuyên thêm tường để vào phòng ngủ. Kim loại chặn sóng mạnh hơn nhiều: khung nhôm, lưới sắt, hậu tủ bọc tôn, gương có lớp tráng bạc đều làm sóng kém. Nếu modem nhà mạng có phát wifi, nên đặt nó ở khoang mở, càng cao càng tốt, không đặt sát sàn sau loa.
Một cách gọn là để modem trong khoang kỹ thuật, nhưng đặt bộ phát wifi riêng ở vị trí thoáng hơn như trên nóc kệ sách, trên tường gần trần, đi dây mạng từ khoang kỹ thuật lên. Cách này cần chừa ống luồn dây mạng từ lúc làm kệ.
Nhà phố nhiều tầng thì một modem ở phòng khách tầng trệt hiếm khi phủ sóng đủ lên các tầng trên, dù kệ làm thoáng tới đâu. Lúc đó nên chừa đường dây mạng đi lên từng tầng ngay từ khi làm điện, để sau này gắn bộ phát ở mỗi tầng. Đây là chuyện của thợ điện, nhưng khoang kỹ thuật của kệ tivi là điểm xuất phát của các đường dây này nên cần tính chung.
Đầu thu và loa thanh nhận tín hiệu từ điều khiển bằng hồng ngoại cần nhìn thấy điều khiển. Cánh đặc đóng lại là điều khiển không ăn. Cánh kính màu, cánh nan hoặc khe hở trước mắt nhận giúp tín hiệu đi qua; nếu muốn cánh đặc hoàn toàn thì cần bộ chuyển tiếp tín hiệu, lại thêm một thiết bị và một nguồn điện.
Đường dây: từ ổ cắm tường tới từng thiết bị
Đường dây được quyết định ở hai thời điểm: khi thợ điện đặt ổ cắm và khi xưởng cắt ván. Lỡ một trong hai là phải chắp vá bằng máng dây.
- Ổ cắm và ổ mạng đặt sau khoang kỹ thuật, ở độ cao nằm trong khoang chứ không ở dưới chân kệ, để rút cắm được bằng tay khi mở cánh.
- Một ống luồn dây từ sau tivi xuống khoang, đường kính đủ cho vài dây có đầu cắm to đi qua cùng lúc. Ống quá nhỏ là sau này không luồn thêm được dây mới.
- Lỗ đi dây giữa các khoang có nắp đậy nhựa hoặc kim loại, khoét bằng máy tại xưởng theo bản vẽ, không khoét tay tại nhà.
- Máng dây hoặc kẹp dây phía sau hậu kệ để dây không treo lơ lửng, không bị kẹp khi đẩy kệ sát tường.
- Tách dây nguồn và dây tín hiệu khi có thể, buộc gọn từng nhóm bằng dây dán gỡ ra được, không dùng dây rút siết chặt khó tháo.
- Dán nhãn hai đầu dây bằng băng dính ghi chú để biết dây nào của thiết bị nào khi cần rút ra.
Sau khi lắp, chụp ảnh khoang kỹ thuật và phía sau kệ trước khi đẩy kệ sát tường. Ảnh này giúp người sửa mạng, sửa truyền hình sau này biết dây đi đâu mà không phải tháo kệ.
Ổ cắm và an toàn điện trong khoang gỗ
Trong khoang kỹ thuật thường có rất nhiều phích cắm. Cách xấu nhất là nối nhiều ổ cắm kéo dài chồng lên nhau rồi nhét vào góc tủ. Ổ kéo dài loại kém, cắm quá tải, đặt trên ván gỗ trong khoang kín là nguy cơ cháy. Nên có đủ ổ cắm âm tường từ đầu, hoặc dùng một ổ kéo dài chất lượng tốt có công tắc, cầu chì, cố định lên vách bằng vít thay vì để trên sàn khoang.
Bộ đổi nguồn của từng thiết bị cũng tỏa nhiệt; đừng xếp chúng dồn lại một chỗ hay vùi dưới đống dây. Nếu có bộ lưu điện, đặt nó ở khoang thấp, thoáng, vì bộ lưu điện nặng và pin bên trong không ưa nóng.
Nhà hay bị chập chờn điện hoặc có giông sét thì nên hỏi thợ điện về ổ cắm có chống sét lan truyền cho cụm thiết bị này, vì modem, đầu thu và tivi đều nối chung một chỗ và cùng nối ra dây cáp ngoài trời.
Phần đi dây âm tường, đặt ổ cắm, nối nguồn là việc của thợ điện có kinh nghiệm. Thợ mộc chừa lỗ, chừa khoang theo vị trí thợ điện chốt; hai bên nên gặp nhau ở công trình hoặc thống nhất trên cùng một bản vẽ.
Lối bảo trì: những việc sẽ phải làm sau này
Khởi động lại modem. Việc làm nhiều nhất. Nút nguồn và phích cắm modem phải với tới được khi mở cánh, không phải kéo kệ hay chui xuống gầm.
Kỹ thuật viên nhà mạng thay thiết bị. Thiết bị đầu cuối có thể đổi sang loại mới kích thước khác. Khoang có kích thước dư và đợt rời chỉnh được sẽ đỡ chuyện phải sửa kệ.
Thay dây hỏng, thêm dây mới. Ống luồn đủ to và lỗ có nắp tháo được giúp luồn dây mới trong vài phút. Ống chật thì phải đi dây nổi.
Vệ sinh bụi. Khoang thoáng hút bụi nhiều hơn khoang kín. Cánh tháo được hoặc mở rộng giúp hút bụi thiết bị định kỳ, tránh bụi bám làm nóng máy.
Sửa đèn và loa. Bộ đổi nguồn đèn hắt, dây loa âm vách nên có cửa thăm ở chỗ dễ mở, như mặt trên kệ hoặc tấm hậu tháo được.
Kệ treo, vách ốp và tivi treo: thiết bị nằm ở đâu
Khi tivi treo tường và kệ là kiểu treo mỏng, chỗ cho thiết bị trở nên chật. Kệ treo nông thường không đủ sâu cho modem có ăng-ten dựng và bộ đổi nguồn cắm phía sau; đo kỹ chiều sâu thiết bị cộng phần phích cắm và dây uốn cong phía sau, không chỉ đo thân máy.
Vách ốp sau tivi có khe hở với tường là chỗ tốt để đi dây, nhưng không phải chỗ tốt để giấu thiết bị chạy liên tục. Modem hay đầu thu nhét trong khe kín sau vách không có lối thoát nhiệt và không có lối với tay. Nếu muốn giấu hẳn, làm một hộc kỹ thuật có cửa thăm trên vách, có lỗ thoáng trên và dưới, đặt ở tầm tay với.
Một số nhà để modem ở chỗ khác hẳn, như tủ kỹ thuật ở lối vào hoặc gầm cầu thang, nơi nhà mạng kéo dây vào, rồi chỉ kéo dây mạng tới kệ tivi. Cách này làm kệ tivi gọn hơn nhiều, nhưng phải chừa ống đi dây từ lúc làm điện, và chỗ đặt modem cũng phải thoáng như đã nói ở trên.
Đặt làm kệ có khoang kỹ thuật
Khi gửi yêu cầu, ghi rõ danh sách thiết bị kèm kích thước, nhà có dùng dàn âm thanh không, modem có phát wifi không, và các phòng cần sóng. Chụp ảnh vị trí ổ cắm, ổ mạng hiện có và chiều cao của chúng so với sàn.
Xem bản vẽ, hỏi cụ thể: khoang nào là khoang kỹ thuật, hậu khoang đó làm sao, cánh loại gì, lỗ dây ở đâu, ống luồn cỡ nào. Những câu hỏi này giúp phát hiện sớm một kệ đẹp nhưng nhốt thiết bị.
Ngày lắp, nên hẹn kỹ thuật viên nhà mạng hoặc người lắp âm thanh tới sau khi kệ đã cố định, để họ đặt thiết bị và đi dây trong khoang theo đúng chỗ đã chừa. Nếu họ tới trước, dây thường bị kéo tạm theo đường ngắn nhất và nằm luôn như thế. Bật thử mọi thiết bị, đóng cánh, chờ một lúc rồi sờ thử nóc thiết bị xem có nóng bất thường không.
Xưởng Mộc Sài Gòn nhận ảnh và danh sách thiết bị qua Zalo hoặc form báo giá để chia khoang trước khi báo.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để modem wifi trong hộc kệ tivi có cánh không?
Được nếu cánh là nan, lưới hoặc kính và khoang thoáng, nhưng sóng vẫn yếu đi phần nào. Tốt nhất để modem hoặc bộ phát wifi ở khoang mở, cao, không sát kim loại. Hộc gỗ kín bốn mặt vừa nóng máy vừa giảm sóng.
Vì sao điều khiển không bấm được đầu thu khi đóng cánh kệ?
Điều khiển hồng ngoại cần nhìn thấy mắt nhận của thiết bị. Cánh gỗ đặc chặn tín hiệu. Dùng cánh kính màu, cánh nan, chừa khe trước mắt nhận, hoặc lắp bộ chuyển tiếp tín hiệu nếu muốn giữ cánh đặc.
Khoang kỹ thuật trong kệ tivi cần thoáng như thế nào?
Hậu khoang để trống hoặc khoét lỗ lớn, đợt có lỗ hoặc nan, mặt trên có khe thoát nhiệt, cánh không đặc. Thiết bị đặt cách nhau và cách vách, không chồng lên nhau. Bộ khuếch đại công suất lớn nên có khoang riêng.
Dùng ổ cắm kéo dài trong tủ gỗ có an toàn không?
Dùng được nếu là ổ chất lượng tốt có công tắc và cầu chì, không cắm quá tải, cố định lên vách, đặt trong khoang thoáng. Không nối nhiều ổ kéo dài chồng nhau. Tốt nhất là có đủ ổ cắm âm tường do thợ điện lắp từ đầu.
Ống luồn dây từ tivi xuống kệ nên to bao nhiêu?
Đủ cho vài dây có đầu cắm to như HDMI, dây nguồn đi qua cùng lúc, và còn dư để luồn thêm. Ống quá nhỏ chỉ vừa dây lúc lắp, sau này thêm thiết bị là phải đi dây nổi. Hỏi thợ điện chọn cỡ ống theo số dây dự kiến.
Làm sao để thay dây hoặc sửa modem mà không phải kéo kệ?
Đặt ổ cắm, ổ mạng trong khoang ở độ cao với tay tới, chừa lỗ dây có nắp tháo được, ống luồn đủ to, cánh khoang mở rộng hoặc tháo được. Chụp ảnh phía sau kệ trước khi đẩy sát tường để người sửa biết dây đi đâu.