Veneer gỗ tự nhiên trên cốt ván: đẹp như gỗ thật, cần giữ gìn thế nào

Veneer là lát gỗ tự nhiên được lạng rất mỏng (thường dưới một ly) rồi dán lên cốt ván công nghiệp như MDF hay plywood, sau đó sơn phủ bảo vệ; nhìn và sờ là gỗ thật vì lớp mặt đúng là gỗ thật, còn phần thân là ván công nghiệp ổn định, ít cong vênh hơn gỗ nguyên tấm. Đổi lại, lớp gỗ mặt mỏng nên không chà nhám sâu được nhiều lần, và trầy xước sâu, va đập mạnh khó sửa hơn gỗ đặc.

Veneer hay được dùng khi chủ nhà muốn vân gỗ sồi, óc chó, tần bì thật cho cánh tủ, vách ốp, mặt bàn mà không muốn chịu cái nặng, cái co ngót và chi phí của gỗ nguyên tấm. Bài dưới đây giải thích veneer được làm thế nào, khác gì giả vân gỗ trên melamine, cách chọn, những điểm yếu cần biết và cách giữ gìn ở khí hậu nóng ẩm.

Veneer được làm và dán như thế nào

Gỗ tròn hoặc gỗ hộp được hấp hoặc ngâm cho mềm, rồi đưa vào máy lạng hoặc máy bóc để cắt thành những lá gỗ rất mỏng. Các lá được sấy, xếp theo thứ tự cắt (gọi là một bó lá) để vân các lá liền kề gần giống nhau. Nhờ vậy khi ghép nhiều lá cạnh nhau trên một tấm lớn, vân có thể nối tiếp tự nhiên.

Ở xưởng, các lá veneer được cắt mép thẳng, ghép lại thành tấm đủ khổ, rồi dán lên cốt ván bằng keo dưới máy ép (ép nóng hoặc ép nguội). Mặt sau tấm ván cũng phải được dán một lớp cân bằng, có thể là veneer rẻ hơn hoặc vật liệu khác, để hai mặt co giãn như nhau, tấm không cong.

Cốt ván cho veneer thường là MDF vì mặt phẳng mịn, lớp gỗ mặt mỏng dán lên không bị gợn. Plywood cũng dùng được, nhất là cho chi tiết cần cứng và nhẹ, nhưng mặt plywood phải đủ phẳng, nếu không vân các lớp bên dưới có thể in lên lớp veneer sau khi sơn bóng.

Sau khi ép, tấm ván được chà nhám nhẹ, cắt theo kích thước, dán cạnh (thường bằng chỉ veneer cùng loại gỗ hoặc nẹp gỗ đặc), rồi chuyển sang xưởng sơn để phủ nhiều lớp sơn lót và sơn phủ. Chất lượng một cánh veneer phụ thuộc vào cả ba khâu: lá gỗ, ép dán và sơn.

Veneer khác gỗ nguyên tấm và vân gỗ in ra sao

Ba lựa chọn này hay bị nhầm khi nghe tư vấn. Bảng dưới so theo những gì người dùng cảm nhận được.

Veneer nằm giữa hai lựa chọn kia: có chất gỗ thật nhưng ổn định gần như ván công nghiệp. Ai muốn mặt gỗ thật trên vách ốp lớn, cánh tủ cao thì veneer thường hợp lý hơn gỗ nguyên tấm.

Cách lạng và kiểu ghép lá quyết định vẻ ngoài

Lạng theo kiểu khác nhau cho vân khác nhau. Cùng một loại gỗ, lạng ngang qua tâm khúc gỗ cho vân núi (vân hình chữ V lượn), lạng xuyên tâm cho vân sọc thẳng. Vân sọc thẳng nhìn gọn, hiện đại; vân núi nhìn tự nhiên, mềm hơn.

Ghép lá kiểu lật sách. Hai lá liền nhau được lật như hai trang sách, vân đối xứng qua đường ghép. Đây là kiểu phổ biến, nhìn cân đối.

Ghép lá kiểu trượt. Các lá được đặt nối tiếp cùng chiều, vân lặp đều theo nhịp. Hợp với vân sọc thẳng trên mảng dài.

Ghép ngẫu nhiên. Các lá trộn lẫn, nhìn giống gỗ ghép thanh tự nhiên, ít thấy đường ghép đối xứng.

Vân liền qua nhiều cánh. Một mảng tủ nhiều cánh có thể làm từ một tấm veneer lớn rồi mới chia cánh, để vân chạy liền từ cánh này qua cánh kia. Muốn vậy phải nói trước, vì cần tính cắt và đánh số cánh.

Veneer tự nhiên và veneer kỹ thuật

Ngoài veneer lạng thẳng từ khúc gỗ, thị trường còn có veneer kỹ thuật (có nơi gọi là veneer tái tạo): gỗ rừng trồng được lạng mỏng, nhuộm màu, xếp chồng ép thành khối rồi lạng lại theo hướng định sẵn, cho ra lá veneer có vân đều, lặp lại và màu ổn định, mô phỏng vân của các loại gỗ quý. Đây vẫn là gỗ thật, nhưng vân là vân do con người thiết kế.

Veneer kỹ thuật hợp khi cần mảng lớn đồng màu, đồng vân tuyệt đối, như vách ốp dài, dãy cánh tủ kịch trần, hoặc khi loại gỗ tự nhiên mong muốn quá hiếm. Veneer tự nhiên hợp khi muốn mỗi cánh một nét vân riêng, chấp nhận sự khác biệt giữa các lá.

Khi xem mẫu, hỏi rõ veneer tự nhiên hay kỹ thuật, tên loại gỗ và kiểu lạng. Hai loại có cách hoàn thiện, cách đổi màu theo thời gian khác nhau, và giá cũng khác nhau. Tấm mẫu nhỏ không cho thấy hết vân của tấm lớn, nên xin xem ảnh công trình đã làm hoặc tấm mẫu khổ lớn.

Những điểm yếu cần biết trước

Lớp gỗ mặt rất mỏng là điểm yếu lớn nhất. Va đập mạnh có thể làm lõm cả cốt ván bên dưới, trầy sâu có thể xuyên qua lớp gỗ mặt. Khi chà nhám để sơn lại, thợ chỉ chà nhẹ được, chà mạnh là thủng lớp veneer lộ lớp keo và cốt ván phía dưới; mỗi lần làm lại mặt đều làm mỏng thêm.

Veneer là gỗ thật nên đổi màu dưới ánh nắng: nhiều loại gỗ sáng ngả vàng, một số gỗ trầm nhạt bớt. Cánh tủ bị nắng chiếu một phần sẽ có ranh giới màu. Đồ đặt lâu trên mặt bàn veneer, dời đi có thể để lại vệt màu khác. Lớp sơn có chất chống tia cực tím giúp chậm lại nhưng không ngăn được hoàn toàn.

Vì mỗi lá gỗ một khác, hai cánh làm ở hai đợt có thể lệch màu, lệch vân. Cùng tên gỗ nhưng khác lô, màu cũng có thể khác. Muốn đồng bộ, nên làm các món nhìn thấy nhau trong cùng một đợt, cùng một bó lá.

Ở chỗ ẩm và chỗ nước bắn thường xuyên như khoang chậu rửa, mặt tủ lavabo, veneer không phải lựa chọn tốt: nước thấm qua chỗ sơn mòn hoặc mép cạnh làm lớp gỗ mặt đổi màu, bong rộp.

Sơn phủ: lớp áo quyết định độ bền

Veneer không sơn thì gần như không dùng được trong nhà: bám bẩn, thấm nước, đổi màu nhanh. Lớp sơn phủ, thường là hệ sơn PU nhiều lớp, vừa bảo vệ vừa quyết định cảm giác: sơn mờ giữ cảm giác gỗ mộc, sơn bóng làm vân nổi và màu sâu hơn nhưng lộ vết xước. Sơn có thể trong suốt để giữ màu gỗ tự nhiên hoặc pha màu để đổi tông.

Sơn đẹp cần nhiều lượt: lót, chà nhẹ, phủ, và thời gian khô giữa các lượt. Xưởng sơn ẩu, thiếu lượt, hoặc sơn trong môi trường bụi sẽ cho mặt sần, có hạt bụi, lớp phủ mỏng mòn nhanh ở chỗ tay chạm. Khi nghiệm thu, sờ tay lên mặt cánh, nhìn xiên dưới ánh sáng để thấy hạt bụi, vết chảy sơn.

Màu sơn cũng cần thử trên đúng loại veneer sẽ dùng: cùng một màu sơn pha, phủ lên veneer sồi và veneer óc chó cho kết quả khác hẳn, vì gỗ hút màu không đều theo thớ. Xin xưởng sơn thử một tấm mẫu nhỏ trên chính lô veneer của mình trước khi sơn hàng loạt.

Mặt veneer đã sơn bị mòn, xỉn sau vài năm có thể sơn phủ lại lớp trên cùng mà không cần chà sâu, nếu lớp gỗ chưa bị tổn hại. Việc này nên để thợ sơn có kinh nghiệm với veneer làm, vì chà quá tay là hỏng không sửa được.

Veneer hợp với chỗ nào trong nhà

Dựa trên ưu nhược ở trên, đây là những chỗ veneer phát huy tốt và những chỗ nên cân nhắc.

• Hợp: vách ốp phòng khách, phòng ngủ; cánh tủ áo, tủ trang trí; mặt kệ tivi; cửa tủ âm tường nhìn liền với vách; đầu giường; mặt bàn làm việc ít đồ nặng.
• Hợp có điều kiện: cánh tủ bếp trên (xa nước, có hút mùi tốt, sơn phủ kỹ); mặt bàn ăn (dùng lót cốc, lau khô nước ngay).
• Nên tránh: khoang chậu rửa, tủ lavabo, cánh tủ bếp dưới sát chậu, mặt bàn làm việc nặng hay kéo đồ, chỗ nắng chiều chiếu thẳng nhiều giờ.
• Cân nhắc kỹ: nhà có trẻ nhỏ hay vẽ, đập đồ chơi; nhà cho thuê ngắn ngày nhiều lượt khách.

Một cách phối hay dùng: veneer cho những mặt nhìn thấy nhiều nhưng ít chạm, laminate vân gỗ cho những mặt chạm và lau nhiều, chọn hai mã có tông gần nhau.

Giữ gìn đồ veneer ở khí hậu Sài Gòn

Đồ veneer mới nên được để thích nghi với độ ẩm của nhà vài ngày trước khi vặn chặt hoàn toàn các chi tiết ép sát tường, và nên tránh lắp sát dàn lạnh. Vài tuần đầu, nếu thấy mép nào hé, báo xưởng xử lý trong thời gian bảo hành.

Ánh nắng là thứ cần tránh đầu tiên: dùng rèm, phim cửa sổ hoặc bố trí tủ veneer tránh nắng chiều trực tiếp. Không đặt đồ nóng, ly nước đá đọng nước lên mặt veneer không có lót. Lau bằng khăn mềm ẩm vắt kỹ rồi lau khô, không dùng chất tẩy mạnh, cồn đậm đặc hay miếng chà.

Độ ẩm thay đổi mạnh làm gỗ co giãn: phòng bật điều hoà lạnh sâu cả ngày rồi tắt, mùa mưa nồm ẩm kéo dài, có thể làm mép veneer hé nhẹ ở chỗ keo yếu. Giữ phòng thông thoáng, không để luồng gió điều hoà thổi thẳng lên mặt tủ veneer nhiều giờ.

Vết nước để lâu trên mặt veneer có thể để lại vòng trắng mờ trên lớp sơn. Vết mới thường lau khô là hết; vết đã lâu cần thợ sơn xử lý. Tốt nhất là dùng lót cốc trên mặt bàn veneer và lau ngay khi đổ nước.

Kiểm tra định kỳ các mép và góc cánh; thấy mép bong nhẹ thì xử lý sớm bằng keo phù hợp và ép lại, đừng để lâu bụi và ẩm lọt vào. Khi đặt làm, anh chị có thể gửi ảnh mẫu vân gỗ và vị trí tủ cho Xưởng Mộc Sài Gòn qua Zalo hoặc form báo giá; xưởng sẽ đề xuất chỗ nên dùng veneer và chỗ nên dùng bề mặt khác.

Câu hỏi thường gặp

Veneer có phải là gỗ thật không?

Có. Veneer là lát gỗ tự nhiên thật được lạng mỏng, dán lên cốt ván công nghiệp. Lớp mặt là gỗ thật nên có vân thật, màu thật và đổi màu theo thời gian như gỗ; phần thân bên dưới là MDF hoặc plywood.

Đồ gỗ veneer có bền không?

Bền nếu đặt ở chỗ khô, tránh nắng chiếu trực tiếp, được sơn phủ kỹ và dùng đúng cách. Điểm yếu là lớp gỗ mặt mỏng, trầy sâu hay va đập mạnh khó sửa, và không chà nhám sâu để làm mới nhiều lần được.

Veneer và melamine vân gỗ khác nhau thế nào?

Veneer là gỗ thật, mỗi tấm vân một khác, cần sơn phủ và đổi màu theo thời gian. Melamine vân gỗ là giấy in vân, có thể lặp vân, không cần sơn, ổn định màu hơn và dễ lau hơn, nhưng sờ và nhìn gần thì khác gỗ thật.

Có làm tủ bếp bằng veneer được không?

Được cho tủ trên xa nước, có hút mùi tốt và sơn phủ kỹ. Tủ dưới sát chậu rửa, khoang chậu thì không nên vì nước dễ làm lớp gỗ mặt đổi màu, bong rộp. Nhiều bếp phối tủ trên veneer, tủ dưới laminate cùng tông.

Mặt veneer bị trầy có sửa được không?

Trầy nhẹ ở lớp sơn có thể đánh và sơn phủ lại lớp trên cùng. Trầy sâu xuyên lớp gỗ mặt thì khó sửa cho liền, vì veneer rất mỏng; thợ có thể dặm màu nhưng thường vẫn thấy dấu. Va đập lõm cốt ván thì phải thay tấm hoặc chấp nhận vết.

Vì sao hai cánh tủ veneer lại khác màu?

Mỗi lá gỗ một khác, và gỗ khác lô có thể lệch màu. Hai cánh làm ở hai đợt, hoặc một cánh bị nắng chiếu nhiều hơn, sẽ lệch màu. Muốn đồng bộ, làm các món nhìn thấy nhau trong cùng đợt, cùng bó lá, và tránh nắng không đều.