Có bốn cách để mở cánh tủ: tay nắm rời bắt lên mặt cánh, cánh vát cạnh tạo chỗ móc tay ngay trên mép cánh, thanh nhôm định hình chạy ngang hoặc dọc tạo rãnh âm để móc tay, và cơ cấu nhấn mở ấn vào là cánh bật ra. Tay nắm rời là cách bền, dễ dùng và dễ thay nhất; vát cạnh và thanh nhôm âm cho mặt tủ phẳng gọn, dùng tốt nếu thiết kế đúng; nhấn mở đẹp nhất về vẻ ngoài nhưng hay để vết tay trên cánh và đòi hỏi cơ cấu chất lượng. Nhà nấu nhiều, có trẻ nhỏ, có người lớn tuổi thường dễ sống với tay nắm rời hoặc rãnh âm hơn là nhấn mở.
Tủ không tay nắm đang được ưa chuộng trong căn hộ hiện đại vì mặt tủ phẳng, sạch, không vướng quần áo khi đi ngang. Nhưng tay nắm là thứ được chạm vào nhiều nhất trong bộ tủ, nên lựa chọn ở đây ảnh hưởng tới trải nghiệm hằng ngày suốt nhiều năm. Bài dưới so từng cách, kèm những chuyện chỉ hiện ra sau một thời gian dùng.
Tay nắm rời: đơn giản và bền
Tay nắm rời là thanh hoặc núm kim loại, gỗ, da bắt vít xuyên qua cánh. Ưu điểm lớn nhất là dễ dùng: tay ướt, tay đầy dầu mỡ vẫn nắm được, người lớn tuổi không cần tìm khe. Lực kéo dồn vào tay nắm chứ không dồn vào mép cánh, nên cánh ít sứt cạnh, ít bám vết tay trên mặt.
Tay nắm rời cũng dễ thay nhất. Khi muốn đổi phong cách bếp, chỉ cần thay tay nắm cùng khoảng cách lỗ là thấy khác. Tay nắm có khoảng cách tâm lỗ theo các mức thông dụng; khi chọn ban đầu, nên chọn mức phổ biến để sau này dễ tìm loại thay thế.
Nhược điểm là vướng: tay nắm nhô ra có thể móc quần áo, va vào hông khi đi qua lối hẹp, va vào nhau khi hai cánh mở cạnh nhau. Trong bếp hẹp và tủ áo trong hành lang, chọn tay nắm dẹt, ít nhô, hoặc đặt ở vị trí ít va. Tay nắm thanh dài trên tủ áo cao giúp mở cánh nặng dễ hơn, kéo ở độ cao nào cũng được.
Cánh vát cạnh: tạo chỗ móc tay ngay trên cánh
Cánh vát cạnh có mép trên hoặc mép dưới được phay xiên hoặc phay rãnh, tạo một khe nhỏ để móc ngón tay kéo cánh. Mặt tủ phẳng, không có chi tiết nhô ra, chi phí thấp vì không mua thêm tay nắm. Đây là cách làm tủ không tay nắm phổ biến ở tủ áo, tủ bếp trên.
Điểm cần biết: mép vát là lõi ván lộ ra sau khi phay, phải được dán cạnh hoặc sơn kín cẩn thận. Đây là chỗ ngón tay chạm mỗi ngày, mang theo dầu mỡ, nước. Nếu mép vát không được bịt kín, sau một thời gian sẽ đen, sờn, ở tủ bếp có khi phồng. Với bề mặt Acrylic, Laminate, mép vát thường dán chỉ cùng màu hoặc nẹp nhôm.
Vị trí vát cũng quan trọng. Tủ trên treo cao nên vát ở mép dưới để tay với lên dễ móc; tủ dưới vát ở mép trên. Khe móc quá nông thì ngón tay không bám được, nhất là khi cánh có giảm chấn hoặc gioăng hút; khe quá sâu thì làm yếu cánh. Nên thử cầm trên tấm mẫu thật trước khi chốt.
Thanh nhôm định hình: rãnh âm chạy dài
Một cách khác cho tủ không tay nắm là gắn thanh nhôm định hình chạy ngang ngay dưới mặt đá hoặc giữa hai hàng ngăn kéo, tạo một rãnh âm liên tục. Cánh và mặt ngăn được làm thấp hơn một chút để chừa rãnh; tay móc vào rãnh kéo cánh. Có loại thanh dọc cho tủ cao. Nhìn từ xa, mặt tủ chia thành những dải ngang gọn gàng.
Ưu điểm là lực kéo vào mép cánh trong rãnh nhôm, cánh không bám vết tay trên mặt, rãnh dễ lau vì là nhôm. Có thể gắn đèn dây trong rãnh để tạo ánh sáng hắt. Nhược điểm là chiếm một phần chiều cao tủ, cần xưởng làm chính xác ngay từ thiết kế vì thùng tủ phải chừa chỗ cho thanh nhôm. Bụi và vụn thức ăn có thể đọng trong rãnh dưới mặt đá, cần lau thường xuyên.
Thanh nhôm có nhiều màu hoàn thiện; chọn màu hợp với cánh hoặc làm điểm nhấn tương phản. Hỏi xưởng thanh nhôm chạy liền cả dãy tủ hay cắt theo từng cánh, và mối nối ở góc chữ L xử lý thế nào cho gọn.
Nhấn mở: đẹp nhất, nhưng có điều kiện
Cơ cấu nhấn mở là một chốt lò xo lắp trong thùng tủ, chạm vào mặt sau cánh. Ấn nhẹ vào cánh, chốt đẩy cánh bật ra một khoảng, tay mới kéo tiếp. Mặt tủ hoàn toàn phẳng, không khe, không thanh, rất hợp với phong cách tối giản và với cánh tủ phòng khách, tủ áo ít mở.
Có ba điều nên biết trước. Một là vết tay: ấn vào mặt cánh mỗi ngày để lại dấu tay, rõ nhất trên Acrylic bóng và màu tối; cần lau thường xuyên. Hai là va chạm: hông, túi xách, đồ đạc va vào cánh có thể làm cánh tự bật ra. Ba là cánh lớn và nặng: cơ cấu nhấn mở cho cánh nhỏ không đẩy nổi cánh tủ áo cao, cần loại chuyên cho cánh nặng hoặc dùng hai bộ.
Ở tủ bếp, nhấn mở có thêm bất tiện khi tay đang bẩn hay đang bưng đồ: phải ấn rồi mới kéo, hai động tác thay vì một. Với ngăn kéo, có ray âm nhấn mở; ấn mặt ngăn là ngăn trượt ra. Nhấn mở thường không đi chung với giảm chấn thông thường, nên cánh đóng sẽ không êm như bản lề giảm chấn, trừ khi dùng hệ kết hợp chuyên dụng.
So bốn cách theo trải nghiệm hằng ngày
Bảng dưới không chấm điểm cách nào hơn, chỉ đặt chúng cạnh nhau theo những tiêu chí mà chủ nhà gặp hằng ngày:
| Tiêu chí | Tay nắm rời | Vát cạnh | Thanh nhôm âm | Nhấn mở |
|---|---|---|---|---|
| Dễ mở khi tay bẩn | Dễ | Vừa | Vừa | Khó hơn |
| Vết tay trên mặt cánh | Ít | Ít | Ít | Nhiều |
| Vướng quần áo, va người | Có | Không | Không | Không |
| Độ phẳng mặt tủ | Có chi tiết nhô | Phẳng, có khe | Phẳng, có dải rãnh | Phẳng hoàn toàn |
| Dễ thay đổi sau này | Dễ | Khó | Khó | Thay cơ cấu được |
Bảng cho thấy không có cách nào thắng ở mọi dòng. Tay nắm rời thắng về tiện và bền nhưng thua về độ gọn; nhấn mở thắng về vẻ phẳng nhưng thua ở vết tay và độ tiện khi tay bẩn. Vát cạnh và thanh nhôm âm nằm ở giữa, đổi lại cần xưởng làm chính xác và bịt mép kỹ.
Nhiều nhà chọn kết hợp: tủ bếp dưới dùng thanh nhôm âm hoặc tay nắm rời vì mở nhiều và tay hay bẩn; tủ bếp trên dùng vát cạnh hoặc tay nắm dẹt; tủ phòng khách, tủ áo ít mở dùng nhấn mở cho mặt phẳng tuyệt đối.
Vật liệu và bề mặt tay nắm
Tay nắm rời có nhiều vật liệu: hợp kim kẽm mạ, nhôm anode, inox, đồng, gỗ, da. Với tủ bếp, nơi tay chạm khi dính dầu mỡ, nên chọn bề mặt dễ lau, không có khe hoa văn sâu đọng bẩn. Bề mặt mạ bóng đẹp nhưng lộ vết tay; bề mặt xước mờ hoặc sơn tĩnh điện mờ giấu vết tốt hơn.
Lớp mạ của tay nắm kim loại rẻ có thể bong hoặc xỉn sau vài năm ở môi trường bếp ẩm, nhất là gần chậu rửa. Tay nắm inox hoặc nhôm anode bền hơn ở khu này. Tay nắm gỗ và da cho cảm giác ấm, hợp tủ áo, tủ phòng ngủ; ở bếp thì cần lớp phủ chịu được lau chùi.
Vít bắt tay nắm cũng cần đúng độ dài theo độ dày cánh. Vít quá dài chọc ra mặt trước, vít quá ngắn chỉ ăn vài vòng ren, tay nắm lỏng dần. Khi thay cánh dày hơn hay mỏng hơn, nhớ đổi vít.
Khi chọn mẫu, cầm thử tay nắm thật thay vì chỉ xem ảnh. Cạnh tay nắm có sắc không, lòng tay nắm có đủ chỗ cho ngón tay người lớn không, bề mặt có trơn khi tay ướt không. Tay nắm là thứ cả nhà chạm vào nhiều lần mỗi ngày trong nhiều năm, vài phút thử ở xưởng là đáng.
Đặt tay nắm ở đâu trên cánh
Vị trí tay nắm ảnh hưởng tới cả độ tiện lẫn vẻ ngoài. Với tủ bếp dưới, tay nắm thường đặt ở mép trên cánh để không phải cúi; với tủ bếp trên, đặt ở mép dưới cánh để với tay lên là chạm. Ngăn kéo thường đặt tay nắm ở giữa mặt ngăn, ngăn rất rộng có thể dùng tay nắm dài hoặc hai tay nắm.
Tủ áo cao nên đặt tay nắm ở tầm bàn tay người đứng thẳng, cánh rất cao dùng tay nắm thanh dài theo chiều đứng để ai cũng nắm được. Trong một dãy tủ, các tay nắm thẳng hàng với nhau theo chiều ngang và chiều đứng làm tổng thể gọn mắt hơn nhiều.
Một chi tiết hay bị quên là tay nắm và cánh bên cạnh. Hai cánh mở ngược chiều đặt tay nắm sát nhau, khi một cánh mở hết thì tay nắm của nó có thể va vào cánh kia hoặc tường. Xem kỹ trên bản vẽ góc mở, nhất là ở tủ góc và tủ sát tường.
Với tủ không tay nắm dùng vát cạnh hay thanh nhôm, vị trí khe móc cũng theo nguyên tắc tương tự: tủ dưới móc ở trên, tủ trên móc ở dưới, ngăn kéo móc ở mép trên mặt ngăn. Dãy ngăn kéo xếp chồng thì mỗi ngăn một khe, khe phải đủ sâu để ngón tay người lớn bám được mà không phải cạy.
Chọn theo người dùng trong nhà
Tay nắm là chỗ thiết kế phải chiều theo người dùng nhiều nhất. Một vài gợi ý theo từng tình huống:
- Nhà có người lớn tuổi, tay yếu: tay nắm rời dạng thanh dễ cầm, đặt ở độ cao vừa tầm, tránh nhấn mở và khe vát quá nông.
- Nhà có trẻ nhỏ: tay nắm nhô dễ va đầu khi trẻ chạy; tủ thấp nên dùng thanh nhôm âm hoặc vát cạnh, kèm khoá an toàn. Nhấn mở ở tủ thấp dễ thành thứ trẻ ấn chơi.
- Nhà nấu nhiều: tay nắm rời hoặc rãnh nhôm dễ lau; tránh vát cạnh trên bề mặt khó bịt kín ở khu bếp nấu.
- Lối đi hẹp: không dùng tay nắm nhô dài ngang hông; chọn rãnh âm, vát cạnh hoặc tay nắm dẹt.
- Nhà cho thuê: tay nắm rời phổ thông, dễ mua, dễ thay đồng loạt khi hỏng.
Không cần chọn một cách cho cả nhà. Mỗi khu, mỗi tủ có thể khác, miễn là trong cùng một tầm nhìn thì đồng bộ.
Câu hỏi thường gặp
Tủ không tay nắm có bền không?
Bền nếu làm đúng: mép vát được bịt kín, thanh nhôm lắp chắc, cơ cấu nhấn mở đúng loại cho kích thước cánh. Điểm cần chăm là mép vát ở tủ bếp và vết tay trên cánh nhấn mở. Tay nắm rời vẫn là cách ít phải lo nhất.
Cánh nhấn mở có hay tự bật ra không?
Có thể bật khi bị va mạnh vào mặt cánh, vì cơ cấu không phân biệt được tay ấn hay hông va. Ở lối đi hẹp, tủ thấp có trẻ nhỏ, cân nhắc cách mở khác. Chỉnh độ sâu chốt nhấn cũng giảm được phần nào.
Tay nắm âm có khó vệ sinh không?
Rãnh nhôm dưới mặt đá có thể đọng vụn và dầu, nhưng là bề mặt nhôm nên lau dễ bằng khăn ẩm. Nên lau theo thói quen cùng lúc lau mặt bếp, đừng để bám lâu.
Có thể đổi tủ có tay nắm sang không tay nắm sau này không?
Đổi sang nhấn mở được nếu thay bản lề và lắp thêm chốt nhấn, rồi bịt lỗ tay nắm cũ; nhưng lỗ cũ trên cánh khó che đẹp, thường phải thay cánh. Đổi sang vát cạnh hay thanh nhôm gần như phải làm lại cánh.
Nên chọn tay nắm cỡ nào cho tủ áo cao?
Tủ áo cao kịch trần thường hợp với tay nắm thanh dài, đặt sao cho người thấp nhất và cao nhất nhà đều kéo thoải mái. Cánh nặng cần tay nắm bắt chắc, vít xuyên cánh thay vì chỉ dán.
Tay nắm khoảng cách lỗ bao nhiêu thì dễ thay?
Tay nắm có các mức khoảng cách tâm lỗ thông dụng; chọn mức phổ biến thì sau này dễ tìm mẫu khác cùng lỗ. Khi đặt làm, xin xưởng ghi lại khoảng cách lỗ đã dùng để thay sau này không phải khoan thêm.