Chọn ván theo vị trí nghĩa là xem chỗ đó gặp gì nhiều nhất: nước và hơi nóng (bếp, phòng tắm) thì dùng ván chống ẩm, plywood chịu nước hoặc vật liệu không sợ nước; va chạm và tay chạm (lối vào, mặt bàn, cánh tủ bếp) thì dùng bề mặt chịu trầy và cạnh dày; phòng ngủ kín thì ưu tiên ván phát thải thấp; còn phòng khách, phòng ngủ khô ráo thì ván thường là đủ. Một bộ nội thất tốt thường dùng nhiều loại ván, mỗi loại đặt đúng chỗ.
Dùng một loại ván đắt nhất cho cả nhà thì tốn mà không cần thiết; dùng một loại ván rẻ nhất cho cả nhà thì những chỗ ẩm sẽ hỏng sớm. Bài dưới đây đi qua từng khu vực trong căn hộ và nhà phố ở TP.HCM, nêu chỗ đó gặp gì và gợi ý ván, bề mặt, cạnh phù hợp.
Ba câu hỏi cho mỗi vị trí
Trước khi chọn ván cho một món đồ, trả lời ba câu. Một: chỗ đó có nước không, và nước đến theo kiểu nào, hơi ẩm không khí, nước bắn thỉnh thoảng, hay nước đọng thường xuyên. Hai: chỗ đó chịu va chạm, chịu tải, tay chạm nhiều đến đâu. Ba: người ở trong không gian đó bao lâu, phòng kín hay thoáng.
Ví dụ, tủ giày ở lối vào: có nước (mưa, bùn) theo kiểu nước bắn và đọng ở đáy; va chạm nhiều ở mép dưới cánh; người không ở lâu. Kết quả: đáy và chân chống ẩm, cánh bề mặt chịu va và dễ lau, mức phát thải không phải ưu tiên hàng đầu. Tủ áo phòng ngủ thì ngược lại: khô, ít va chạm, người ở lâu.
Câu thứ nhất quyết định lõi ván: ván thường, ván chống ẩm, plywood chịu nước hay vật liệu khác hẳn. Câu thứ hai quyết định bề mặt và cạnh: melamine hay laminate, chỉ mỏng hay chỉ dày, đợt dày bao nhiêu. Câu thứ ba quyết định mức phát thải nên chọn.
Ở khí hậu TP.HCM, có thêm một yếu tố chung: mùa mưa kéo dài, độ ẩm không khí cao, nhà trệt và nhà gần sông kênh ẩm hơn căn hộ cao tầng. Cùng một vị trí như tủ áo, ở căn hộ tầng cao khô ráo khác hẳn ở tầng trệt nhà phố sát tường chung.
Gợi ý ván theo từng vị trí
Đây là cách chia hay gặp, không phải quy định. Xưởng sẽ điều chỉnh theo hiện trạng thật của nhà và ngân sách.
| Vị trí | Gặp gì nhiều nhất | Lõi ván gợi ý | Bề mặt, cạnh |
|---|---|---|---|
| Tủ bếp dưới | Nước bắn, hơi nóng, va chạm nồi niêu | MDF hoặc MFC chống ẩm, plywood chịu nước | Laminate hoặc melamine, dán cạnh kín mọi mép |
| Khoang chậu rửa | Nước rò, nước đọng | Plywood chịu nước, tấm nhựa | Khay hứng đáy, bịt lõi lỗ ống |
| Tủ bếp trên | Hơi nước, dầu mỡ | Ván chống ẩm hoặc ván thường ở bếp thoáng | Melamine, laminate, acrylic, veneer phủ kỹ |
| Tủ lavabo phòng tắm | Hơi nước liên tục, nước bắn | Tấm nhựa, plywood chịu nước, tối thiểu ván chống ẩm | Treo cách sàn, cạnh kín |
| Tủ áo phòng ngủ | Khô, người ở lâu | MFC hoặc MDF thường, phát thải thấp | Melamine; cánh tuỳ thích |
| Tủ giày lối vào | Nước mưa, bùn, va đập chân | Ván chống ẩm cho đáy và chân | Bề mặt dễ lau, chỉ dày mép dưới |
| Kệ tivi, kệ sách phòng khách | Khô, tải sách | Ván thường; đợt dài dùng ván dày hoặc plywood | Melamine, laminate |
| Tủ ban công, lô gia giặt | Hơi máy giặt, mưa tạt | Ván chống ẩm hoặc vật liệu không gỗ | Che mưa, chân cách sàn |
Bảng cho thấy cùng một căn hộ có thể dùng bốn năm loại ván. Điều này hoàn toàn bình thường; điều cần là báo giá ghi rõ từng loại ở đâu.
Bếp: chia theo vùng nước
Trong bếp, nước không chia đều. Vùng quanh chậu rửa và máy rửa bát ẩm nhất; vùng quanh bếp nấu nóng và nhiều dầu mỡ; tủ trên gặp hơi nước bốc lên; tủ đồ khô xa chậu thì gần như khô. Vì vậy cách chia ván hợp lý là theo vùng: khoang chậu và tủ cạnh máy rửa bát dùng vật liệu chịu nước tốt nhất, phần tủ dưới còn lại dùng ván chống ẩm, tủ trên dùng ván chống ẩm hoặc ván thường nếu bếp thoáng.
Tấm vách tủ dưới tiếp giáp máy rửa bát cần thêm tấm chắn hơi ở mặt trên máy, vì mỗi lần mở máy khi vừa rửa xong, hơi nóng phả thẳng vào mặt dưới mặt đá và cạnh trên của vách. Tủ cạnh lò nướng cần theo khoảng cách nhà sản xuất lò yêu cầu.
Bề mặt cánh tủ bếp dưới nên chịu trầy và dễ lau, vì đây là chỗ đá chân, va nồi, bắn nước. Chỉ cạnh mép dưới cánh nên dày và dán kỹ. Chân tủ nên dùng chân nhựa chỉnh được và nẹp chân chịu nước, không để ván chạm sàn.
Phòng tắm: chỗ ván gỗ công nghiệp chịu thiệt nhất
Phòng tắm ở căn hộ thường không có cửa sổ, chỉ có quạt hút, hơi nước sau mỗi lần tắm đọng lại lâu. Đây là môi trường khắc nghiệt nhất với ván gỗ công nghiệp. Tủ lavabo nên được treo cách sàn để sàn ướt không chạm tủ, đặt xa khu tắm vòi sen nếu có thể, và dùng vật liệu chịu nước tốt.
Các lựa chọn thường gặp: tấm nhựa (không sợ nước, nhưng kém cứng hơn, cần thiết kế để không võng), plywood chịu nước phủ laminate hoặc melamine, hoặc tối thiểu là MDF chống ẩm với mọi mép dán kín. Mặt lavabo đá hoặc sứ liền khối giúp nước không đọng ở mép ván.
Phòng tắm có cửa sổ, có vách kính ngăn khu tắm, quạt hút tốt thì ván chống ẩm dùng ổn hơn nhiều. Phòng tắm kín, tắm bằng vòi sen không có vách ngăn thì nên nghiêng về tấm nhựa hoặc vật liệu không gỗ.
Nhà gần sông kênh, nhà từng ngập: chỉnh thêm
TP.HCM có nhiều khu dân cư gần sông, kênh rạch, khu trũng hay ngập khi mưa lớn hoặc triều cường. Nhà ở những khu này, nhất là tầng trệt, có độ ẩm cao quanh năm và nguy cơ nước vào nhà vài lần mỗi mùa. Với đồ gỗ, điều này có nghĩa là mọi món sát sàn ở tầng trệt nên được xem như đặt ở chỗ ẩm, kể cả kệ tivi, tủ giày, tủ áo phòng ngủ dưới đất.
Cách làm thường gặp: nâng tủ lên chân cao, để khoảng hở dưới gầm đủ cho nước không chạm tấm đáy khi ngập nhẹ và đủ để lau dọn; dùng ván chống ẩm hoặc plywood chịu nước cho đáy và vách dưới; chân tủ bằng nhựa hoặc nhôm; mép dưới dán cạnh kín. Đồ quý, giấy tờ, đồ điện cất ở phần cao.
Sau mỗi lần nước vào nhà, mở các cánh tủ thấp cho khô, kiểm tra mép đáy, lau khô chân tủ và sàn quanh tủ. Phát hiện sớm tấm đáy ngấm nước thì có thể chỉ thay tấm đáy; để lâu thì nước leo lên vách, hỏng cả thùng tủ.
Phòng ngủ, phòng khách, lối vào và ban công
Phòng ngủ. Thường khô, nhưng là nơi người ở lâu nhất và đóng kín cửa khi ngủ. Ưu tiên ván phát thải thấp, dán kín mép. Tủ áo sát tường ngoài hay ẩm thì dùng ván chống ẩm cho vách sau và đáy, có khe thoáng với tường.
Phòng khách. Khô, va chạm vừa. Ván thường dùng tốt; đợt kệ sách dài dùng ván dày hơn hoặc plywood để khỏi võng. Phòng khách liền bếp thì phần gần bếp nên chọn bề mặt dễ lau dầu mỡ.
Lối vào. Nước mưa, bùn đất, chân đá, mũ bảo hiểm va. Đáy và chân tủ giày dùng ván chống ẩm, bề mặt chịu va đập và dễ lau, chỉ cạnh dày ở mép dưới cánh.
Ban công, lô gia. Hơi nước máy giặt, mưa tạt, nắng chiều. Ván gỗ công nghiệp chỉ nên dùng khi có mái che tốt và tủ cách sàn; nơi mưa tạt trực tiếp thì chọn vật liệu không gỗ như nhôm, nhựa.
Tầng trệt nhà phố. Ẩm từ nền, nguy cơ ngập khi mưa lớn. Mọi tủ sát sàn nên có chân cao, đáy chống ẩm; đồ quý để phần cao.
Phối ván trong cùng một bộ tủ
Một bộ tủ có thể dùng hai ba loại ván mà nhìn ngoài vẫn đồng bộ, vì bề mặt mới là thứ nhìn thấy. Ví dụ tủ bếp: thùng khoang chậu bằng plywood chịu nước phủ melamine trắng, thùng tủ dưới khác bằng MDF chống ẩm phủ melamine trắng, cánh tủ bằng MDF chống ẩm phủ laminate vân gỗ. Nhìn từ ngoài, tủ là một khối; bên trong, mỗi phần dùng đúng loại.
Điều cần lưu ý khi phối: các loại ván có độ dày thực tế chênh nhau một chút, nên xưởng phải tính khi thiết kế để thùng tủ bằng mặt nhau; màu melamine của các loại ván cùng mã có thể lệch nhẹ nếu khác nhà cung cấp, nên dùng ở chỗ không đặt cạnh nhau hoặc chọn cùng nguồn.
Với những bộ tủ do hai đơn vị làm, như tủ bếp mua sẵn và tủ phòng khách đóng riêng, việc phối ván diễn ra ở cấp cả nhà. Hãy giữ một bảng ghi lại món nào dùng ván gì, bề mặt mã gì, để sau này sửa chữa hay làm thêm món đồng bộ.
Phối ván cũng là cách dồn ngân sách hợp lý: tiền đi vào chỗ có nước, chỗ chạm tay nhiều, chỗ người ở lâu; những phần khô và khuất dùng ván phổ thông đạt chuẩn. Cách này thường cho bộ tủ bền hơn so với dùng một loại ván đắt cho tất cả mà bỏ qua chuyện dán cạnh hay chân tủ.
Đưa vị trí vào yêu cầu báo giá
Khi gửi yêu cầu cho xưởng, mô tả rõ hiện trạng từng chỗ: bếp có cửa sổ không, hút mùi có ống xả ra ngoài không, phòng tắm có cửa sổ không, tủ sát tường ngoài hay tường chung, nhà ở tầng mấy, từng ngập chưa. Những thông tin này giúp xưởng chọn ván cho từng chỗ thay vì dùng một bảng chung cho mọi nhà.
Nếu chưa rõ chỗ nào ẩm, có thể quan sát vài ngày sau một trận mưa lớn: chân tường nào có vệt ố, góc nào có mùi mốc, sàn chỗ nào lâu khô. Những chỗ đó chính là nơi cần ván chịu ẩm hơn, hoặc cần sửa nguồn ẩm trước khi đóng tủ.
Khi nhận báo giá, kiểm tra từng hạng mục có ghi lõi ván, bề mặt, độ dày, loại chỉ cạnh không, và phần nào dùng ván chống ẩm. Xưởng Mộc Sài Gòn nhận ảnh hiện trạng và hình mẫu qua Zalo hoặc form báo giá, rồi lập bản bóc tách ghi rõ vật liệu từng phần theo vị trí trong nhà anh chị.
Câu hỏi thường gặp
Cả nhà dùng một loại ván có được không?
Được, nhưng thường không hợp lý. Dùng ván chống ẩm hay plywood cho cả nhà thì tốn ở chỗ không cần; dùng ván thường cho cả nhà thì tủ bếp, tủ lavabo, tủ giày dễ hỏng. Phối ván theo vị trí giúp bền ở chỗ ẩm và tiết kiệm ở chỗ khô.
Tủ lavabo nên làm bằng ván gì?
Phòng tắm kín, nhiều hơi nước nên ưu tiên tấm nhựa hoặc plywood chịu nước phủ mặt; tối thiểu là MDF chống ẩm dán kín mọi mép. Tủ nên treo cách sàn, mặt lavabo liền khối để nước không đọng ở mép ván.
Tủ áo có cần ván chống ẩm không?
Tủ áo ở phòng ngủ khô ráo dùng ván thường đạt chuẩn phát thải thấp là đủ. Tủ sát tường ngoài, tường chung hay ẩm, tầng trệt nhà phố thì nên dùng ván chống ẩm cho vách sau, đáy và chân, chừa khe thoáng với tường.
Tủ bếp trên có cần ván chống ẩm không?
Bếp kín, nấu nhiều, hút mùi yếu thì nên dùng, vì hơi nước bốc lên đọng ở tủ trên. Bếp thoáng, hút mùi có ống xả tốt thì ván thường phủ mặt và dán cạnh kín vẫn dùng được. Tủ trên cạnh máy hút mùi nên chú ý hơn.
Đồ gỗ ở ban công có dùng ván công nghiệp được không?
Chỉ khi ban công có mái che tốt, không bị mưa tạt trực tiếp, và tủ cách sàn. Chỗ mưa tạt, nắng chiếu trực tiếp nên dùng vật liệu không gỗ như nhôm, nhựa; ván gỗ công nghiệp để ngoài trời sẽ phồng và bong nhanh.
Làm sao biết xưởng đã dùng đúng ván cho từng chỗ?
Yêu cầu báo giá ghi rõ lõi ván, bề mặt, độ dày cho từng hạng mục. Khi lắp, nhìn mặt cắt ở lỗ khoan, mép hậu: lõi xanh thường là dòng chống ẩm, lõi nhiều lớp là plywood. Đối chiếu với báo giá và ghi vào biên bản nghiệm thu.