Chăm sóc đồ gỗ tự nhiên ở khí hậu Sài Gòn: nắng chiếu, máy lạnh, mùa mưa ẩm

Ở Sài Gòn, đồ gỗ tự nhiên chịu ba thứ: nắng gắt chiếu qua cửa kính, không khí khô do máy lạnh chạy nhiều giờ, và độ ẩm cao kéo dài trong mùa mưa. Cách chăm cốt lõi là giữ cho đồ gỗ tránh nắng trực tiếp, tránh luồng gió máy lạnh thổi thẳng, giữ nhà thông thoáng và khô ráo vào mùa mưa, lau bụi bằng khăn mềm hơi ẩm vắt kiệt, dùng lót cốc lót nồi, và nhờ thợ làm lại lớp phủ khi thấy màng sơn mòn.

Phía Nam có hai mùa rõ rệt: mùa mưa thường kéo dài khoảng nửa năm, mùa khô nắng nóng phần còn lại; nhiệt độ cao gần như quanh năm. Khí hậu này không xấu với đồ gỗ, nhưng đặt ra những đòi hỏi riêng mà hướng dẫn chăm sóc chép từ nơi lạnh, khô hay bỏ qua. Bài dưới đây sắp các việc nên làm theo mùa, theo từng vị trí trong nhà và theo thói quen hằng ngày.

Nắng: kẻ thù âm thầm của mặt gỗ

Nắng chiều Sài Gòn chiếu qua cửa kính có thể làm mặt gỗ nóng lên đáng kể trong nhiều giờ. Hai chuyện xảy ra cùng lúc. Một là màu gỗ thay đổi: gỗ sáng ngả vàng, gỗ sẫm như Óc chó nhạt dần, gỗ đỏ như Gõ, Xoan đào sẫm thêm. Chỗ có đồ che giữ màu cũ, chỗ hở đổi màu, sau vài năm sẽ thấy vệt hình cái bình hoa, cái đĩa trên mặt bàn. Hai là mặt gỗ khô nhanh hơn lõi, sinh nứt chân chim và làm màng sơn giòn đi.

Cách phòng đơn giản nhất là bố trí: kéo bàn, tủ lùi khỏi vệt nắng, nhất là cửa hướng tây. Nếu không tránh được, dùng rèm voan lọc sáng kéo vào những giờ nắng gắt, hoặc dán phim cách nhiệt cho kính. Đồ trang trí trên mặt bàn, mặt kệ nên xê dịch vị trí định kỳ để màu gỗ đổi đều, không thành vệt.

Khi đặt làm món mới cho vị trí khó tránh nắng, hãy báo xưởng để họ chọn hệ sơn có thành phần chống tia cực tím, hoặc khuyên anh chị chọn tông gỗ ít lộ sự thay đổi màu. Đây là thông tin xưởng cần biết từ đầu, không phải sau khi đồ đã về.

Máy lạnh: không khí khô và luồng gió thổi thẳng

Căn hộ ở TP.HCM nhiều nhà chạy máy lạnh hầu như cả ngày lẫn đêm. Không khí trong phòng khô hơn ngoài trời nhiều, đồ gỗ dần nhả ẩm và co lại. Phần lớn trường hợp, sự co này nhỏ và đều, đồ gỗ chỉ hơi hé khe ghép trong tháng đầu rồi đứng yên. Vấn đề thật sự là khi luồng gió lạnh thổi thẳng vào một mặt gỗ: mặt đó khô nhanh hơn mặt kia, gỗ cong hoặc nứt mặt.

Nguyên tắc là đặt đồ gỗ tránh miệng gió. Nếu bàn ăn, kệ tivi bắt buộc nằm dưới máy lạnh, chỉnh cánh đảo gió hướng lên trần hoặc sang lối đi. Không đặt nhiệt độ quá thấp nhiều giờ liền; ngoài chuyện tốn điện, chênh lệch lớn giữa trong và ngoài làm đồ gỗ chịu thay đổi gắt mỗi lần mở cửa.

Khi đi vắng dài ngày, tắt máy lạnh và đóng kín nhà, độ ẩm trong nhà sẽ tăng lên, nhất là mùa mưa. Đồ gỗ hút ẩm trở lại. Về nhà, đừng bật máy lạnh hết công suất ngay, hãy mở cửa thông gió một lúc rồi mới chạy máy ở mức vừa. Thay đổi từ từ giúp gỗ không bị sốc.

Mùa mưa: ẩm, mốc và côn trùng

Đóng cửa những ngày nồm ẩm. Ngày mưa dầm, không khí ngoài trời ẩm hơn trong nhà; mở toang cửa là đưa hơi ẩm vào. Mở cửa thông gió vào những lúc trời ráo.

Chạy chế độ hút ẩm nếu máy lạnh có. Chế độ này giảm độ ẩm trong phòng mà không làm lạnh nhiều, rất hợp những tuần mưa liên tục, nhất là phòng ngủ có tủ áo gỗ.

Mở cửa tủ cho thoáng định kỳ. Tủ áo, tủ giày đóng kín suốt mùa mưa dễ có mùi và đốm mốc ở mặt trong. Mở cánh vài giờ vào ngày khô ráo, không cất quần áo còn ẩm vào tủ.

Kê đồ cách tường và nền. Tường ngoài, tường giáp nhà vệ sinh hay thấm vào mùa mưa. Chừa khe thoáng sau lưng tủ, chân tủ không chạm nền ướt.

Để ý côn trùng. Mùa ẩm là lúc mọt và mối hoạt động mạnh. Thấy bột gỗ mịn dưới chân đồ, lỗ nhỏ trên mặt gỗ, hay đường đất trên tường gần đồ gỗ thì báo thợ xem ngay, đừng tự rải hoá chất trong nhà.

Việc chăm sóc theo nhịp

Phần lớn việc chăm đồ gỗ là thói quen nhẹ nhàng, không tốn công. Bảng dưới gợi ý nhịp làm cho một gia đình bình thường, điều chỉnh theo nhà mình:

Không cần đánh bóng bằng sản phẩm xịt bóng thường xuyên. Nhiều loại xịt chứa dầu silicon tạo lớp bóng tạm, lâu ngày bám bụi và gây khó khăn khi thợ cần sơn dặm lại vì sơn mới không bám vào lớp silicon. Mặt sơn PU tốt chỉ cần lau sạch là đủ.

Những thứ không nên dùng lên đồ gỗ

Chất tẩy rửa đa năng có tính kiềm hoặc axit mạnh, nước lau kính có cồn đậm, xăng thơm, dầu hoả: làm mờ, làm mềm hoặc bong màng sơn. Miếng cọ xơ cứng, mặt ráp của miếng rửa chén: để lại xước li ti, mặt gỗ mất độ trong. Khăn ướt sũng nước: nước đọng ở khe ghép và lỗ vít, ngấm vào gỗ.

Tinh dầu, sáp thơm đặt trực tiếp trên mặt gỗ cũng hay làm ố lớp phủ. Nến nóng chảy, nồi cơm điện xả hơi ngay dưới cánh tủ trên, ấm siêu tốc đặt sát cạnh tủ là những nguồn nhiệt và hơi nước nhỏ nhưng lặp lại mỗi ngày, lâu dần làm sơn bong và gỗ cong ở đúng chỗ đó. Dời thiết bị ra xa hoặc lót tấm chịu nhiệt.

Băng keo dán lên mặt gỗ khi chuyển nhà, khi sơn sửa tường cũng có thể lột theo cả lớp sơn. Dùng băng keo loại ít bám dành cho bề mặt hoàn thiện, và gỡ sớm.

Thú cưng cũng là chuyện cần tính. Móng chó mèo cào lên chân bàn, mặt bậc gỗ mềm để lại vết sâu; nước tiểu thú cưng ngấm vào chân tủ rất khó tẩy mùi và làm gỗ đen ố. Nhà có thú cưng nên chọn gỗ cứng cho chân và mặt bậc, sơn kín phần chân, và lau ngay khi có sự cố.

Khi nào nên gọi thợ

Có những việc chủ nhà tự làm được: lau chùi, siết lại vít tay nắm, chỉnh nhẹ bản lề cho cánh khép đều, dời đồ khỏi nắng. Nhưng có những dấu hiệu nên để thợ xem: vết nứt dài và rộng dần qua nhiều tuần, cánh tủ cong không đóng được, mặt sơn bong từng mảng, vòng trắng lớn không mất sau vài ngày, dấu hiệu mọt hay mối.

Với đồ gỗ tự nhiên còn trong thời gian bảo hành, nên chụp ảnh có ngày tháng và báo xưởng đã làm. Phần lớn xưởng sẽ hẹn một lần ghé chỉnh sau mùa đầu tiên. Với đồ ngoài bảo hành, một thợ mộc biết làm sơn có thể xử lý phần lớn hư hỏng bề mặt; đây là lợi thế lớn của gỗ thật so với ván phủ, nên đừng vội thay mới khi món đồ vẫn chắc.

Khi gọi thợ, mô tả càng cụ thể càng tốt: món nào, vị trí trong nhà, vấn đề xuất hiện từ bao giờ, có nặng thêm không, kèm vài tấm ảnh chụp gần và chụp xa. Thợ nhìn ảnh có thể đoán trước nguyên nhân và mang đúng đồ nghề, đỡ phải đi hai lần.

Mỗi vị trí trong nhà một mối lo

Bếp. Hơi nóng, hơi dầu và nước. Đồ gỗ thật ở bếp như kệ mở, khung cánh, quầy bar cần được lau sạch dầu thường xuyên, vì lớp dầu bám lâu ngày làm sơn dính tay và ngả màu. Không đặt nồi cơm, ấm nước xả hơi ngay dưới kệ gỗ.

Phòng khách. Nắng qua cửa kính lớn và luồng gió máy lạnh. Kệ tivi, bàn trà gỗ nên tránh hai thứ này; đồ điện tử tỏa nhiệt đặt trong kệ cần khoang thoáng phía sau.

Phòng ngủ. Máy lạnh chạy suốt đêm, tủ áo đóng kín. Mở tủ thông gió định kỳ, không ép quần áo chật cứng làm cánh phình ra.

Phòng làm việc, phòng học. Mặt bàn bị kéo laptop, cặp sách, cà mực bút. Một tấm lót bàn bằng da hoặc nỉ ở khu vực làm việc chính giữ mặt gỗ lâu hơn nhiều.

Cầu thang, lối vào. Sạn cát và nước từ giày dép. Thảm chùi chân và thói quen thay dép trong nhà là cách bảo vệ mặt gỗ hiệu quả nhất.

Nhà phố tầng trệt và nhà gần sông, kênh

Tầng trệt nhà phố ở TP.HCM là nơi ẩm nhất nhà: gần nền đất, cửa mở ra đường, mùa mưa có khi nước tạt vào tận cửa. Một số khu vực thấp hay ngập khi triều cường hoặc mưa lớn. Đồ gỗ tự nhiên ở tầng trệt nên có chân cao, kê cách nền, mặt dưới và chân được sơn kín. Tủ giày, tủ âm sát cửa nên ưu tiên vật liệu chịu ẩm hơn là gỗ thật, giữ gỗ thật cho những món đặt sâu bên trong.

Nhà gần sông, kênh hay các khu nhiều cây xanh có độ ẩm cao hơn, kéo theo mốc và côn trùng nhiều hơn. Ở những nơi này, khâu sấy và xử lý gỗ của xưởng càng quan trọng, và việc kiểm tra mặt sau, mặt dưới đồ gỗ mỗi đầu mùa mưa nên thành thói quen. Phát hiện sớm một đốm mốc hay một lỗ mọt nhỏ thì xử lý nhẹ nhàng; để tới khi lan rộng thì phải tháo cả món.

Ngược lại, tầng trên cùng dưới mái tôn hoặc sân thượng thường nóng và khô hơn nhiều vào mùa nắng. Đồ gỗ ở đây cần tránh nắng xuyên qua cửa và không đặt sát vách nóng. Cùng một ngôi nhà, mỗi tầng có thể cần cách chăm hơi khác nhau.

Câu hỏi thường gặp

Có nên đặt máy hút ẩm trong phòng có đồ gỗ không?

Mùa mưa, máy hút ẩm hoặc chế độ hút ẩm của máy lạnh giúp giảm mốc và mùi trong tủ. Không nên chạy quá mức làm phòng quá khô quanh năm. Mục tiêu là giữ độ ẩm ổn định vừa phải, tránh lên xuống thất thường.

Lau đồ gỗ bằng nước có sao không?

Khăn hơi ẩm vắt thật kiệt thì không sao với mặt gỗ đã sơn kín. Cái gây hại là nước đọng: khăn ướt sũng, xịt nước trực tiếp, nước lau nhà tràn vào chân tủ. Lau xong nên lau lại bằng khăn khô.

Đồ gỗ để gần cửa sổ bị bạc màu có phục hồi được không?

Phần bạc màu trên lớp phủ có thể làm lại bằng cách chà và sơn phủ mới, đôi khi nhuộm bù màu. Nếu gỗ bên dưới đã đổi màu sâu, thợ sẽ phải chà sâu hơn. Dời đồ khỏi nắng trước rồi mới sửa, không thì sẽ lặp lại.

Có cần đánh xi, đánh sáp đồ gỗ thường xuyên không?

Với đồ sơn PU thì không cần, lau sạch là đủ; lớp sáp hay xịt bóng dày lên còn làm khó khi sơn dặm sau này. Với đồ hoàn thiện bằng dầu hoặc sáp, làm theo nhịp xưởng hướng dẫn, dùng đúng loại xưởng đã dùng.

Đi vắng dài ngày cần làm gì cho đồ gỗ?

Kéo rèm che nắng, khép hờ cửa tủ để thông khí bên trong, không để đồ ăn hay khăn ẩm trong tủ. Về nhà mở cửa thông gió trước rồi mới bật máy lạnh ở mức vừa, để đồ gỗ không bị thay đổi độ ẩm quá gắt.

Tủ gỗ có mùi ẩm mốc thì xử lý thế nào?

Lấy đồ ra, lau mặt trong bằng khăn hơi ẩm rồi lau khô, mở cánh cho thoáng vài ngày khô ráo, đặt gói hút ẩm. Kiểm tra lưng tủ có sát tường thấm không. Nếu mốc lan rộng hoặc mùi không hết, nhờ thợ xem lớp sơn mặt trong.