Đồ gỗ phòng ngủ trẻ em nên được làm theo thứ tự an toàn trước, tiện dụng sau, đẹp sau cùng: tủ cao và kệ phải cố định vào tường để không lật, góc cạnh bo tròn, giường tầng có lan can đủ cao và thang chắc, cánh tủ có bản lề giảm chấn để đỡ kẹp tay, ván dùng loại phát thải thấp có chứng nhận. Sau đó mới tới chuyện tủ thấp cho trẻ tự lấy đồ và đồ lớn lên được theo con.
Phòng trẻ em là nơi đồ gỗ bị dùng theo những cách mà người lớn không nghĩ tới: ngăn kéo thành bậc thang để leo, cánh tủ thành chỗ đu, giường tầng thành chỗ nhảy. Vì vậy những nguyên tắc dưới đây không phải để làm phòng trẻ em cầu kỳ, mà để những tình huống bình thường của trẻ không thành tai nạn.
Bài viết nêu các nguyên lý an toàn chung về đồ gỗ, không thay cho hướng dẫn của nhà sản xuất phụ kiện, giường, nệm cụ thể; khi có hướng dẫn riêng của sản phẩm, làm theo hướng dẫn đó.
Cố định tủ, kệ vào tường: việc nhỏ nhất mà quan trọng nhất
Tủ quần áo, kệ sách, tủ ngăn kéo đứng tự do có thể lật về phía trước khi trẻ kéo nhiều ngăn kéo cùng lúc, trèo lên ngăn kéo như bậc thang, hoặc đu vào cánh tủ. Tủ càng cao, càng nặng phía trên, càng dễ lật. Đây là loại tai nạn đồ gỗ được các tổ chức an toàn tiêu dùng nhiều nước cảnh báo lặp đi lặp lại, và cách phòng gần như không tốn gì: cố định tủ vào tường.
Cách làm phổ biến là dùng ke kim loại hoặc dây đai chống lật, một đầu bắt vào nóc hoặc vách sau tủ, đầu kia bắt vào tường bằng vít nở phù hợp với loại tường (gạch, bê tông, thạch cao cần cách bắt khác nhau). Nên cố định ở phần trên của tủ, vì lực lật tập trung ở đó. Tủ đóng âm tường do xưởng lắp thì thường đã được bắt vào tường; tủ rời mua sẵn thì phải tự lắp bộ chống lật đi kèm hoặc mua thêm.
Ngoài tủ cao, những món hay bị quên là kệ tivi thấp có tivi đặt trên, kệ sách treo, gương đứng. Tivi đặt trên kệ thấp nên được gắn tường hoặc cố định vào kệ; gương đứng nên treo hẳn lên tường. Khi đặt làm đồ cho phòng trẻ, anh chị chỉ cần nói một câu với xưởng: mọi món cao hơn tầm ngực của trẻ đều phải cố định vào tường khi lắp.
Góc cạnh, bản lề, ngăn kéo: những chỗ trẻ hay va và kẹp
Bo góc mặt bàn, mặt tủ, mép giường. Trẻ nhỏ chạy nhảy, chiều cao đầu trẻ đúng bằng mép bàn, mép tủ thấp. Góc vuông sắc là chỗ hay gây chấn thương nhất. Bo tròn góc ngay từ lúc sản xuất bền và đẹp hơn dán miếng bọc góc sau này.
Bản lề giảm chấn cho mọi cánh. Cánh tủ đóng mạnh kẹp ngón tay là chuyện hằng ngày ở phòng trẻ. Bản lề giảm chấn làm cánh chậm lại ở đoạn cuối, giảm lực kẹp. Cửa lùa thì nên có giảm chấn đầu ray.
Ngăn kéo có chặn rút. Ngăn kéo kéo tuột hẳn ra rơi vào chân trẻ, hoặc đổ cả đồ bên trong. Ray có chốt chặn cuối hành trình giữ ngăn kéo không rơi ra. Với trẻ nhỏ, có thể thêm khoá an toàn cho ngăn chứa đồ không muốn trẻ tự mở.
Tay nắm âm hoặc tay nắm bo tròn. Tay nắm nổi có cạnh sắc ở tầm mắt, tầm đầu trẻ là chỗ hay va. Tay nắm âm hoặc rãnh nắm trên cánh an toàn hơn và trẻ cũng dễ dùng.
Ổ cắm có nắp che. Ổ cắm âm trong tủ, trên vách đầu giường ở phòng trẻ nên dùng loại có màn che an toàn, đặt ngoài tầm với của trẻ nhỏ khi có thể.
Giường tầng: lan can, thang và tuổi ngủ tầng trên
Giường tầng tiết kiệm chỗ cho phòng có hai trẻ, nhưng cũng là món đồ phòng trẻ cần làm kỹ nhất. Tầng trên phải có lan can ở cả hai bên dài, kể cả phía sát tường, vì trẻ có thể lăn và kẹt vào khe giữa giường và tường. Lan can cần cao hơn mặt nệm đủ để trẻ không lăn qua khi ngủ; khi chọn nệm, đừng chọn nệm quá dày làm lan can thấp đi.
Khe hở giữa các thanh lan can, giữa lan can và khung, giữa nệm và thành giường phải đủ nhỏ để đầu và cổ trẻ không lọt vào, hoặc đủ lớn để không thể kẹt; nguyên tắc chung là tránh khe ở cỡ có thể kẹt đầu, cổ, tay chân. Nệm phải vừa lòng khung, không để khe dọc thành giường. Thang cần bậc chắc, rộng đủ cho bàn chân, có tay vịn ở đầu thang để trẻ leo lên xuống trong lúc còn ngái ngủ.
Nhiều hướng dẫn an toàn khuyên trẻ nhỏ chưa nên ngủ tầng trên, thường lấy mốc khoảng sáu tuổi; anh chị nên xem thêm hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc tổ chức an toàn mà mình tin cậy. Không treo dây, khăn, túi lên lan can và thang, vì có nguy cơ vướng cổ. Giường tầng không đặt ngay dưới quạt trần, sát đèn treo hoặc sát cửa sổ không có song chắn.
Tủ thấp, kệ mở: để trẻ tự lấy và tự cất
Đồ dùng của trẻ nên nằm ở tầm trẻ với được: tủ thấp, ngăn kéo vừa sức kéo, kệ mở cho đồ chơi, sách. Trẻ tự lấy quần áo, tự cất đồ chơi là thói quen hình thành từ việc đồ đạc trong tầm tay. Tủ cao để đồ ít dùng, đồ theo mùa thì cha mẹ quản lý.
Kệ mở cho sách nên đặt sách quay bìa ra ngoài ở tầng thấp với trẻ nhỏ, vì trẻ chọn sách theo bìa. Thùng, hộp kéo ra được trên kệ thấp gom đồ chơi theo nhóm, cất nhanh khi dọn. Mọi kệ, dù thấp, vẫn nên cố định nếu trẻ có thể trèo lên.
Tủ quần áo trẻ em có thể làm thanh treo thấp ở tầng dưới cho áo trẻ đang mặc, và tầng trên cao cho đồ lớn hơn đang chờ hoặc đồ theo mùa. Khi trẻ lớn, thanh treo được nâng lên, tủ dùng như tủ người lớn. Đây là cách làm tủ một lần mà dùng nhiều năm.
Ván và bề mặt: chọn loại phát thải thấp, hỏi chứng nhận
Ván công nghiệp dùng keo, và một số loại keo phát thải formaldehyde, chất gây mùi hắc và kích ứng khi ở nồng độ cao. Trẻ nhỏ ở trong phòng nhiều giờ, ngủ sát đồ gỗ, nên phòng trẻ là nơi đáng chọn ván phát thải thấp nhất trong ngân sách. Ván thường được phân loại theo các mức phát thải như E0, E1, E2 hoặc theo các tiêu chuẩn tương đương; mức càng thấp càng ít phát thải.
Cách làm thực tế là hỏi xưởng loại ván dùng cho phòng trẻ thuộc mức phát thải nào và đề nghị xem chứng nhận hoặc tài liệu của nhà cung cấp ván. Ghi loại ván vào báo giá, hợp đồng. Không nên chỉ dựa vào màu lõi hay lời nói chung chung.
Sau khi lắp, phòng nên được thông gió nhiều ngày trước khi trẻ dọn vào: mở cửa sổ, mở cánh tủ, ngăn kéo cho thoáng. Mùi ván mới giảm dần theo thời gian. Đồ gỗ tự nhiên sơn PU cũng cần thời gian để mùi sơn bay hết. Nếu mùi hắc kéo dài, cay mắt, nên hỏi lại xưởng về vật liệu.
Góc học trong phòng ngủ của trẻ
Khi trẻ vào tuổi đi học, góc học thường được đặt ngay trong phòng ngủ. Bàn học nên đặt sao cho ánh sáng tự nhiên chiếu từ phía bên tay không cầm bút, để bóng tay không đổ lên trang vở; đèn bàn bổ sung đặt cùng phía. Bàn không nên quay lưng ra cửa phòng nếu trẻ dễ mất tập trung với tiếng động, nhưng cũng không nên quay mặt sát tường tối.
Chiều cao bàn và ghế quan trọng hơn kiểu dáng. Khi ngồi, bàn chân trẻ đặt phẳng trên sàn hoặc trên bục kê chân, đầu gối gần vuông góc, khuỷu tay ngang mặt bàn khi thả lỏng vai. Vì trẻ lớn nhanh, bàn và ghế chỉnh được độ cao dùng được nhiều năm hơn bàn đóng cố định. Kệ sách trên bàn nên cố định chắc vào tường, không đặt sách nặng ở tầng cao trên đầu trẻ.
Góc học nên có chỗ cất sách vở theo môn, ngăn cho đồ dùng học tập và một mặt trống để trẻ trưng bày đồ mình làm. Ổ cắm cho đèn và máy tính đặt sau bàn, dây đi gọn, không để dây vắt ngang lối đi.
Hai trẻ ở chung một phòng
Hai anh chị em ở chung phòng cần mỗi đứa có một phần riêng, dù nhỏ: một ngăn tủ, một kệ, một góc bàn của mình. Phần riêng giúp trẻ tự sắp xếp và giảm tranh giành. Tủ áo có thể chia đôi theo chiều dọc, mỗi bên một màu tay nắm hoặc một kiểu nhãn hình để trẻ nhỏ nhận ra phần mình mà không cần đọc chữ.
Giường tầng là lựa chọn tiết kiệm chỗ, nhưng không phải duy nhất. Hai giường đơn đặt chữ L sát hai tường, hoặc một giường kèm giường kéo bên dưới, cũng là cách hay dùng khi trẻ còn nhỏ chưa nên ngủ tầng trên. Khi các con lớn, nếu có thêm phòng, giường tầng loại tách được thành hai giường đơn sẽ đi theo mỗi con.
Với hai trẻ chênh tuổi nhiều, đồ của trẻ lớn (dụng cụ học tập sắc nhọn, đồ điện tử) nên ở tầng cao hoặc ngăn có khoá, ngoài tầm với của trẻ nhỏ.
Đồ lớn lên theo con
Trẻ lớn nhanh hơn đồ gỗ hỏng. Thiết kế từ đầu cho vài năm sau giúp không phải đóng lại toàn bộ khi con vào cấp học mới:
- Giường tầng loại tách được thành hai giường đơn khi các con có phòng riêng.
- Bàn học có mặt bàn hoặc chân chỉnh độ cao, ghế chỉnh được theo chiều cao trẻ.
- Thanh treo, kệ đợt tủ áo chỉnh được bằng lỗ chốt, không cố định một độ cao.
- Màu sắc chủ đạo trung tính cho tủ, giường; màu sắc trẻ con đưa vào bằng chăn ga, rèm, đồ trang trí dễ thay.
- Vách đầu giường, kệ treo tường làm theo module, thêm bớt được khi nhu cầu đổi.
- Chừa ổ cắm, chỗ cho đèn bàn học và máy tính ngay từ đầu, dù trẻ còn nhỏ.
Xưởng Mộc Sài Gòn nhận vẽ phương án phòng ngủ trẻ em theo diện tích thật và số trẻ, chú trọng cố định, bo góc, phụ kiện giảm chấn; anh chị gửi ảnh phòng và tuổi các con qua Zalo hoặc form báo giá ở trang chủ.
Câu hỏi thường gặp
Có cần cố định tủ thấp vào tường không?
Nên, nếu trẻ có thể trèo lên hoặc kéo nhiều ngăn kéo cùng lúc. Tủ thấp ít nguy cơ lật hơn tủ cao, nhưng tủ ngăn kéo cao ngang ngực trẻ vẫn lật được khi trẻ đu vào. Bộ chống lật rẻ và lắp nhanh, nên lắp cho mọi tủ, kệ đứng trong phòng trẻ.
Trẻ mấy tuổi thì ngủ tầng trên giường tầng được?
Nhiều hướng dẫn an toàn khuyên trẻ nhỏ chưa nên ngủ tầng trên, thường lấy mốc khoảng sáu tuổi. Mốc này còn tuỳ sự nhanh nhẹn và thói quen ngủ của từng trẻ. Nên xem thêm hướng dẫn của nhà sản xuất giường và luôn có lan can hai bên tầng trên.
Làm sao biết ván phòng trẻ ít phát thải?
Hỏi xưởng loại ván, mức phát thải theo phân loại như E0, E1 và xin xem chứng nhận hoặc tài liệu của nhà cung cấp. Ghi loại ván vào báo giá và hợp đồng. Sau khi lắp, thông gió nhiều ngày trước khi trẻ dọn vào.
Bo góc đồ gỗ có làm được với ván công nghiệp không?
Được. Góc mặt bàn, mặt tủ có thể cắt bo tròn bằng máy rồi dán chỉ cạnh uốn theo đường bo. Bo từ lúc sản xuất bền và đẹp hơn dán miếng bọc góc sau. Nên nói rõ với xưởng những góc nào cần bo ngay trên bản vẽ.
Phòng trẻ có nên dùng kính, gương không?
Hạn chế kính ở tầm thấp trẻ hay va. Nếu dùng gương soi, nên chọn gương có phim an toàn phía sau, gắn chắc lên tường hoặc cánh tủ, đặt cao hơn tầm chạy nhảy. Cánh kính tủ trưng bày đồ chơi nên thay bằng kệ mở hoặc cánh gỗ.
Bàn học nên làm liền tủ hay để rời?
Bàn học liền tủ gọn và đồng bộ, nhưng khó chỉnh độ cao khi trẻ lớn. Bàn rời có chân chỉnh hoặc mặt chỉnh độ cao đi cùng trẻ nhiều năm hơn. Có thể làm kệ, tủ trên liền tường, còn mặt bàn và chân là món rời chỉnh được.