Một bộ tủ gỗ công nghiệp đóng theo yêu cầu thường đi qua xưởng theo trình tự: bản vẽ đã duyệt được bóc tách thành danh sách từng tấm ván → ván được cắt theo kích thước (thường bằng máy cắt CNC hoặc máy cưa bàn trượt) → các cạnh được dán chỉ bằng máy → khoan lỗ cho bản lề, ray, liên kết → lắp thử và kiểm tra → tháo ra, đóng gói theo từng khối → vận chuyển và lắp ráp tại nhà. Đồ gỗ tự nhiên hoặc đồ cần sơn thì có thêm khâu chà, sơn và chờ khô giữa các bước.
Hiểu đường đi này giúp chủ nhà biết vì sao xưởng cần chốt số đo trước khi cắt, vì sao đổi ý sau khi ván đã cắt lại tốn kém, và vì sao một bộ tủ cần một khoảng thời gian sản xuất chứ không thể làm xong trong một hai ngày. Bài mô tả quy trình chung của nghề; mỗi xưởng có thể sắp xếp khác một chút tuỳ máy móc và cách tổ chức.
Trước khi vào xưởng: bản vẽ phải được chốt
Mọi thứ trong xưởng bắt đầu từ bản vẽ cuối cùng mà chủ nhà đã duyệt. Bản vẽ này khác bản phối cảnh đẹp dùng để chào hàng: nó có kích thước từng khối tủ, chiều sâu, chiều cao, vị trí vách chia, số đợt, số ngăn kéo, kiểu cánh, hướng mở cánh, loại ván và bề mặt cho từng phần, loại phụ kiện, và những chỗ phải chừa cho ổ cắm, ống nước, thiết bị.
Số đo trên bản vẽ phải là số đo thực tế tại nhà, lấy sau khi trần, tường, điện nước đã cố định. Xưởng thường trừ hao một khoảng nhỏ để tủ đưa vào được, rồi dùng tấm nẹp hoặc chỉ che khe để bù phần chênh giữa tủ và tường. Tường nhà hiếm khi thẳng tuyệt đối và góc phòng hiếm khi vuông đúng chín mươi độ, nên khâu đo và trừ hao này là kinh nghiệm của người khảo sát.
Khi bản vẽ đã chốt, xưởng mới bắt đầu bóc tách và đặt ván. Đây là lý do nhiều bên làm đồ gỗ đề nghị chủ nhà ký xác nhận bản vẽ cuối: từ thời điểm này, mọi thay đổi kích thước có thể khiến những tấm ván đã cắt trở thành phế phẩm.
Bóc tách: biến bản vẽ thành danh sách tấm ván
Bóc tách là bước chuyển một bộ tủ thành danh sách tất cả các tấm cấu thành: vách hai bên, nóc, đáy, hậu, đợt, vách chia, mặt ngăn kéo, thành ngăn kéo, đáy ngăn kéo, cánh, nẹp. Mỗi tấm có kích thước, độ dày, loại ván, bề mặt mặt trước và mặt sau, cạnh nào cần dán chỉ, loại chỉ, hướng vân nếu là ván có vân.
Song song, bóc tách cũng liệt kê phụ kiện: bao nhiêu bản lề, loại nào; bao nhiêu bộ ray, dài bao nhiêu; tay nắm, tay nâng, chân tủ, cam, chốt, vít. Danh sách này giúp xưởng đặt đủ phụ kiện từ đầu, không bị thiếu một bộ ray vào ngày lắp.
Bóc tách kỹ là điều kiện để báo giá sát. Nhiều xưởng dùng phần mềm thiết kế đồ gỗ để xuất danh sách tấm tự động từ bản vẽ, nhưng người làm vẫn phải kiểm lại vì phần mềm không biết những chỗ đặc biệt của từng công trình như vách phải khoét ống nước hay tấm nẹp phải cắt theo tường lệch.
Cắt ván: chính xác từng mi li mét
Từ danh sách tấm, ván nguyên khổ được cắt thành các tấm nhỏ. Xưởng có máy cắt CNC thường dùng phần mềm sắp xếp các tấm trên mặt ván sao cho ít hao hụt nhất, rồi máy cắt theo đường đã lập trình. Xưởng dùng máy cưa bàn trượt thì người thợ cắt theo danh sách, đo và chỉnh thước cho từng đường cắt.
Dù dùng máy nào, yêu cầu chung là tấm cắt phải đúng kích thước và vuông góc. Một vách tủ lệch vài mi li mét so với vách bên kia sẽ khiến thùng tủ bị vặn, cánh đóng không khít. Đường cắt cũng phải sạch, không mẻ lớp phủ bề mặt, vì mép cắt sẽ được dán chỉ ngay sau đó; mép mẻ thì chỉ dán lên cũng không che hết.
Sau khi cắt, mỗi tấm thường được đánh dấu tên tấm, thuộc tủ nào, khối nào để không lẫn khi đi qua các khâu sau. Một bộ tủ bếp có thể có hàng trăm tấm nhỏ, lẫn một tấm là cả khối tủ không ráp được.
Dán cạnh: che lõi ván, chặn ẩm
Ván công nghiệp sau khi cắt lộ lõi ở các mép. Lõi ván là phần dễ hút ẩm nhất và cũng là phần trông thô nhất. Khâu dán cạnh dán một dải chỉ, thường là nhựa có màu và vân hợp với bề mặt ván, lên những mép cần che, bằng máy dán cạnh có keo nóng, con lăn ép, dao xén đầu và dao xén mép.
Không phải mép nào cũng dán. Mép lộ ra ngoài, mép ở chỗ ẩm, mép tay hay chạm vào thì phải dán; một số mép giấu bên trong có xưởng không dán để tiết kiệm. Với tủ ở bếp, lavabo, nơi ẩm, nên đề nghị dán kín mọi cạnh, kể cả cạnh khuất, vì hơi ẩm len vào từ mép nào cũng làm ván phồng.
Chất lượng dán cạnh là thứ chủ nhà có thể nhìn và sờ được rõ nhất khi nghiệm thu: đường keo có lộ không, chỉ có bám đều không, đầu chỉ có bị xén lẹm không, góc có bo đều không.
Khoan lỗ: chỗ cho bản lề, ray và liên kết
Sau khi dán cạnh, các tấm được khoan lỗ: lỗ chén cho bản lề trên cánh, lỗ bắt đế bản lề trên vách, lỗ bắt ray ngăn kéo, lỗ cho cam và chốt liên kết giữa các tấm, dãy lỗ cho đợt chỉnh cao độ, lỗ luồn dây nếu có đèn. Xưởng có thể khoan bằng máy CNC cùng lúc với cắt, bằng máy khoan nhiều mũi, hoặc khoan tay theo dưỡng.
Lỗ khoan phải đúng vị trí và đúng độ sâu. Lỗ bản lề lệch làm cánh lệch; lỗ cam khoan quá sâu có thể xuyên ra mặt ngoài; lỗ ray không thẳng hàng làm ngăn kéo chạy nặng. Vì thế khâu này thường làm theo dưỡng hoặc theo chương trình máy, ít dựa vào đo tay từng lỗ.
Đây cũng là lý do sau khi khoan, việc sửa kích thước một tấm gần như là làm tấm mới: các lỗ đã nằm cố định theo kích thước cũ.
Lắp thử, kiểm tra rồi tháo ra đóng gói
Nhiều xưởng lắp thử từng khối tủ ngay tại xưởng trước khi giao: ráp thùng, lắp đợt, gắn cánh, lắp ray, chỉnh thử. Lắp thử giúp phát hiện tấm cắt sai, lỗ khoan lệch, chỉ cạnh lỗi khi còn đủ máy móc để sửa, thay vì phát hiện ở nhà khách khi chỉ có dụng cụ cầm tay.
Sau khi kiểm tra, tủ được tháo ra thành các khối hoặc các tấm, tuỳ đường vận chuyển. Tủ cho căn hộ có thang máy có thể giao nguyên khối nhỏ; tủ cho nhà phố cầu thang hẹp thường giao dạng tấm rời rồi ráp hoàn toàn tại chỗ. Các tấm được bọc bảo vệ mặt và góc, xếp theo từng khối, ghi tên để thợ lắp biết thứ tự.
Phụ kiện được đóng riêng theo từng tủ, từng khối, kèm vít đúng loại. Thiếu một gói vít hay một cặp ray vào ngày lắp là chuyện hay gặp nếu khâu đóng gói làm vội.
Vận chuyển và lắp đặt tại nhà
Ngày lắp, thợ mang ván, phụ kiện và dụng cụ đến, kiểm tra mặt bằng, rồi ráp từng khối theo thứ tự: thường là tủ dưới trước, cân thăng bằng bằng chân chỉnh, bắt cố định với nhau và với tường; rồi tủ trên, tủ cao; sau đó lắp cánh, ngăn kéo, chỉnh khe hở; cuối cùng lắp nẹp, chỉ che khe giữa tủ và tường, trần.
Thợ lắp giỏi là người xử lý được những chênh lệch của hiện trạng: tường lồi lõm, sàn dốc, trần không phẳng. Phần bù trừ này được tính sẵn từ khâu đo bằng khoảng trừ hao và các tấm nẹp; tại chỗ, thợ chỉ cắt chỉnh nẹp cho khít.
Sau khi lắp, thợ dọn dẹp, chủ nhà nghiệm thu, và những phần như mặt đá, kính, thiết bị được lắp tiếp theo lịch. Bộ tủ chính thức hoàn thành khi mọi phần đã lắp và chủ nhà ký nghiệm thu.
Đồ gỗ tự nhiên và đồ sơn: những khâu cộng thêm
Đường đi kể trên là của tủ gỗ công nghiệp phủ sẵn bề mặt như Melamine, Laminate. Với đồ gỗ tự nhiên, hành trình dài hơn nhiều. Gỗ phải được chọn, kiểm tra độ ẩm sau khi sấy, cắt thành phôi, bào thẳng mặt, ghép thanh nếu cần mặt rộng, làm mộng hoặc khoan chốt, ráp khung, rồi chà nhám kỹ trước khi sơn. Mỗi khâu đều có phần thủ công và phụ thuộc tay nghề của thợ.
Với đồ cần sơn, dù là gỗ tự nhiên hay ván MDF sơn màu, có thêm cả một chuỗi khâu ở khu sơn: trám, chà, sơn lót, chà lót, sơn màu hoặc sơn phủ, và giữa các lớp là thời gian chờ khô. Thời gian khô phụ thuộc loại sơn và thời tiết; những ngày mưa ẩm ở Sài Gòn, sơn thường khô chậm hơn, xưởng cẩn thận sẽ không ép tiến độ ở khâu này.
Vì vậy cùng một kích thước tủ, đồ gỗ tự nhiên hay đồ sơn thường cần thời gian sản xuất dài hơn và nhiều khâu kiểm tra hơn đồ ván phủ sẵn. Chủ nhà chọn loại này nên tính trước lịch, đừng hẹn ngày dọn nhà quá sát.
Một điểm nữa là đồ sơn sau khi xong cần được bảo vệ kỹ hơn khi đóng gói và vận chuyển, vì mặt sơn mới dễ bị hằn vết nếu bọc quá chặt hoặc chồng lên nhau khi chưa khô hẳn.
Thời gian sản xuất phụ thuộc vào đâu
Chủ nhà hay hỏi vì sao một bộ tủ cần một khoảng thời gian sản xuất nhất định. Thời gian đó gồm thời gian đặt ván và phụ kiện (ván có màu ít phổ biến có khi phải chờ nhà cung cấp), thời gian chờ đến lượt máy trong xưởng, thời gian gia công các khâu, lắp thử, và với đồ sơn thì thêm thời gian sơn và chờ khô giữa các lớp.
Lịch lắp tại nhà còn phụ thuộc quy định thi công của toà nhà, lịch các đội thợ khác và việc mặt bằng đã sẵn sàng chưa. Vì vậy mốc thời gian nên được thống nhất cụ thể trong hợp đồng, và chủ nhà nên báo sớm nếu lịch nhận nhà, lịch các đội khác thay đổi.
Nếu anh chị muốn tận mắt xem các khâu trên, có thể hẹn ghé Xưởng Mộc Sài Gòn qua Zalo hoặc để lại thông tin ở form báo giá trên trang chủ; xưởng có thể cho xem hàng đang sản xuất ở các khâu khác nhau để anh chị hình dung bộ tủ của mình sẽ được làm thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Đóng một bộ tủ bếp mất bao lâu?
Tuỳ khối lượng, vật liệu, phụ kiện có sẵn hay phải đặt, và lịch của xưởng. Đồ gỗ công nghiệp không sơn thường nhanh hơn đồ cần sơn nhiều lớp. Nên hỏi xưởng một mốc thời gian cụ thể tính từ ngày chốt bản vẽ và ghi vào hợp đồng.
Vì sao sau khi chốt bản vẽ thì khó đổi kích thước?
Vì sau khi chốt, xưởng bóc tách, đặt ván và cắt. Tấm ván đã cắt, dán cạnh và khoan lỗ theo kích thước cũ thường không dùng lại được cho kích thước mới. Đổi màu hoặc đổi phụ kiện trước khi đặt hàng thì dễ hơn nhiều.
Xưởng có lắp thử tủ trước khi giao không?
Nhiều xưởng có lắp thử từng khối để phát hiện lỗi cắt, lỗi khoan khi còn đủ máy móc để sửa. Chủ nhà có thể hỏi xưởng có làm bước này không, và nếu đi xem xưởng thì có thể xem tủ của mình ở bước lắp thử.
Tủ được giao nguyên khối hay tấm rời?
Tuỳ đường vận chuyển. Căn hộ có thang máy đủ rộng có thể nhận khối nhỏ đã ráp; nhà phố cầu thang hẹp thường nhận tấm rời và ráp hoàn toàn tại chỗ. Xưởng nên đo đường đi của đồ ngay từ buổi khảo sát.
Chủ nhà nên kiểm tra gì khi tủ được giao đến?
Kiểm tra số kiện, bao bì có rách, móp không, mặt ván và góc có trầy không trước khi thợ ráp. Khi ráp xong thì mở cánh, kéo ngăn, xem khe hở, chỉ cạnh, độ chắc. Lỗi phát hiện lúc thợ còn ở nhà sẽ được xử lý nhanh nhất.
Đồ gỗ tự nhiên có quy trình khác gỗ công nghiệp không?
Có. Gỗ tự nhiên cần chọn và sấy gỗ, cắt phôi, bào, ghép, làm mộng, chà nhám, rồi sơn nhiều lớp và chờ khô. Nhiều khâu thủ công hơn và thời gian thường dài hơn so với tủ ván công nghiệp phủ sẵn bề mặt.