Bóc tách vật liệu là bước chia bản vẽ đồ gỗ thành danh sách chi tiết mọi thứ cần để làm ra nó: từng tấm ván với kích thước và loại bề mặt, tổng số tấm ván nguyên khổ cần mua sau khi tính hao hụt, số mét chỉ dán cạnh, số lượng và loại phụ kiện, vít, cam, chốt, cùng các vật tư phụ. Báo giá chỉ sát khi dựa trên bóc tách kỹ; báo giá ước theo cảm giác hay theo một đơn giá chung cho mọi thứ dễ thiếu sót, và phần thiếu thường quay lại thành phát sinh.
Bài này giải thích bóc tách làm gì, vì sao nó ảnh hưởng tới báo giá, và chủ nhà có thể dùng hiểu biết này thế nào khi trao đổi với bên làm đồ gỗ. Bài không nêu đơn giá; cách đọc báo giá theo mét dài hay mét vuông có ở danh mục báo giá – hợp đồng của trang.
Từ một bản vẽ đến hàng trăm dòng
Một tủ bếp chữ L nhìn trên bản vẽ là vài khối tủ dưới, vài khối tủ trên. Bóc tách ra thì mỗi khối tủ dưới có hai vách, một đáy, một hoặc hai thanh giằng trên, một hậu, một hai đợt, một hai cánh hoặc vài ngăn kéo. Mỗi ngăn kéo lại có mặt, hai thành, hậu, đáy. Cộng cả bộ, một tủ bếp có thể thành hàng trăm tấm nhỏ, mỗi tấm một kích thước.
Với mỗi tấm, bóc tách phải ghi rõ: dài, rộng, dày; loại ván; bề mặt mặt trước và mặt sau (vì mặt trong tủ có thể khác mặt ngoài); cạnh nào dán chỉ, chỉ loại gì; hướng vân nếu bề mặt có vân. Một tấm cánh có vân dọc mà cắt ngang vân là khi lắp lên sẽ lệch hẳn với các cánh bên cạnh.
Bóc tách cũng ghi những chi tiết riêng: tấm nào phải khoét lỗ ống nước, tấm nào có rãnh đèn, tấm nào cắt vát theo trần, tấm nẹp nào để thợ cắt chỉnh tại chỗ.
Từ danh sách tấm đến số ván phải mua
Ván công nghiệp được bán theo tấm nguyên khổ có kích thước chuẩn. Từ danh sách tấm nhỏ, người làm sắp xếp chúng lên các tấm nguyên khổ để biết cần bao nhiêu tấm mỗi loại. Việc sắp xếp này giống xếp hình: tấm to xếp trước, tấm nhỏ lấp vào chỗ trống, chừa đường cắt, tránh vùng mép ván có thể bị sứt.
Phần ván thừa không dùng được gọi là hao hụt. Hao hụt phụ thuộc kích thước các tấm, khổ ván, hướng vân và kỹ năng sắp xếp. Xưởng có phần mềm sắp tấm thường giảm được hao hụt; tấm có vân phải đi theo một hướng thì hao hụt cao hơn vì không xoay tấm tự do được.
Mỗi loại ván, mỗi màu bề mặt là một nhóm riêng. Một bộ tủ dùng ba màu khác nhau thì có ba nhóm hao hụt; màu chỉ dùng cho vài tấm nhỏ vẫn phải mua nguyên tấm ván. Đây là một lý do vì sao chọn quá nhiều màu cho một bộ đồ gỗ nhỏ có thể làm tăng chi phí vật liệu.
Chỉ cạnh, phụ kiện và vật tư phụ
Bóc tách không dừng ở ván. Chỉ dán cạnh được tính theo tổng chiều dài các cạnh cần dán, cộng một phần hao ở đầu cuộn và đầu mỗi tấm; mỗi màu chỉ, mỗi độ dày chỉ là một dòng. Phụ kiện được đếm theo từng cánh, từng ngăn: mỗi cánh cần mấy bản lề tuỳ chiều cao và trọng lượng cánh; mỗi ngăn kéo cần một bộ ray đúng chiều dài; tủ trên cánh lật cần tay nâng đúng lực.
Vật tư phụ như cam, chốt, vít, chân tủ, ke, keo, nẹp nhôm, nắp che lỗ vít ít ai để ý nhưng phải được tính. Thiếu chân tủ hay nắp che vít vào ngày lắp là chuyện nhỏ nhưng làm lỡ việc.
Một bóc tách tốt tách riêng phụ kiện thành các dòng rõ ràng, có loại và số lượng, để chủ nhà biết mình nhận được gì và so được giữa các báo giá.
Vì sao báo giá sát phụ thuộc vào bóc tách
Báo giá đồ gỗ thường được trình bày theo đơn vị dễ hiểu như mét dài tủ bếp hay mét vuông mặt đứng tủ áo. Nhưng đằng sau những đơn vị đó, người làm báo giá cẩn thận vẫn dựa vào bóc tách: một mét dài tủ bếp có nhiều ngăn kéo tốn phụ kiện hơn một mét chỉ có cánh; một mét vuông tủ áo chia nhiều đợt, nhiều vách tốn ván hơn một mét chỉ có thanh treo.
Khi báo giá chỉ ước theo một đơn giá chung cho mọi cấu hình, những khác biệt đó bị bỏ qua. Bộ tủ đơn giản thì bên làm có lời, bộ tủ phức tạp thì bên làm lỗ; và khi lỗ, bên làm có xu hướng tìm cách bù bằng phát sinh hoặc hạ chất lượng ở chỗ khuất. Báo giá dựa trên bóc tách kỹ thì phản ánh đúng bộ tủ cụ thể của nhà mình.
Bóc tách kỹ cũng giúp tách bạch những gì có và không có trong báo giá. Khi mọi tấm, mọi phụ kiện được liệt kê, khó có chuyện “tưởng có” rồi đến ngày lắp mới biết là không.
Những chỗ bóc tách sơ sài hay bỏ sót
Có mấy chỗ hay bị bỏ sót khi bóc tách vội. Tấm nẹp và tấm che khe giữa tủ với tường, trần, giữa hai khối tủ; tấm ốp hông khi tủ lộ mặt bên; tấm chân che chân tủ; tấm hậu dày hơn cho tủ treo phải chịu lực bắt vít; thanh giằng gia cố cho đợt dài. Những tấm này nhỏ nhưng nhiều, và khi thiếu thì phải cắt bổ sung, có khi không còn ván cùng lô màu.
Phụ kiện hay bị sót là tay nâng cho cánh tủ trên dạng lật, chặn cánh, đệm giảm chấn, bản lề thứ ba cho cánh cao, đèn và bộ nguồn, ray cho ngăn kéo bên trong tủ áo. Phần khoét lỗ cho thiết bị, lỗ thông hơi cho tủ lạnh âm, khoang thoát nhiệt cho lò nướng cũng hay bị quên nếu thông tin thiết bị không đầy đủ.
Chủ nhà có thể giúp giảm bỏ sót bằng cách cung cấp đầy đủ thông tin từ đầu: danh sách thiết bị kèm kích thước lắp đặt, ảnh hiện trạng các góc, vị trí ổ cắm và ống nước, và mong muốn về phụ kiện.
Chủ nhà có thể hỏi gì để biết bóc tách có kỹ không
Hỏi báo giá có tách phụ kiện riêng không. Một báo giá có dòng riêng cho bản lề, ray, tay nâng, kèm loại và số lượng thường dựa trên bóc tách thật.
Hỏi loại ván và bề mặt cho từng phần. Thùng, cánh, hậu, mặt trong có dùng cùng loại không; phần nào chống ẩm, phần nào thường.
Hỏi các tấm nẹp, tấm ốp hông, tấm chân đã có chưa. Đây là những thứ hay bị sót, hỏi trước đỡ phát sinh sau.
Hỏi thông tin thiết bị đã đủ để chừa khoang chưa. Nếu bên làm chưa hỏi kích thước lắp đặt của lò, máy rửa bát, tủ lạnh âm thì khoang tủ có thể chỉ là ước lượng.
Hỏi phần nào sẽ cắt chỉnh tại chỗ. Bên làm có kinh nghiệm sẽ nói rõ tấm nẹp nào để dư để cắt theo tường thực tế.
Hỏi bóc tách đã tính các khoản ngoài tủ chưa. Mặt đá, kính ốp, đèn trong tủ, công tháo dỡ, vận chuyển là những dòng có thể nằm trong hoặc ngoài báo giá; hỏi để biết rõ ai lo phần nào.
Thử bóc tách một khối tủ dưới bếp
Để dễ hình dung, thử bóc tách một khối tủ dưới bếp có một ngăn kéo trên và hai cánh dưới. Phần thùng gồm hai vách bên, một tấm đáy, hai thanh giằng phía trên thay cho nóc (vì mặt đá sẽ đặt lên), một tấm hậu hoặc thanh hậu, một đợt bên trong. Mỗi tấm ghi kích thước, loại ván, bề mặt; với khối này đặt gần chậu thì thùng thường dùng loại chống ẩm.
Phần ngăn kéo gồm mặt ngăn kéo cùng loại bề mặt với cánh, hai thành, một hậu và một đáy ngăn kéo; đi kèm một bộ ray đúng chiều dài theo chiều sâu tủ. Phần cánh gồm hai tấm cánh, mỗi tấm hai bản lề, có thể thêm tay nắm. Cạnh nào lộ ra ngoài, cạnh nào chạm sàn, cạnh nào sát chậu đều được đánh dấu để dán chỉ.
Thêm vào đó là bốn chân tủ chỉnh cao độ, tấm che chân, cam và chốt cho các mối nối, vít bắt khối này với khối bên cạnh, nắp che lỗ. Chỉ một khối nhỏ đã ra gần hai chục tấm và vài chục chi tiết phụ kiện. Nhân lên cho cả bộ bếp, sẽ thấy vì sao ước giá theo cảm giác dễ lệch.
Cũng từ ví dụ này, chủ nhà thấy được những quyết định nhỏ của mình ảnh hưởng ra sao: đổi hai cánh thành ba ngăn kéo là bớt hai bản lề nhưng thêm hai bộ ray, thêm mặt, thành, hậu, đáy ngăn kéo, và thêm công lắp chỉnh.
Bóc tách đồ gỗ tự nhiên khác gì
Với đồ gỗ tự nhiên, bóc tách phức tạp hơn vì gỗ không đến dưới dạng tấm chuẩn. Người làm phải tính khối lượng gỗ thô cần cho các thanh khung, mặt ghép, chi tiết, cộng phần hao do bào, cắt mộng, loại bỏ chỗ mắt chết, chỗ nứt, chỗ vân xấu. Phần hao này phụ thuộc nhiều vào chất lượng lô gỗ và yêu cầu chọn vân của chủ nhà.
Ngoài gỗ, bóc tách đồ gỗ tự nhiên còn tính vật tư sơn: chất trám, sơn lót, sơn màu, sơn phủ, giấy nhám các cỡ, cùng công cho từng lớp. Nhiều bộ đồ kết hợp khung gỗ tự nhiên với thân ván công nghiệp, khi đó bóc tách chia hai phần riêng, mỗi phần một cách tính.
Vì có nhiều biến số hơn, báo giá đồ gỗ tự nhiên càng cần ghi rõ loại gỗ, có ghép hay nguyên tấm, quy cách sơn, để hai bên hiểu cùng một thứ.
Bóc tách và chuyện thay đổi giữa chừng
Vì bóc tách là nền của đặt hàng và sản xuất, mỗi thay đổi sau khi bóc tách đều kéo theo bóc tách lại. Đổi màu cánh tủ trước khi đặt ván thì chỉ cần sửa danh sách; đổi sau khi ván đã về thì có thể dư ván màu cũ; đổi sau khi đã cắt thì những tấm đã cắt có khi thành phế phẩm. Thay đổi kích thước một khối tủ thường kéo theo thay đổi cả các tấm nẹp, tấm hậu, thậm chí phụ kiện.
Hiểu điều này, chủ nhà sẽ thấy vì sao bên làm cẩn thận thường đề nghị chốt mọi lựa chọn trước một mốc nhất định, và vì sao thay đổi sau mốc đó được tính thêm. Đó không phải làm khó, mà là phản ánh công và vật liệu thật bị mất.
Nếu anh chị muốn nhận một báo giá có bóc tách rõ từng phần, có thể gửi bản vẽ hoặc hình mẫu kèm số đo cho Xưởng Mộc Sài Gòn qua Zalo hoặc form báo giá trên trang chủ; báo giá sẽ tách ván, bề mặt và phụ kiện theo từng hạng mục để anh chị dễ so và dễ quyết.
Câu hỏi thường gặp
Bóc tách vật liệu có phải là báo giá không?
Không hẳn. Bóc tách là danh sách chi tiết vật liệu, phụ kiện cần cho bộ đồ gỗ; báo giá là con số chi phí được tính dựa trên bóc tách cộng công sản xuất, lắp đặt và các chi phí khác. Báo giá tốt dựa trên bóc tách kỹ.
Vì sao chọn nhiều màu ván cho một bộ tủ nhỏ lại tốn hơn?
Vì mỗi màu ván phải mua theo tấm nguyên khổ. Một màu chỉ dùng cho vài tấm nhỏ vẫn phải mua cả tấm, phần còn lại là hao hụt. Gom màu hợp lý giúp giảm lãng phí vật liệu.
Chủ nhà có cần xem bảng bóc tách chi tiết không?
Không bắt buộc, vì bảng chi tiết có thể rất dài. Nhưng báo giá nên thể hiện được kết quả của bóc tách: loại ván, bề mặt cho từng phần, phụ kiện tách riêng có loại và số lượng, và các hạng mục như nẹp, ốp hông.
Thông tin nào chủ nhà nên cung cấp để bóc tách chính xác?
Số đo thực tế, ảnh hiện trạng, vị trí ổ cắm và ống nước, danh sách thiết bị kèm kích thước lắp đặt từ tài liệu của hãng, mong muốn về phụ kiện, và hình mẫu nếu có. Thông tin càng đầy đủ, bóc tách càng ít phải đoán.
Đổi ý sau khi xưởng đã bóc tách có sao không?
Đổi trước khi đặt ván và cắt thì thường chỉ cần bóc tách lại. Đổi sau khi đã cắt, dán cạnh, khoan lỗ thì các tấm cũ có thể không dùng được nữa. Nên hỏi bên làm mốc chốt cuối và cách tính khi thay đổi.
Hao hụt ván là gì và ai chịu?
Hao hụt là phần ván thừa sau khi cắt các tấm cần dùng từ tấm nguyên khổ. Hao hụt thường đã được tính vào chi phí vật liệu trong báo giá. Sắp tấm khéo và gom màu hợp lý giúp giảm hao hụt.